Nederlandse vissers voelen zich van de Noordzee verdreven - en dat pikken ze niet langer

Vissersboot TX-38 Branding IV vertrekt vanuit de haven van Den Helder de Waddenzee op. De vissers doen aan pulsvisserij, waarop een verbod dreigt. Beeld ANP

Windparken, natuurgebieden en steeds meer regels: Nederlandse vissers voelen zich van de Noordzee verdreven. Vandaag protesteren ze in Amsterdam.

De eerste bus vertrekt vanochtend vroeg vanuit Den Helder en pikt ook passagiers op in Den Oever. De tweede bus komt vanaf Urk, en de derde rijdt vanuit Goes en dan via Stellendam noordwaarts. De bussen hebben als bestemming Amsterdam. De passagiers: Nederlandse Noordzeevissers en hun families. Ze zullen in de hoofdstad een protestactie houden, die duidelijk moet maken dat ze het niet langer pikken: de visserman verdient al eeuwenlang zijn brood op zee, maar dat wordt hem hoe langer hoe meer onmogelijk gemaakt. En als dat doorzet, verwachten de vissers, is er voor hun familiebedrijven geen toekomst meer.

Behalve met bussen komen de vissers ook met schepen: een vloot van kotters stoomt vanochtend op vanuit IJmuiden naar Amsterdam. In een parade over het IJ willen zij zichzelf zichtbaar maken voor het grote publiek. Daarna volgt een mars naar de Dam, om uiting te geven aan de grieven: de vissers moeten vechten tegen windmolens, tegen natuurorganisaties en Brusselse regels.

1. WINDMOLENS

Het was bewolkt en regenachtig toen een delegatie Nederlandse vissers op de dinsdag na Pasen was uitgenodigd op het kantoor van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland in Den Haag, een onderdeel van het ministerie van economische zaken. De overheid wilde de vissers bekendmaken met de 'tweede routekaart wind op zee', een schets van wat er tot 2030 op zee aan windmolens gebouwd zal worden.

Aan de Tweede Kamer had minister Wiebes al geschreven dat de overheid de komende twee jaar de aanleg van vijf nieuwe windparken op de Noordzee in gang zet. Maar, schreef de minister ter geruststelling van de vissers: hij wil overleg voeren met de visserijsector om afspraken te maken over een 'toekomstbestendige voedselvoorziening'. En toen werden die dinsdag de uitgewerkte plannen op een scherm geprojecteerd. Bij de vissers vielen de monden open van verbazing en van teleurstelling: de windmolens, waartussen het verboden is om te vissen, worden gebouwd op de plekken waar nu volop tong wordt gevangen. Vissersbondvoorzitter Johan Nooitgedagt reageerde: de toezegging van minister Wiebes om met de vissers te overleggen was dus een loze belofte.

Ook de actiegroep EMK (Eendracht Maakt Kracht), waarin ongeveer 125 vissers zich hebben verenigd, is boos over de geplande windparken. In een verklaring stellen de vissers: "Die plannen zijn gemaakt zonder medeweten van vissers, zonder de vraag aan de vissers: 'beste mannen van de zee, het is jullie werkterrein, al eeuwen, maar het is een bijna onomkeerbaar proces. Als wij als dienaren van het volk jullie tegemoet kunnen komen, jullie iets van visserijtoekomst kunnen geven: waar hebben jullie die windparken dan liever niet?' Hoe ingewikkeld kan dat zijn, geachte minister Wiebes en beleidsambtenaren?"

2. NATUURORGANISATIES

Nederlandse vissers hebben vorig voorjaar met natuurorganisaties en de overheid een akkoord gesloten over het vissen in beschermde gebieden. Door die afspraken moeten visserij en natuur in de Noordzee op een goede manier samengaan. Niet dat de vissers nou blij zijn met de beperkingen die dit akkoord met zich meebrengt, maar het schept in ieder geval duidelijkheid. Maar, vragen de vissers van EMK zich verontwaardigd af: waarom mogen andere partijen op zee hun gang gaan, terwijl de vissers de natuur moeten ontzien? Wat te denken van een gepland 'batterij-eiland' op de beschermde Doggersbank? Wat te denken van het opspuiten en winnen van zand, terwijl de vissers het verwijt krijgen dat zij met hun netten de bodem te veel omwoelen? En als ze dan overgaan op pulsvisserij die de bodem spaart, is het wéér niet goed. 

Volgens de vissers van EMK spannen natuurorganisaties en grote bedrijven samen. "Greenpeace, Stichting de Noordzee, Wereld Natuur Fonds: we horen ze niet in dit slim georkestreerde spektakeltheater", stelt de actiegroep in een verklaring. "De belangrijkste sponsor van Stichting de Noordzee heet Boskalis. Voor die sponsordeal houdt de directie van de Noordzeeclub de kaken stijf op elkaar over de schadelijke effecten van zandwinning en zandsuppletie voor de Nederlandse kust." Rond windmolens speelt iets soortgelijks, volgens de vissers: "Als zwijggeld rond windmolens op zee kreeg de Noordzee-NGO zeereservaten in het vooruitzicht die vissers nog meer visgrond kosten".

"Bij het spreken over zeereservaten is het goed om even naar de cijfers te kijken", reageert directeur Floris van Hest van Stichting de Noordzee. "Slechts 0,3 procent van de bodem van de Nederlandse Noordzee is gevrijwaard van alle vormen van visserij. En windmolens nemen nu minder dan een procent van de zee in. Dat zal de komende jaren groeien naar ongeveer 5 procent. Mij lijkt dat er voor de vissers genoeg ruimte overblijft."

Kritiek

En Boskalis sponsort weliswaar projecten van Stichting de Noordzee, zegt Van Hest, maar dat weerhoudt de stichting er niet van om kritiek te hebben op het winnen en opspuiten van zand. Samen met de Waddenvereniging praat Stichting de Noordzee mee bij het opstellen van milieueffectrapporten. Van Hest: "Er verandert heel veel op de Noordzee, maar volgens ons is er zeker toekomst voor de vissers".

Dat ziet actiegroep EMK echt anders: "Duidelijk is dat de zuidelijke Noordzee, waar een groot deel van de Nederlandse kottervloot zijn tong weghaalt, als visgebied als verloren kan worden beschouwd. Wij kunnen ons niet aan de indruk onttrekken dat zij bewust van zee worden verdreven omdat Nederland moet voldoen aan energiedoelstellingen."

Verhakselde vogels

Ook Greenpeace wekt de woede van de vissersactiegroep EMK: de natuurorganisatie promoot wind op zee, zonder zich te bekommeren om verhakselde vogels of gehoorschade bij zeezoogdieren, laat staan verdreven vissers.

Ja, Greenpeace is groot voorstander van de bouw van windparken op zee, zegt Geeke van der Sluis van Greenpeace. Maar: "We pleiten er daarbij voor dat de bouw geen negatieve effecten heeft op natuur". En wat de vissers betreft, zegt Van der Sluis, die ontmoet Greenpeace in het Noordzee bestuurdersoverleg. "Met het oog op het nog te sluiten Klimaat & Energieakkoord willen we graag met de vissers in gesprek blijven om samen tot een oplossing te komen."

3. REGELS UIT BRUSSEL

Als iets de visserman stoort, is het de regelgeving van de EU. Het vissen met de pulstechniek dreigt verboden te worden. En dan is er nog de zogeheten aanlandplicht: vanaf 2019 moeten vissers alle vis die ze vangen en waarvoor een quotum geldt aan land brengen. Dus óók de onvolwassen, ondermaatse exemplaren en andere onbedoelde bijvangst. Vissers vrezen de economische en ecologische gevolgen van deze regel. De bijvangst neemt ruimte in, moet worden vervoerd en telt ook mee voor het quotum, maar levert niets op. Daarbij, zeggen de vissers: als je 'babyvissen' uit de zee haalt, roei je hele populaties uit omdat vissen niet meer kunnen opgroeien en zich voortplanten. 

Milieu-organisaties zien dat anders. Volgens Greenpeace is de aanlandingsplicht een middel om vissers ertoe te bewegen selectiever te gaan vissen. Onder druk van de financiële nadelen van de aanlandingsplicht zullen vissers er in deze redenering alles aan doen om bijvangst te voorkomen. Volgens de vissers is het 'een gedrocht van een maatregel' die helemaal 'geen bijdrage levert aan de instandhouding en gezondheid van de visbestanden'. Tegen de aanlandplicht hielden de vissers twee jaar geleden in Rotterdam een groot protest. Heeft dat iets uitgehaald? "Jawel", zegt Cor Vonk, schipper van de TX-1 en secretaris van EMK. "Mede door dit protest is de aanlandplicht tot en met 2021 werkbaarder geworden, want er zijn uitzonderingen gekomen voor bepaalde vissoorten."

Maar minister Schouten had vorige maand slecht nieuws voor de vissers: de aanlandplicht gaat echt niet weg. "Daar helpt geen protest tegen", volgens de minister. En het steeds maar weer herhalen van oude argumenten tegen de aanlandplicht is volgens haar zinloos.

Wat valt er dan nog te bereiken voor de vissers en hun families als ze vanochtend met de bus in Amsterdam arriveren? "Wij houden uiteraard het positieve doel en het optimistische vergezicht voor ogen", stellen de organisatoren. Wat dat vergezicht is? "Nu en in de toekomst werkgelegenheid op zee. En de garantie: iedere week heerlijke verse vis en schaal- en schelpdieren, dus een gezonde topmaaltijd voor iedereen."

Lees ook:

Pulsvisserij verdient een echte kans

Annie Schreijer-Pierik, Europarlementariër namens het CDA en woordvoerder visserij in de EVP-fractie vreest dat het naderend EU-verbod op de pulskor slecht uitpakt voor de Nederlandse vissersvloot én voor het milieu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden