Nieuw patroon ontdekt in opkomst en neergang diersoorten

null Beeld Colourbox
Beeld Colourbox

"In mijn land", zei de Rode Koningin tegen Alice, "moet je zo hard rennen als je kan om op dezelfde plek te blijven." Haar woorden, opgetekend door Lewis Carroll, werden een metafoor voor een verondersteld patroon in de evolutie van soorten.

Willem Schoonen

De 'hypothese van de Rode Koningin' werd een halve eeuw geleden geponeerd door de Amerikaanse bioloog Leigh Van Valen. Het idee was dat soorten zijn verwikkeld in een concurrentiestrijd, en dat iedere verbetering die de ene soort weet te ontwikkelen moeten worden beantwoord door een verbetering van de andere. Leert de prooi harder rennen, dan moet de rover dat ook. Wie niet mee kan in de race, sterft uit. Rennen zo hard je kan om je positie te behouden.

Omgevingsfactor

Die theorie kon het regelmatige patroon verklaren in het uitsterven van soorten. Maar omdat die theorie alleen ging over de wedloop tussen soorten, was onduidelijk welke rol veranderingen in de omgeving hier speelden. De Scandinavische biologen Mikael Fortelius en Nils Stenseth, die zich al decennia met deze vraag bezighouden, denken daarop nu een antwoord te hebben gevonden, met de hulp van computerwetenschapper Indre Zliobaite.

In de theorie van Van Valen maakte het niet uit hoe lang een soort al op aarde was. Het uitsterven was een constant proces. En in dat proces was het niet per se de eerste binnenkomer die ook al eerste moest gaan: ervaren rotten en nieuwkomers liepen evenveel risico op uitsterven. Maar in massa's data die biologen hebben verzameld maakt het wel degelijk uit hoe lang soorten er zijn. Een familie van soorten is vlak na binnenkomst nog klein en zeldzaam, maar weet zich in de concurrentiestrijd doorgaans uit te breiden. Aan die groei komt natuurlijk een eind, en na een hoogtepunt zet de daling in, eindigend in uitsterven, zoals nu dreigt voor de tijger.

Die piek wordt inderdaad bepaald door de concurrentiestrijd tussen soorten waar Van Valen het over had, zeggen de onderzoekers in vakblad Nature. Maar begin en eind van het verhaal, ontstaan en uitsterven, worden vooral bepaald door veranderende omgevingsfactoren.

De biologen Fortelius en Stenseth hebben decennia naar de data zitten kijken zonder dit grotere verband te zien. Dat kwam pas aan het licht door het rekenwerk van computerwetenschapper Zliobaite, die naam had gemaakt in analyses van kredietmarkten. "Ik had geen idee dat de Rode Koningin zo'n grote kwestie was. Maar het leek me een grappige onderzoeksvraag", aldus Zliobaite.

Als het verhaal van de biologen en de computerwetenschapper klopt, dan heeft de Rode Koningin nog altijd gelijk, zij het dat haar stelregel gaat over het hoogtepunt van een soort, niet over zijn uitsterven.

Lees ook ons interview met bioloog Richard Lensky over evolutiepatronen:

Evolutie zie je nooit in actie, behálve in de erlenmeyers van Richard Lensky

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden