null Beeld

ColumnPatrick Jansen

Nee, een groene saus maakt van zonnevelden geen natuur

De laatste tijd verschijnen allerlei plannen voor de bouw van zonnevelden in natuurgebieden. Die worden dan aangeprezen in combinatie met zogenaamde ‘natuurverbetering’.

Zo stond in deze krant een enthousiast verhaal over een plan voor drijvende zonnevelden in het IJsselmeer bij Noord-Holland. Door rondom deze bouwwerken ringvormige zandbanken aan te leggen met flauwe oevers gaan waterkwaliteit en onderwaterleven er flink op vooruit, bedachten adviesbureaus. Zeer welkom, want de natuurkwaliteit van het IJsselmeer is nu matig.

En in Gelderland rees een plan voor zonnevelden op akkers in een ander Natura 2000-gebied, de Veluwe. Hier zou gangbaar akkerland zonder biodiversiteit plaatsmaken voor een zonneveld met bloemen en struiken eromheen. Natuurontwikkeling en klimaatbeleid gaan hier hand in hand, jubelden politici.

Een optimist ziet vooruitgang. Immers, de natuurkwaliteit van het IJsselmeer verbetert, de maisakker krijgt biodiversiteit. Allicht beter dan bijvoorbeeld Windpark Fryslân, aan de andere kant van het IJsselmeer. “Een wand van gehaktmolens”, volgens natuurbeschermers. “Het gaat niet goed met de vogels rond het IJsselmeer en dan komt daar middenin een groot windmolenpark”, klaagden zij. Friesland bagatelliseerde de natuurschade en het park kwam er toch.

Groenwassen van gebroken beloften

Wie verder kijkt ziet het groenwassen van gebroken beloften. Hier zou natuur komen. Ja, de groenstroken en zandbanken zijn natuurwinst. Maar de prijs voor die winst is natuurverlies: grote oppervlakten water en grond met natuurbestemming raken langdurig bebouwd met zonnepanelen. Natuurverbetering als groene saus om natuurverlies te verhullen.

Scepsis verdient ook het vooruitzicht dat de zonnepanelen na twintig à dertig jaar alsnog plaatsmaken voor natuur. Hebben we na 2040 geen groene energie meer nodig? Zullen afgeschreven installaties dan niet gewoon worden vervangen? Het is al heel lang zonneveld en we kunnen het nog niet missen, kunnen bestuurders te zijner tijd zeggen.

Nederland heeft deze terreinen en wateren heel bewust aangewezen voor natuurbescherming. Dat is ook keihard nodig, niet alleen voor het behoud van biodiversiteit, maar ook omdat mensen juist hier rust en ontspanning kunnen vinden. Dat kan alleen als er voldoende ruimte en rust is voor iedereen.

Gezonde natuurgebieden leggen veel koolstof vast. Beeld Patrick Jansen
Gezonde natuurgebieden leggen veel koolstof vast.Beeld Patrick Jansen

Het is dringend nodig dat er meer ruimte bijkomt voor natuur. En dat die ruimte ook daadwerkelijk florerende natuur gaat herbergen in plaats van akkers, weilanden en troebel water. Daarin past niet dat reeds gereserveerde natuurruimte plotseling wordt herbestemd voor de bouw van zonneparken.

De natuur heeft zelf uitstekende manieren

Het meest bizarre is misschien nog dat de natuur zelf uitstekende manieren heeft om klimaatopwarming tegen te gaan, het uiteindelijke doel van de zonneparken. Bossen onttrekken koolstof uit de atmosfeer en leggen die vast in bomen en bodems. Ook goed functionerende zoetwatermeren absorberen koolstof. Koolstofvastlegging is een van de vele ecosysteemdiensten die de natuur levert, naast bijvoorbeeld waterzuivering, waterretentie, luchtzuivering, bruikbare planten en dieren, ontspanning en inspiratie.

Stel je voor dat die diensten nou eens fatsoenlijk werden gewaardeerd. Dat ze even genereus werden gesubsidieerd als groene energie. Dan zou niemand erover piekeren zonnepanelen in natuurgebieden te plempen. Dan zou het ineens wel aantrekkelijk zijn om bos te laten groeien op akkerland. En zou er genoeg geld zijn om de IJsselmeernatuur te doen floreren.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden