Neushoorn Sudan temidden van zijn bewakers. Deze foto zette documentairemaakster Floor van der Meulen aan tot het maken van ‘The Last Male on Earth’.

Interview Floor van der Meulen

‘Neushoorn Sudan stond bij veel toeristen op hun bucketlist’

Neushoorn Sudan temidden van zijn bewakers. Deze foto zette documentairemaakster Floor van der Meulen aan tot het maken van ‘The Last Male on Earth’. Beeld Brent Stirton, Getty

Floor van der Meulen maakte de documentaire ‘The Last Male on Earth’, een film over Sudan, het laatste mannetje van de noordelijke witte neushoorn. Wat missen we met zijn dood, vraagt zij zich nu af.  

Ik zag die foto van Sudan in Het Parool staan. De laatste mannelijke noordelijke witte neushoorn werd omringd door vier mannen in militaire kleding met mitrailleurs, gefotografeerd in een dramatisch licht. Ik dacht: ze beschermen de koning.”

Het was de krant van 16 april 2015. Regisseur Floor van der Meulen (30) zocht na een aantal documentaires die ze in Syrië had gemaakt naar een nieuw onderwerp dat de tijdgeest raakte. Dat resulteerde in de documentaire ‘The Last Male on Earth’, het laatste mannetje op aarde, waar ze afgelopen jaren aan heeft gewerkt. Vorig jaar overleed Sudan.

Die foto was de aanleiding om een documentaire te maken over Sudan?

“Sudan was het laatste mannetje in zijn soort. De neushoorn had 24 uur per dag bescherming nodig van een eigen zwaar bewapend team van bodyguards, om te voorkomen dat ook hij nog werd gestroopt voor zijn hoorn. Ik heb toen gebeld met het Ol Pejeta natuurreservaat in Kenia waar Sudan verbleef. Ik was er welkom en ben zes weken op reis gegaan voor research.”

Nooit eerder in Afrika geweest?

“Dit was mijn eerste keer in Afrika, in Kenia. Maar Ol Pejeta is een natuurpark met een hek eromheen. Het voelt heel Europees. Het is beslist niet te vergelijken met een buitenwijk in Nairobi.”

Hoe uniek was het idee om een documentaire over Sudan te maken?

“Het was er een komen en gaan van journalisten en filmers die allemaal hetzelfde wilden: een verhaal maken over Sudan en zijn verzorgers. Ik dacht: ik ben te laat. Ik heb vervolgens met mijn producer gebeld en met hem gebrainstormd. De invalshoek werd toen de aantrekkingskracht van het laatste witte noordelijke neushoornmannetje voor de wereld. Mensen voelen zich altijd betrokken bij de laatste van iets. Sudan is het middelpunt in de documentaire, maar je kunt geen zeventig minuten met hem vullen. De film gaat vooral over de mensen eromheen.”

Wat ging er door u heen bij uw eerste ontmoeting met Sudan?

“Net als veel mensen in de film, was ik verbijsterd dat ik zo dicht bij hem kon komen. Ik liep door het gras naar Sudan. De verzorgers legden uit wat je wel en niet moet doen. Sudan is heel tam. Hij heeft jaren in een dierentuin in Tsjechië geleefd voordat hij naar Kenia kwam. Dan sta je ineens naast zo’n reusachtig dier, dat je ook echt kunt aanraken. Het is een prehistorisch dier uit de tijd van de dinosauriërs. Zijn huid is een hard pantser. Je staat naast een stukje geschiedenis.”

“In die drie jaar filmen leerde ik Sudan wel een beetje kennen. Het was een oude man waar je rustig mee om moet gaan. In het wild zijn neushoorns veel agressiever, vooral de zwarte neushoorn. De laatste keer dat ik hem ging filmen in 2018 was hij net overleden.”

Wat fascineerde u zo in de mensen rond Sudan?

“Iedereen draagt de natuur een warm hart toe. Veel toeristen kwamen Sudan aaien, gingen met hem op de foto, maakten een selfie. Het verhaal is: ik was erbij en sta aan de goede kant. Voor een dier opkomen, een onschuldig dier, is goed. Maar tegelijkertijd stond Sudan bij veel westerse toeristen op hun bucketlist. Het gros van die mensen geeft je het gevoel van een dubbele moraal. De mens is daar heel paradoxaal in.”

Treft u die dubbele moraal vaker aan?

“In de documentaire zit een vergadering van de Verenigde Naties in een grote zaal met heel veel mensen. Ze praten over het noodlot van de neushoorn. Dan zie je de bureaucratie aan het werk. Er worden ingewikkeld geformuleerde regels opgesteld waar landen zich aan zouden moeten houden. Maar het is mosterd na de maaltijd voor de noordelijke witte neushoorn. Ik vraag de VN-specialist naar het belang van biodiversiteit. Hij antwoordt dat het belangrijk is om geneesmiddelen te maken en voor ons voedsel. Weer het belang van de mens.”

Sudan is dood. Hoe gaat het nu verder?

“Er zijn nog twee vrouwtjes over: moeder Najin en dochter Fatu. Beiden kunnen geen nageslacht meer krijgen, maar het verhaal gaat met hen verder. Nu worden zij de nieuwe iconen van het uitsterven. Zij zijn wel veel wilder dan Sudan, dus niet aaibaar.”

In het laboratorium in Italië zijn twee embryo’s ingevroren. Biedt dat hoop?

“Er zijn eicellen van Najin en Fatu geoogst en die zijn samengebracht met sperma dat eerder was ingevroren van overleden mannetjes. Dat heeft geleid tot twee embryo’s. Ik begrijp dat ze eind van dit jaar nog een keer willen proberen eicellen weg te halen bij de twee levende vrouwtjes. Wereldwijd is er sperma van twaalf mannetjes ingevroren. Misschien kan dat tot meer embryo’s leiden. Die embryo’s zullen worden ingebracht in de baarmoeder van een zuidelijke witte neushoorn. Daar is nog geen ervaring mee. Maar als het lukt en er worden twee mannetjes geboren dan heb je er nog niets aan. Alleen nieuwe vrouwtjes kunnen met het ingevroren sperma voor meer nageslacht zorgen. We zijn er nog lang niet.”

Bieden dit soort nieuwe technieken mogelijkheden voor de toekomst als het gaat om diersoorten die op uitsterven staan?

“Je ontwikkelt een nieuwe techniek, maar het risico bij de mens is dat dát vervolgens weer tot laksheid leidt bij het beschermen van bedreigde dieren. Uitsterven is dan geen risico meer, want in het laboratorium kun je dat tenslotte herstellen. Toch is het wel goed dat er nu onwijs veel nieuwe kennis op dit gebied wordt opgedaan.”

Hoe belangrijk is de redding van de noordelijke witte neushoorn?

“Tja, al die moeite om een subsoort te redden, want het blijft een ondersoort van de zuidelijke witte neushoorn. Wat missen we met de noordelijke variant? Dat is een vraag die moeilijk is te beantwoorden.”

Kunnen wetenschappers niet beter proberen de Javaanse neushoorn in Indonesië te redden?

“Daarvan zijn er nog slechts zestig exemplaren over. Die soort redden heeft meer kans en is veel relevanter. Maar dat verhaal strookt niet met de tijdgeest. In de huidige tijd heb je een dramatisch verhaal nodig: dat van de laatste in zijn soort. ‘De laatste zestig’ doet het niet zo goed bij mensen.”

De documentaire The Last Male on Earth gaat donderdag in bioscopen door het hele land in première. Lees hier wat recensent Belinda van de Graaf ervan vond. 

Lees ook:

Twee embryo’s moeten de noordelijke witte neushoorn redden.

Twee bevruchte eitjes moeten de noordelijke witte neushoorn, waarvan nog twee vrouwtjes in leven zijn, voor uitsterven behoeden.

Zonder hulp is de Afrikaanse neushoorn snel uitgestorven.

Er zijn vorig jaar minder witte en zwarte neushoorns gestroopt in Zuid Afrika. Zonder menselijke bescherming tegen stropers sterven ze toch in twee decennia uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden