Onderzoek

Neerwaartse spiraal in de Amazone: ontbossing betekent minder regen, en dus minder bomen

Door brand ontbost gebied in de Amazone.Beeld AFP

De naam zegt het al: een tropisch regenwoud is een bos waarin het veel regent. Door verdamping van water in het bladerdek valt elders in het bos regen en zo houdt het woud zichzelf in stand. Ontbossing werkt verdroging in de hand, wat bos verder in gevaar kan brengen. Hoe langer de regen uitblijft, hoe kleiner de kans op terugkeer van het bos.

Precies dat kan gebeuren in delen van de Amazone, schrijven Nederlandse en Zweedse onderzoekers in het internationale wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. Het regenwoud verliest zijn veerkracht door een toename van broeikasgassen. “In potentie is het een sneeuwbaleffect”, zegt Arie Staal, hoofdauteur van het artikel. “Minder bomen is minder regen is meer branden is minder bomen is minder regen en zo gaat het door.”

Met onderzoekers van het Copernicus Instituut van de Universiteit Utrecht en het Stockholm Resilience Centre in Zweden keek Staal aan de hand van computermodellen en data-analyses naar de veerkracht van tropische regenwouden in Amerika, Azië, Afrika en Oceanië.

Beeld Louman & Friso

“We hebben gekeken in hoeverre regenwouden hun eigen regenval generen. In simulaties hebben we twee extremen onderzocht: Stel dat alle bomen weg zijn, waar komt dan bos terug? En wat gebeurt er als overal bomen staan en er geen savanne is? Het resultaat geldt voor allemaal: als je veel ontbost en het vervolgens met rust laat, eindig je met een minder groot regenwoud dan als je het niet ontbost, de veerkracht neemt af door ontbossing. Maar het negatieve nieuws zit in de Amazone. Daar zie je aan het einde van deze eeuw veel verdroging door klimatologische omstandigheden. We zien nu al de droogtes toenemen, door de ontbossing die daar veel groter is dan elders en door de opwarming van de aarde als gevolg van de toenemende uitstoot van broeikasgassen.”

Van alle regenwouden heeft de Amazone het meeste baat bij de recycling van regen, legt Staal uit. En daarmee ook het meeste last van verandering in die zelf opgewekte regenval. Bij regenwouden in Indonesië en Maleisië is het sneeuwbaleffect veel minder groot, omdat de regen daar grotendeels komt van de omliggende oceanen en in Congo lijkt de klimaatverandering later deze eeuw zelfs voor vernatting te zorgen. “Bij de Amazone blokkeert de Andes de windstromen, en hoe groter het gebied hoe meer er kan verdampen. De Amazone is dus nat van zichzelf. Maar als bomen verdwijnen door ontbossing heeft dat extra effect op die regenval. Dat kantelpunt komt steeds dichterbij.”

Lees ook:

Er is nog hoop voor bedreigde soorten, maar dat vraagt nogal wat

Als we onze samenleving zo reorganiseren dat duurzaamheid de norm is, valt de neergaande lijn van de biodiversiteit nog om te buigen.

Illegale boskap in Brazilië flink gestegen in april

In april is een recordhoeveelheid bos in Brazilië illegaal gekapt. Dat blijkt uit overheidscijfers. In vergelijking met april 2019 is afgelopen maand 64 procent meer van de Amazone illegaal omgehakt.

Het Wilde Westen ligt midden in de Amazone

In Itaituba, een rivierstadje in het Amazonegebied, is iedereen op zoek naar rijkdom. De burgemeester is veroordeeld vanwege illegale houtkap, migranten beproeven hun geluk. Te koop: goud, vlees en fokstieren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden