Stikstofdossier

Nu het land deels stilligt, daalt de stikstofuitstoot

Snelweg A4 in de ochtendspits. Om verdere verspreiding van het coronavirus te voorkomen stelt het kabinet dat mensen zo veel mogelijk moeten thuiswerken. Beeld ANP

Het kabinet hoopte vorige week een doorbraak te bereiken in het stikstofdossier. Gedurende de week zou er verschillende keren overlegd worden, waarna een aantal vergaande maatregelen zouden worden gepresenteerd. Tot het coronavirus ook die plannen doorkruiste.

Op dit moment praten vooral ambtenaren over het dossier, overleg tussen minister Carola Schouten (landbouw) en andere bewindslieden is voorlopig uitgesteld. In berekeningen die nu worden gemaakt, wordt rekening ­gehouden met de verslechterde economische situatie. Tot nu toe werd de verwachte uitstoot gebaseerd op een groeiscenario, nu wordt gerekend met krimp. En economische krimp leidt tot minder stikstofuitstoot.

De virusuitbraak hoeft daarom niet alleen maar slecht nieuws te betekenen voor het vinden van een uitweg uit de stikstofimpasse. Nu het land deels stilligt, stijgt de luchtkwaliteit aanzienlijk en als onderdeel daarvan daalt de stikstofuitstoot. Er rijden veel minder auto’s op de weg, er vliegen nauwelijks vliegtuigen en een deel van de industriële productie is stilgevallen.

Bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) hebben ze door het coronavirus andere dingen aan hun hoofd dan stikstof. Het instituut dat ook de virusverspreiding in kaart brengt, meet de stikstofuitstoot continu, vooral in de buurt van Natura 2000-gebieden. Maar tijd om gegevens te analyseren was er nog niet, zegt een woordvoerder, bovendien is de virusuitbraak iets te ­recent om al grote veranderingen te kunnen zien.

Gunstige satellietbeelden

Stikstofdeskundige Jan Willem Erisman verwacht een substantiële afname van de stikstofuitstoot. Hij zag satellietbeelden die het KNMI verspreidde van de stad Wuhan nadat het virus daar had toegeslagen. Dat was zo rond Chinees Nieuwjaar. “Normaal zie je de ­dagen na nieuwjaar grote rode vlekken van verkeer en industrie. Die waren er dit jaar veel minder dan vorig jaar. En de uitstoot bleef laag.” Dergelijke satellietbeelden zijn er ook van Noord-Italië.

Vooral de stikstofoxiden, die ontstaan bij verbranding, nemen af. Een andere stikstofbron, ammoniak, zal nauwelijks krimpen. ­Ammoniak komt voort uit dierlijke mest. En de landbouw, die de grootste bijdrage levert aan de stikstofdepositie, produceert nog evenveel als voor de virusuitbraak.

Dat veel mensen thuiswerken en de auto ­laten staan, heeft volgens Erisman een grotere invloed op de afname van stikstof dan de begin deze week ingetreden snelheidsverlaging op de snelweg. “Je zult die deposities weer flink zien stijgen als het verkeer op gang komt.”

De emmer is vol

Al te veel heil moet de bouw niet verwachten van de huidige teruggang in de uitstoot. Ook in een stad als Den Haag, waar de bouw in de knel is gekomen en waar de belangrijkste stikstofveroorzaker het verkeer is, zullen er niet ineens meer woningen gebouwd kunnen worden. Het stikstofgehalte in de natuur bouwt in de loop van de tijd op. Als er even minder bijkomt, neemt het opgebouwde stikstofoverschot niet ineens af. De natuur herstelt bovendien ook niet zo snel. Erisman: “Vergelijk het met een emmer. Die is al vol, en die blijft overlopen.”

Een woordvoerder van minister Carola Schouten zegt niet bang te zijn voor verslappende aandacht voor het stikstofdossier, nu de coronacrisis de topprioriteit van het kabinet is. “Wij werken nu juist aan maatregelen en aan scenario’s rond stikstof, zodat we klaar zijn voor het moment dat het land weer op gang komt.” Het ministerie probeert zo te voorkomen dat het land na de virusuitbraak opnieuw op slot gaat, ditmaal vanwege uitblijvende stikstofmaatregelen.

Zoals de stikstofuitstoot afneemt, stoot ­Nederland momenteel ook minder broeikasgassen uit. Volgens universitair onderzoeker Ernst Worrell is die afname relatief kleiner dan die van stikstofoxiden. “Stikstofoxiden en fijnstof zijn voor het grootste deel afkomstig van autoverkeer. Dat effect merk je meteen als er minder auto’s rijden. Voor een heel klein deel komen stikstofoxiden en fijnstof vrij uit­ ­woningen.”

Thuiswerken helpt nauwelijks

Als mensen meer thuiswerken en daar de kachel aandoen, stoten ze minder CO2 uit met de auto, maar juist méér bij het verwarmen. “Benzine veroorzaakt meer CO2-uitstoot dan aardgas, dus thuiswerken zou wat CO2-uitstoot moeten uitsparen. Bovendien is het de afgelopen dagen mooi weer geweest.” En dan hoeft de kachel minder hoog. Voor het stroomgebruik maakt thuiswerken niet zoveel uit. Kantoren verbruiken minder energie, huishoudens meer.

Ook het PBL signaleert een afname in de CO2-uitstoot. De CO2-uitstoot in Nederland daalt al een aantal jaar. Door het coronavirus zal de uitstoot van broeikasgassen scherper ­dalen dan de voorbije jaren, verwacht directeur Pieter Boot, sectorhoofd Klimaat, Luchtkwaliteit en Energie bij het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). 

Zou de huidige coronacrisis kunnen helpen bij het halen van het Urgendavonnis, waarin staat dat Nederland de CO2-uitstoot aan het einde van dit jaar met een kwart teruggebracht moet hebben? Uit cijfers die het PBL vorig jaar publiceerde bleek al dat het halen van Urgenda zeer lastig wordt. Daarvoor moet minimaal 9 megaton CO2 uitgespaard worden. Het kabinet zoekt nog naar besparingsmogelijkheden en hoopt geholpen te worden door zachte wintermaanden en gunstige energieprijzen. Als Nederland meer produceert, telt dat hier mee voor de CO2-uitstoot, energie die wordt geïmporteerd komt op het conto van het buitenland.

Volgens Worrell is er nog wel meer nodig dan de huidige economische teruggang om de rechtelijke uitspraak na te komen. “Ja, het vliegverkeer ligt nu stil, maar dat wordt in de landelijke CO2-cijfers niet meegenomen. Het coronavirus kan een stukje helpen, maar dan zijn we er nog niet.” 

Slachtoffer van het coronavirus

Mondiaal kelderde de hoeveelheid vluchten. Veel maatschappijen laten zo’n 80 procent van hun vliegtuigen aan de grond staan. Mede daarom wordt 2020 mogelijk een van de schaarse jaren in de afgelopen decennia dat de CO2-uitstoot mondiaal afnam. In China daalde bij de uitbraak van het virus in februari de CO2-uitstoot met een kwart. Dat is een ­substantiële afname, in het land met de ­grootste broeikasgasuitstoot ter wereld.

Toch kan het klimaat op de langere termijn ook weleens een slachtoffer worden van het coronavirus, denkt onderzoeker Worrell. “Het klimaat is gebaat bij een continu gevoel van ­urgentie. De aandacht voor het virus drukt de aandacht voor het klimaat weg. De Tsjechische premier Andrej Babis riep al op om de Europese Green Deal opzij te schuiven om het coronavirus beter te bestrijden.”

Daarbij komt dat de prijs van CO2-rechten sinds de uitbraak van het coronavirus fors gedaald zijn. Dat maakt het goedkoper om energie op te wekken met kolen, een van de dingen die de uitstootrechten precies moesten voorkomen.

Lees ook:

Binnen blijven? Vlucht juist naar buiten!

Sociale onthouding wil niet zeggen dat we de luiken moeten sluiten. Integendeel, zeggen de experts. Ga vooral naar buiten, de helende natuur in.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden