Niet hergebruiken maar dóórgebruiken

Langer gebruiken is beter dan recyclen. Illustratie Lisette van Boxel, foto's van HH en Colourbox Beeld HH en Colourbox

Bedrijven vermelden op producten trots dat ze (deels) van gerecycled materiaal vervaardigd zijn en de consument brengt week in week uit plastic naar de plasticcontainer. Een goede zaak? Niet per se, meent industrieel ontwerper, schrijver en onderzoeker Ed van Hinte.

 Van Hinte (1951) doet al jaren onderzoek naar verduurzaming van productieprocessen. “Recycling wordt tegenwoordig gezien als uitgangspunt, maar zou dat niet moeten zijn. Het kost veel energie en levert producten op die van minder waarde zijn”, zegt hij over de nieuwe trend. Erger nog: van recyclen gaan we méér afval produceren. “Als er vraag is naar afval dat gerecyled kan worden, stijgt het aanbod”, aldus van Hinte. “Er is dus geen prikkel om minder afval te produceren en de materiaalstroom te reduceren. Recycling volgt het materiële groei-ideaal.” Het loont om afval te produceren, omdat afval voor een ander bedrijf een voordelige grondstof is. Enkele voorbeelden: vroeger werd van misdrukken van sap-verpakkingen stucloper gemaakt.

Vervolgens werden er opzettelijk verpakkingen bijgedrukt om als stucloper op de markt gebracht te worden. Een ander voorbeeld: Friesland Campina lanceerde de campagne ‘Mest de Groene Motor’, waarbij mest een grondstof wordt voor biobrandstoffen­­, kunstmestvangers en voedingsstoffen. Het mestoverschot wordt op circulairondernemen.nl­­ een ‘goudmijn’ genoemd. Weg prikkel om minder mest te produceren.

Nog een ander voorbeeld: werkkleding vervaardigd uit garen gemaakt van petflessen, gebruikte verpakkingen dus. “Als het gaat om verpakkingen, is het waarschijnlijk veel slimmer om ze afbreekbaar te maken”, zegt Van Hinte. “Recyclen gaat grotendeels over logistiek en de logistiek achter bijvoorbeeld het recyclen­­ van plastic is enorm gecompliceerd; er zijn enorm veel soorten plastic in omloop van verschillende kwaliteit en die eindigen allemaal op één hoop.” En onlangs nog meldde het Centraal Planbureau dat het recyclen van plastic nauwelijks milieuwinst oplevert. Van al uw ijverig verzamelde en ingeleverde plastic bleek hoogstens een bermpaaltje te wordt gemaakt.

Moeten we dan niets meer recyclen? “Zo ver wil ik niet gaan, maar het is veel zinniger om te kijken naar hoe we de levensduur van producten kunnen verlengen en hoe we met verbruik van minder materiaal kunnen produceren. Ons denken over duurzaamheid staat helaas nog steeds in dienst van een economie die kwantitatieve en niet kwalitatieve groei als uitgangspunt heeft.”

Lichtgewichthuis

Over materiaalreductie schreef Van Hinte een boek getiteld ‘Lightness’. Zelf doet hij al weer enige tijd onderzoek naar de constructie van een lichtgewicht – en dus minder grondstoffen vereisend – huis. “Een derde van al het afval dat we produceren, komt uit de bouw en weer een derde daarvan komt uit de nieuwbouw. Beton is vervuilend, valt nagenoeg niet te recyclen en het massaal afgraven van zand – gebruikt om beton mee aan te maken– ontregelt hele ecosystemen.”

Over levensduurverlenging schreef van Hinte drie boeken waaronder Eternally Yours en Products that last. “Levensduurverlenging van producten gaat van oudsher over het ontwerp en mogelijkheden tot reparatie”, zegt van Hinte, “maar er komt veel meer bij kijken als je bedenkt dat het draait om uitstel van recycling en het zo lang mogelijk op peil houden van de waarde: ‘doorgebruik’.” En op dat laatste zou de nadruk allereerst moeten liggen, meent hij. Recyclen heeft geen zin als we het niet eerst leren om slimmer en op geheel andere wijze te produceren én te consumeren. “Economie gaat over identiteit en zelfbeeld”, zegt van Hinte, “we moeten innoveren zodat we mensen tevreden kunnen stellen in hun zelfbeeld met minder materiaal.”

KAN HET OOK ANDERS?

De auto

Bij het recyclen van staal uit de auto-industrie, loopt de kwaliteit van dat staal terug. Een auto vervoert bovendien in feite hoofd­zakelijk zichzelf (gekeken naar het gewicht van de auto en het gewicht van de inzittenden) en ons zelfbeeld. Wanneer we auto’s veel lichter zouden maken (met minder buitenkant), zoals nu bijvoorbeeld gebeurt bij de experimentele zon-aangedreven auto’s, zou er minder gerecycled hoeven te worden. Bovendien krijgt een elektrische auto een groter bereik.

De bouw

In Changsha in China is onlangs in negentien dagen een zevenenvijftig verdiepingen tellend lichtgewicht-appartementencomplex neergezet. Men heeft uitgerekend dat men daarmee 15.000 trucks beton heeft gespaard. Het is bekend dat de productie van één ton beton één ton CO2-uitstoot oplevert. Beton kan bovendien slecht gerecycled worden.

Kleding

H&M kondigde een tijdje geleden een gerecyclede kledinglijn aan. Als je kijkt naar de levensduur van producten van ketens als H&M en Primark, is recyclen van textiel een moeizaam proces, stelt ook Van Hinte. Kleding heeft verschillende omloopsnelheden. Bij bloesjes die mensen na aanschaf een maand dragen, of überhaupt niet, zou je beter kunnen kiezen voor afbreekbare materialen. Dan kost het afbreken geen energie.

Het rebound-effect

Technologische of andere ontwikkelingen die leiden tot een efficiënter gebruik van energie- of grondstoffen, leveren paradoxaal genoeg vaak geen besparing van energie of grondstoffen op, omdat het gebruik toeneemt. Deze tergende economische wet werd voor het eerst in 1865 beschreven door de Engelsman William Stanley Jevons.

“Met het rebound­effect wordt te weinig rekening gehouden binnen het duurzaamheidsdenken”, stelt Van Hinte. “De financiële opbrengst van recyclen of energiebesparing wordt direct omgezet in meer consumptie.” Een klassiek voorbeeld is de spaarlamp: de introductie daarvan leverde geen energiewinst op, omdat mensen het licht op meer plekken langer lieten branden, omdat het minder energie en dus minder geld kostte.

Wie is Ed van Hinte?

Ed van Hinte (1951) is industrieel ontwerper, onderzoeker, schrijver en docent aan de Master­­ Industrial­­ Design in Den Haag. In 2011 richtte hij met ontwerper­­ Renate Boere ontwerp-onderzoeksbureau DRS22 op, waar hij onderzoek doet naar lichtgewicht constructies. Over lichtgewicht constructies, met het oog op duurzaamheid, schreef hij het boek ‘Lightness’.

Van Hinte schreef nog voordat duurzaamheid salonfähig was het boek ‘Eternally Yours’ (1997) over levensduurverlenging van producten. Het boek is een collectorsitem. Ook schreef hij in samenwerking met de Technische Universiteit Delft ‘Products that last’ (2014) over hetzelfde thema.

Momenteel is van Hinte onderdeel van stichting Feed your mind, die initiatieven tegen voedselverspilling ontwikkelt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden