EuropaPesticiden

‘Nederland schiet tekort in aanpak van pesticidegebruik’

Protest voor een duurzamere landbouw in Berlijn, vorige maand. Beeld Getty

De EU krijgt ervan langs, Nederland ook. Bij overtreding van pesticideregels legt het geen sancties op.

De Europese Unie als geheel, maar specifiek ook Nederland, schiet schromelijk tekort in het tegengaan van schadelijke pesticiden in de landbouw. Regels daarvoor die elf jaar geleden al op Europees niveau zijn vastgesteld, zijn in veel gevallen een dode letter gebleken.

Dat concludeert de Europese Rekenkamer in een vernietigend rapport. Bijna alle betrokkenen krijgen ervan langs. Nederland krijgt weliswaar een schouderklopje van de waakhond uit Luxemburg, omdat het als enige van drie nauwgezet onderzochte landen een sanctieregime heeft ingevoerd voor agrarische bedrijven die de pesticideregels overtreden. Maar de Nederlandse autoriteiten doen daar vervolgens niets mee, constateert de Rekenkamer.

De kritiek richt zich op de naleving van de zogeheten Gewasbeschermingsmonitor, van kracht sinds 2015. Die verplicht Nederlandse gebruikers van pesticiden om uit te leggen waarom ze bepaalde schadelijke middelen gebruiken, en geen andere. Inspecteurs laten echter na om de onderliggende documenten te controleren. In 2017 bleek dat een op de vijf gecontroleerde bedrijven in overtreding was. Overigens is dit cijfer volgens de Voedsel- en Warenautoriteit niet representatief voor heel Nederland, omdat de controleurs vaak bedrijven bezoeken waarvan ze al vermoeden dat er iets mis is. Hoe dan ook, de boetes die erop staan (50 euro voor een lichte, 500 euro voor een zware overtreding) zijn nooit uitgedeeld, stelt de Rekenkamer. 

Hormoonverstorend

In de hele EU wordt per jaar ongeveer 350.000 ton pesticiden verkocht. Die kunnen schade toebrengen aan bodem- en waterkwaliteit, biodiversiteit, ecosystemen en – niet in de laatste plaats – de menselijke gezondheid. In december meldde Trouw dat in 21 procent van de groenten en 19 procent van het fruit in Nederlandse winkels resten van hormoonverstorende pesticiden zitten. Weliswaar kwamen veel van die producten van buiten de EU, maar ook een land als Spanje scoorde slecht.

Uit dit nieuwe onderzoek van de EU-rekenkamer blijkt dat eigenlijk geen enkel EU-land erg zijn best doet om het binnenlandse gebruik van schadelijke bestrijdingsmiddelen te ontmoedigen. Ook de Europese Commissie krijgt de wind van voren. Die controleerde nauwelijks of haar eigen richtlijn uit 2009 wel fatsoenlijk werd omgezet in nationale regelgeving. Dat gebeurde in de meeste landen dan ook veel te laat.

Zelfs als dat nationale beleid eenmaal op de rails staat, ontbreekt het aan specifieke criteria of doelen om het schadelijke pesticidegebruik omlaag te brengen. Veel landen houden het bij actieplannen die bijvoorbeeld draaien om voorlichting aan agrariërs, maar dat is het dan ook wel.

Minder schadelijke stoffen

Europese agrariërs worden dan ook nauwelijks geprikkeld om over te stappen op minder schadelijke stoffen. “Als je bepaalde pesticiden verbiedt of wilt ontmoedigen, moet je ook alternatieven bieden”, aldus het Sloveense Rekenkamerlid Samo Jereb. De Europese Commissie heeft daarvoor weliswaar een nieuwe categorie pesticiden gecreëerd met een ‘laag risico’, maar van de 487 producten op die lijst zijn er slechts zestien verkrijgbaar.

Verder zijn er simpelweg te weinig cijfers beschikbaar over het huidige gebruik, waarmee het lastig wordt om doelstellingen vast te leggen over de toekomst. “Je kunt wel besluiten tot een reductie, maar dan moet je eerst weten waar je vandaan komt”, aldus Jereb. Statistiekbureau Eurostat publiceert wel gegevens over de verkoop van pesticiden, maar waar, wanneer en hoe die middelen worden gebruikt – nogal cruciale informatie – is op geen enkele manier EU-breed bekend.

De Europese Commissie kan zich grotendeels vinden in de aanbevelingen van de Rekenkamer, op één na: dat voortaan duidelijk meetbare criteria worden opgenomen in het nieuwe EU-landbouwbeleid (2021-2027) en die die bovendien gekoppeld worden aan de subsidiekraan vanuit de EU. Daarover gaan de lidstaten, zegt de commissie.

Correctie 6-2: In een eerdere versie van dit artikel stond: ‘In 2017 bleek dat een op de vijf boerenbedrijven in overtreding was’. Dit moet zijn: een op de vijf gecontroleerde bedrijven.

Lees ook:
Groenten en fruit zijn vaak vervuild met hormoongif

Op voedsel in Nederlandse winkels zijn restanten van bestrijdingsmiddelen te vinden die kunnen leiden tot medische problemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden