null Beeld
Beeld

Jelle's WeekdierSlangster

Nightwish-frontvrouw Floor Jansen heeft haar fossiele slangster

Het zal u wellicht verbazen dat er een verband bestaat tussen een 66,7 miljoen jaar oude fossiele slangster en de zangeres van een symfonische metalband, maar dat verband is er en het heet Ophiomitrella floorae.

Slangsterren zijn zogeheten stekelhuidigen en daarmee verwant aan zeesterren, zeelelies, zee-egels en zeekomkommers. Stekelhuidigen ofwel Echinodermata (van het Griekse echinos, stekel en derma, huid) vormen een diergroep die uitsluitend in zee voorkomt. Ze bestaan al heel lang; de oudste soorten kwamen voor in het Cambrium, een half miljard jaar geleden. Ze gaan dus al even mee en vormen nog altijd een succesvolle diergroep.

De meeste soorten bezitten harde onderdelen waardoor ze ook dikwijls in fossiele toestand kunnen worden aangetroffen. Zee-egels zijn de bekendste voorbeelden, meestal bolronde fos­sielen met een maat die varieert tussen die van een druif en een grapefruit.

Fossiele zeelelies zijn algemener, maar zelden intact. Ze bestaan uit duizenden kleine kalkplaatjes en -schijfjes en zijn meestal volledig uiteengevallen, alsof iemand een doos met knopen en kraaltjes heeft leeggekieperd. Er zijn gesteenten die vrijwel geheel uit harde onderdelen van stekelhuidigen bestaan; er worden beelden en grafzerken van gemaakt. Het is dus niet bijzonder om fossiele Echinodermata te vinden en losse ­onderdelen ervan al helemaal niet. Maar dat de vondst van een slangster een nieuwe soort voor de wetenschap oplevert, dat is wel heel bijzonder.

Slangstermateriaal

Al in de jaren negentig van de vorige eeuw werd in de voormalige Enci-groeve bij Maastricht slangstermateriaal gevonden dat destijds met een vraagteken van een naam werd voorzien. De publicatie waarin de ­beschrijving stond vermeld, maakte onderdeel uit van het proefschrift van John Jagt, een anglicist die paleontoloog werd, op fossiele stekel­huidigen promoveerde en sinds 1991 conservator bij het Natuurhistorisch Museum Maastricht is. Met twee Luxemburgse paleontologen heeft hij nu dat vraagteken verwijderd en het slangster­retje van een naam voorzien.

Het fossiel dat als referentie dient voor de soortbeschrijving (het zogeheten holotype) is een minuscuul kalken dingetje, de laterale armplaat, een onderdeeltje van een van de vijf armen van de slangster. Het dingetje is ruim 1 millimeter lang en is voorzien van een rijtje van acht niervormige littekentjes waar ooit kleine stekeltjes aangehecht hebben gezeten. Op grond van vormkenmerken werd geconcludeerd dat het frutseltje afkomstig is van de arm van een soort van het ook nu nog voorkomende geslacht Ophiomitrella, maar dan niet van een reeds bekende soort. Er moest dus een nieuwe naam worden verzonnen, maar in plaats van de soort te vernoemen naar de vindplaats, de vinder of een collega kozen de auteurs voor een bewonderde vertolker van hun favoriete muzieksoort. Dat gebeurt ­vaker, er zijn ook ooit soorten vernoemd naar The Beatles, naar Lemmy Kilmister van Motörhead of Frank Zappa. Nu dus naar Floor Jansen.

In vertaling luidt de opdracht: ‘Genoemd naar Floor Jansen, leadzanger van de Finse band Nightwish als erkenning voor haar lange carrière in metal, haar grote interesse in (paleo)biologie en het gebruik van fossielen voor het artwork van de band’. Hoe wetenschap en muziek elkaar ontmoeten in een piepklein fossieltje.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden