Een foto van een Bryde's walvis in de Golf van Mexico. De nu ontdekte Rice's walvis lijkt erop, maar er zijn genoeg verschillen voor een nieuwe soortaanduiding.  Beeld NMFS, SEFSC en NEFSC
Een foto van een Bryde's walvis in de Golf van Mexico. De nu ontdekte Rice's walvis lijkt erop, maar er zijn genoeg verschillen voor een nieuwe soortaanduiding.Beeld NMFS, SEFSC en NEFSC

Jelle's weekdierRice's baleinwalvis

Nieuwe walvis ontdekt, met plastic in de maag

Vorige week berichtte ik over een minidiertje. Deze week over een dier aan het andere uiteinde van het afmetingenspectrum: een baleinwalvis. Een van de allergrootste dieren die de aarde huisvest. En een nieuwe soort! Je zou verwachten dat zo’n enorm beest al bekend is sinds de dagen van Linnaeus ergens in de achttiende eeuw, of is gespot tijdens de grote ontdekkingsreizen van de negentiende eeuw. Maar integendeel, het is een soort die altijd onder de radar van zoölogen is gebleven, maar nu pas bekend is en een naam heeft gekregen: Balaenoptera reici, ofwel Rice’s baleinwalvis. Dale W. Rice (1930-2017) was een vooraanstaand walvisdeskundige, auteur van een standaardwerk over mariene zoogdieren; hij ontdekte ooit dat er baleinwalvissen leven in de Golf van Mexico. Die bleken nu een totaal nieuwe soort te zijn.

De aanleiding tot de ontdekking is niet zo leuk. Op 29 januari 2019 was een walvis dood aangespoeld aan de zuidelijke punt van het schiereiland van Florida bij Flamingo in het Everglades National Park. Het was een volwassen mannetje met een lengte van 11,26 meter. In de maag werd een plat en scherp stuk plastic aangetroffen van 6,6 bij 6,2 bij 0,2 centimeter dat bloedingen en weefselversterf had veroorzaakt; het stuk afval wordt gezien als de directe doodsoorzaak van het vermagerde dier.

De enige met beperkt verspreidingsgebied

De nu ontdekte nieuwe soort behoort tot het geslacht van de echte vinvissen, Balaenoptera. Daarvan bestonden tot voor kort vijf tot acht soorten, afhankelijk van welke literatuur je erop naslaat. De grootste is de blauwe vinvis (circa 30 meter lang, het record staat op 33,5 meter), de kleinste is de dwergvinvis van maximaal 10 meter. Tot nu toe werden de walvissen die in de Golf van Mexico werden gespot of aanspoelden, gedetermineerd als Bryde’s walvis, Balaenoptera edeni. Aan die determinatie werd getwijfeld toen het onlangs aangespoelde dier werd bestudeerd en er enkele verschillen in de vorm van de schedelbotten werd gevonden. Nu is het onderscheiden van walvissoorten een nogal ingewikkelde zaak omdat het studiemateriaal schaars voorhanden is; het zijn geen veldmuizen. Men hanteert tegenwoordig de stelregel dat er voor een nieuwe soort een dubbele bevestiging moet zijn: zowel de morfologie, dus de vorm van botten of andere onderdelen van de anatomie, moet een onderscheid laten zien, maar ook in het DNA moeten er verschillen zitten. Dat eerste is het geval want de neusbeentjes hebben een opvallende andere vorm, en verder zijn er tien verschillen in het DNA geconstateerd. Al zulke kenmerken zijn natuurlijk alleen bij dode exemplaren vast te stellen; bij dieren die vanuit schepen of vliegtuigjes zwemmend worden gespot is dat onmogelijk.

Het is bijzonder dat de nieuwe soort de enige is met een beperkt verspreidingsgebied. Terwijl de andere vinvissoorten wereldwijd voorkomen, met nadruk op de arctische en antarctische wateren, komt Rice’s walvis alleen in de Golf van Mexico voor, met een ‘hotspot’ ten zuiden van de kust van Alabama en het ‘handvat’ van Florida. Het is wel erg wrang dat we deze nieuwe walvissoort te danken hebben aan de fatale gevolgen van een ingeslikt stuk plastic.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden