Nederland op zijn mooist

Heuvel bij Wijlre Beeld Lucy Hooft

Een fototentoonstelling in Utrecht moet de bezoeker laten zien dat de Nederlandse natuur het waard is om beschermd te worden. 'We wisten niet dat dit in Nederland bestond.'

Het Madurodam van het Nederlandse landschap zou je de expositie kunnen noemen, die morgen in de Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht wordt geopend. Eén wandelingetje door de tuinen en je hebt een totaalindruk gekregen van de vele, afwisselende natuurlijke landschappen die Nederland rijk is. Vastgelegd op zestig dubbelzijdige fotopanelen van 2 bij 1,35 meter zijn ze daar tot 1 december in al hun schoonheid, soortenrijkdom en diversiteit te bewonderen.

Het was een idee van de Utrechtse emeritus hoogleraar Wim Turkenburg (65), ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van het Copernicus Instituut, waarvan hij tot vorig jaar de wetenschappelijke leiding had. Dit onderzoeksinstituut werd in 2001 door de Universiteit Utrecht opgericht om mede uitvoering te geven aan Agenda 21. Deze 'mondiale actieagenda' voor duurzame ontwikkeling van de samenleving in de 21ste eeuw werd in 1992 opgesteld tijdens de internationale milieuconferentie in Rio de Janeiro. Eind deze maand komt de wereld opnieuw bijeen in Rio om te bekijken wat er van de plannen is terechtgekomen.

Een van de vragen die het Copernicus Instituut zich de afgelopen jaren heeft gesteld, is hoe we beter kunnen omgaan met ons land en onze natuurlijke hulpbronnen, hoe we de soortenrijkdom kunnen beschermen en versterken en hoe ecosystemen duurzaam beheerd kunnen worden. Een voorwaarde om daar een goed antwoord op te kunnen geven, meent Turkenburg, is dat we oog hebben voor de schoonheid en diversiteit van natuur en landschap in ons eigen land.

Een fototentoonstelling zou een mooie manier zijn, bedacht hij, om een breed publiek bewust te maken van die schoonheid. "De tentoonstelling en het boek dat we hebben gemaakt, met foto's en beschrijvingen van de verschillende landschapstypen en hun geschiedenis, is bedoeld als een ode aan het Nederlandse landschap, waard om beschermd te worden.

We willen begrip kweken voor hoe al dat moois is ontstaan en ook laten zien dat de natuur niet statisch is. Door menselijk ingrijpen zullen bestaande landschappen verdwijnen en nieuwe worden gecreëerd - dat is altijd zo gegaan in Nederland. Bovenop de druk van menselijke activiteiten, die op veel plaatsen al leiden tot habitatverlies, versnippering, verdroging en andere vormen van verstoring, komt nu en in de toekomst nog de invloed van klimaatverandering. Ook verschuivingen in de politiek, de geldstroom en het maatschappelijk draagvlak spelen een grote rol in de mate van bescherming van natuur en landschap. Ik hoop dat de tentoonstelling en het boek meer mensen bewust maakt van de diversiteit aan soorten en landschappen die we hebben, en zo ook meer draagvlak creëert voor het behoud daarvan."

In 2008 verscheen de 'Canon van het Nederlandse landschap', weergegeven in 60 foto's. Landschapsarchitect Dirk Sijmons stelde de 'canon' samen, bij zijn afscheid als rijksadviseur van het landschap.

Is het niet beetje dubbelop, om vier jaar later weer met een fototentoonstelling van landschappen te komen?

Turkenburg zegt dat hij Sijmons, met wie hij destijds in de Vrom-raad zat, al in 2007 heeft verteld over zijn plan. Of Sijmons zijn idee 'gepikt' heeft of dat het een typisch geval was van 'twee zielen, één gedachte', laat hij beminnelijk in het midden.

In opzet en uitvoering zijn Wim Turkenburg en de fotografen Paul Ridderhof en Lucy Hooft in elk geval anders te werk gegaan dan Dirk Sijmons. "Sijmons nam de twaalf provincies als uitgangspunt en vroeg ze hun vijf belangrijkste plekken te noemen. In korte tijd zijn er toen, met een busje door het land, foto's gemaakt. Wij hebben bij het organiseren van de expositie gekozen voor samenwerking met de provinciale landschapsorganisaties, verenigd in De12Landschappen. Sijmons bracht ook industriële gebieden in beeld, zoals het Botlekgebied en Schiphol. In onze expositie ligt het accent meer op de natuurlijke omgeving. En bij de indeling van de landschappen zijn we niet uitgegaan van de provinciale structuur, maar van de indeling die de Utrechtse hoofddocent Henk Berendsen heeft beschreven in zijn boek 'Landschappelijk Nederland: de fysisch-geografische regio's'."

Berendsen beschrijft dertien regio's, van het Waddengebied en het noordelijk zeekleigebied, via duin, zand en veen, tot het rivierengebied en het Zuid-Limburgs lössgebied. Deze regio's houden zich niet aan provinciegrenzen, omdat ze mede bepaald zijn door de historie, bijvoorbeeld van de IJstijden, die heuvelruggen en wallen hebben doen ontstaan. Turkenburg heeft aan de dertien regio's van Berendsen nog twee regio's toegevoegd: de Noordzee en Stadsparken.

"Binnen die vijftien regio's hebben we gemiddeld zo'n vier gebieden gekozen die we interessant vonden. Per gebied hebben de fotografen honderden foto's genomen. Daar zijn ze drie jaar mee bezig geweest. Ze fotografeerden in alle seizoenen. Het was een hele klus om uit de ongeveer 30.000 foto's die ze gemaakt hebben, 120 beelden te selecteren, die zowel een goede impressie geven van de karakteristiek van elk landschap, als fotografisch spannend en van hoge kwaliteit zijn."

Maar het is ze gelukt, en de eerste reacties noemt Turkenburg hoopgevend. "Mensen reageren aangenaam verrast als ze de foto's zien, van de Boschplaat op Terschelling bijvoorbeeld, de Slufter op Texel, de Loonse en Drunense Duinen of van de Blauwe Kamer of de Veluwse Posbank in bloei: 'We wisten niet dat dit in Nederland bestond'."

Wonderlijk natuurlijk - Nederlandse landschappen verbeeld. Expositie van 2/6 -1/12, Botanische Tuinen Utrecht, Budapestlaan 17.

Gekoppeld aan de tentoonstelling verschijnt een groot fotoboek, met ruim 200 foto's en toelichtingen op de regio's en de gebieden die in beeld zijn gebracht: Paul Ridderhof, Lucy Hooft en Wim Turkenburg (2012): Wonderlijk Natuurlijk - Nederlandse landschappen verbeeld. Uitgever: Studio Gemini, Abcoude, 164 pag., ISBN/EAN 978-90-819130-0-3, 70 euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden