Beeld x

ColumnVincent Wil Zon

Noord-Holland ruikt kansen voor zonne-atollen in IJsselmeer

Voor de IJsselmeerkust tussen Medemblik en Den Oever zouden zonne-atollen enorme hoeveelheden duurzame energie kunnen opwekken terwijl ze tegelijkertijd de natuurwaarde van het gebied sterk verhogen. 

Drijvende zonnepanelen, gedeeltelijk omzoomd door zandbanken, en veel nieuwe waterplanten zouden samen een prima schuilplaats vormen voor jonge vis.

Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van de provincie Noord-Holland en de gemeente Medemblik naar energiewinning met drijvende zonnepanelen.  Provinciebestuurders  zien kansen voor dit plan van de Noord-Hollander Kor Buitendijk, die daarmee hoopt te voorkomen dat veel velden in het noorden van de provincie worden volgezet met windmolens en zonnepanelen. 

Schuilplaats

De adviesbureaus Deltares en Bureau Waardenburg hebben onderzocht of in het IJsselmeer een combinatie van natuurverbetering en drijvende zonnepanelen mogelijk is. In hun rapport beantwoorden zij die vraag met een stellig ‘ja’. Essentieel daarbij zijn twee uitgangspunten. Zo moeten de zonnepanelen drijven in een baai omgeven door een lage zandbank in de vorm van een atol. Daardoor is de golfslag minder heftig dan op het open water van het IJsselmeer, maar is er toch volop uitwisseling tussen het water in de baaien en in de rest van het IJsselmeer.  Vissen kunnen vrijelijk in en uit de baai zwemmen. In de zomer kan jonge vis zich verschuilen tussen de planten die onder de zonnepanelen groeien en in de winter, als de plantengroei minder is, kunnen volwassen vissen van de baai gebruik maken.

Deel van een kaart waarop de atollen zijn aangegeven waar drijvende zonnepanelen een plaats kunnen krijgen. Eiland A is alleen voor planten en dieren bedoeld.Beeld Deltares en Bureau Waardenburg

Een tweede uitgangspunt is dat de panelen maximaal 50 procent van het zonlicht mogen opvangen, zodat er genoeg licht op de bodem van de baaien valt om een weelderige plantengroei te stimuleren. De panelen moeten daarvoor niet plat of schuin op het water liggen maar rechtop staan. Het kunnen dan zogeheten bifacial-panelen worden, die licht aan zowel de voorzijde als de achterzijde omzetten in stroom. De ene kant staat dan op het oosten gericht en de andere kant op het westen. Dat heeft als bijkomend voordeel dat de panelen het beste presteren in de ochtend en de namiddag, als de stroomvraag het grootst is. Omdat het water rondom de panelen een deel van het zonlicht weerkaatst, zal de kant die in de schaduw staat toch ook nog redelijk wat energie produceren. 

Grote aanvulling

Het rapport van Deltares en Bureau Waardenburg meldt niet hoeveel stroom van de vier atollen mag worden verwacht. Initiatiefnemer Kor Buitendijk is daarvoor nog  bezig met gedetailleerde berekeningen. Maar hij durft al wel een ruwe schatting te maken. “Ik denk dat het ongeveer 1,5 teraWattuur zou kunnen worden. Dat is 20 procent van wat we nu aan zonne-energie in Nederland hebben, dus het is echt een grote hoeveelheid.”

Een teraWattuur (TWh) is een miljard kiloWattuur en om dat op te wekken heb je panelen met een miljoen kW aan capaciteit nodig. Bifaciale panelen hebben nu ongeveer een halve kiloWatt aan capaciteit, dus zouden volgens mijn natte vinger ongeveer drie miljoen panelen in de atollen moeten dobberen om per jaar 1,5 TWh aan stroom te kunnen oogsten. Die panelen zijn ongeveer 2  vierkante meter  groot, dus heb je het over 6 miljoen m2 aan panelen. 

1 procent van IJsselmeer

De panelen staan weliswaar rechtop, maar moeten flink uit elkaar staan om niet in elkaars schaduw te dobberen en om genoeg zonlicht op de bodem van de baaien te laten vallen.  Al met al heb je dan misschien 12 miljoen vierkante meter van het meer nodig. Dat lijkt misschien veel, maar het is ‘slechts’ 12 vierkante kilometer, welgeteld 1 procent van het IJsselmeer. Door het weerkaatste zonlicht vanaf het water en de koeling door het water, zouden de panelen echter wel eens veel beter kunnen presteren dan ik zo schets, en zou je dus nog minder dan die ene procent nodig hebben.

Bijna op de kop af twee jaar geleden schreef ik hier al eens over de mogelijkheden van een drijvend zonnepark op het IJsselmeer. Ik pakte het toen wat groter aan: een stuk ter grootte van een zesde deel van het meer dat voor de helft volgelegd zou worden. Dat leverde met  de panelen van toen, van 300 W in plaats van de huidige 500 W,  volgens mij  18,6 TWh op, wat meer zou zijn dan de opbrengst van de vijf grote windmolenparken die nu in de Noordzee worden gebouwd. Die ‘drijvende zonneweide’ moesten we maar snel gaan aanleggen, was oktober 2018 mijn suggestie. Het lijkt er nu op dat ik toen niet de enige was die dit dacht.

Nieuwe kansen voor planten, vissen, vogels en ... toeristen
De Wieringermeerkust  is nu nog weinig interessant voor de meeste vogels. Het Markermeer en de Friese kust van het IJsselmeer zijn veel belangrijker als leefgebied voor vogels, aldus het rapport van Deltares en Bureau Waardenburg. Maar de aanleg van de atollen zal tot veel plantengroei leiden die aantrekkelijk is voor plantenetende soorten. En onder de panelen en tussen de onderwaterplanten kan jonge vis zich verschuilen en gedijen. Dat kan weer visetende vogels aantrekken. Sommige soorten mosselen komen daarentegen in het gedrang en daardoor ook de eenden die zich daar graag mee voeden. Daarvoor zouden in het gebied nieuwe plekken moeten worden geschapen waar de mosselen kunnen groeien. Het gebied wordt tenslotte door de rijkere natuur ook interessanter voor de watertoerist. Daar zal naaste buur Medemblik, met zijn jachthaven en vele horeca, geen bezwaar tegen hebben...

In zijn weblog ‘Vincent wil zon’ belicht Vincent Dekker innovaties en ontwikkelingen op het gebied van groene energie, dichtbij en ver van huis. Lees meer afleveringen op trouw.nl/vincentwilzon.

Lees ook:

Een ‘zonneweide’ in het IJsselmeer is effectiever dan vijf windparken in de Noordzee

Een ‘zonneweide’ in het IJsselmeer kan meer stroom opwekken dan de vijf enorme windparken die de komende tien jaar gebouwd gaan worden in de Noordzee. Als Nederland snel kolencentrales moet sluiten vanwege de CO2-uitstoot, dan levert zo’n drijvend zonnepanelenpark wellicht bijna net zo snel de vervangende groene stroomhttps://www.trouw.nl/nieuws/een-zonneweide-in-het-ijsselmeer-is-effectiever-dan-vijf-windparken-in-de-noordzee~b4f212ea/.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden