Column

Nederland heeft (af en toe) al geen kolenstroom meer nodig

We moeten wereldwijd van de kolencentrales af, ook in Nederland. We lijken hier echter maar moeilijk zonder deze meest vervuilende vorm van elektriciteit te kunnen. Tot deze zomer, toen er plotseling een paar kolenloze dagen waren. En even later weer, en weer...

Kolencentrales produceren grote hoeveelheden CO2 per opgewekte kWh stroom. Gascentrales zijn al een stuk minder vervuilend, en de kroon spannen natuurlijk zonnepanelen en windturbines. Als die eenmaal zijn gemaakt en geplaatst, voegen ze nog nul gram CO2 toe aan de atmosfeer. Maar ja, we hebben gewoon nog te weinig zonne- en windenergie, en kernenergie is ook beperkt, en dus moeten we nog wel van kolen en gas gebruik maken.  Tel daarbij op dat kolen goedkoper zijn dan gas en je begrijpt waarom de zuinige Nederlander graag de kolenschoorsteen zag roken.

Al sinds 1886, bij de start van de eerste elektriciteitscentrale van ons land, vertrouwen we in Nederland op kolen. Er was geen dag in de 133 jaar die sindsdien zijn verstreken, waarin niet minstens een deel van onze stroom met kolen werd opgewekt. Nog in 2015 telde Nederland negen kolencentrales.  Maar eind dat jaar sloot de wereld het Klimaatakkoord van Parijs en was duidelijk dat kolen hun langste tijd hadden gehad. In 2017 waren het er nog zeven, en leverden samen 35 procent van de Nederlandse stroom. Inmiddels zijn er nog vijf actief.

Ook de nieuwe kolencentrale op de Maasvlakte produceert nu af en toe geen stroom. Beeld ANP

Zelfs die vijf blijken we, weer twee jaar later, al niet meer nodig te hebben. Nou ja, af en toe. Maar toch. Na 133 jaar kolenstroom kwam er begin juli dit jaar voor het eerst geen stroom meer uit een Nederlandse kolencentrale. En van 7 tot 21 augustus duurde het tweede kolenloze tijdperk zelfs twee weken. Vorige week stroomde voor de derde keer kolenvrije stroom door het Nederlandse net.

Zelfs op drukke werkdag

Martien Visser, lector Energietransitie aan de Hanzehogeschool/Entrance, houdt de Nederlandse energiemix voortdurend in de gaten. In juli waren twee dagen en in augustus bijna twee weken zonder kolenstroom. Toen waren er een paar meevallende factoren die een rol speelden. In juli en augustus leveren zonnepanelen veel stroom op, terwijl de wind dit keer ook goed meehielp. Daar tegenover staat een wat lagere vraag omdat in de zomervakantie de avonden lang zijn,  en bedrijven, kantoren en scholen minder stroom nodig hebben. 

Maar nu, in september, gelden die meevallers veel minder. En toch werden de kolencentrales, eerst in het eerste weekend en daarna nog eens vanaf woensdag 11 september, opnieuw voor enkele dagen stilgelegd. Vooral het laatste: midden in een week waarop bedrijven op volle toeren draaien, noemt Visser opmerkelijk. Een van de redenen hiervoor is dat kolen duur worden dankzij de Europese CO2-tax. Gascentrales stoten veel minder CO2 uit per kWh en dus kost dat de energiebedrijven minder CO2-tax. Het is nu vaak voordeliger om gascentrales in te schakelen.

Met dank aan Denemarken

Nederland is bepaald niet het eerste land dat al zijn kolencentrales tijdelijk kan stilleggen. Engeland, toch een land dat lang draaide op kolen uit eigen bodem, beleefde in mei en juni dit jaar een periode van drie weken waarin geen kolenstroom werd geproduceerd. Het land mikt vooral op windenergie en heeft nu nog vijf kolencentrales aan het net hangen. Net zo veel als het veel kleinere Nederland... 

Engeland wil in 2025 al zijn kolencentrales gesloten hebben. Een ander land aan de Noordzee, Denemarken, gaat dat nog twee jaar eerder doen. Deze kampioen van de windenergie krijgt al geregeld veel meer stroom uit zijn windturbines dan het land nodig heeft en exporteert die stroom dan, onder meer naar Nederland. Waardoor wij weer minder kolen- of gasstroom hoeven op te wekken.

In zijn weblog ‘Vincent wil zon’ belicht Vincent Dekker innovaties en ontwikkelingen op het gebied van groene energie, dichtbij en ver van huis. Lees meer afleveringen op trouw.nl/vincentwilzon.

Lees ook:

Laat Nederland een Duitse bruinkoolcentrale sluiten

Nederland moet snel zijn CO2-uitstoot verminderen en sluiting van kolencentrales lijkt dan de enige effectieve maatregel. Maar als de wind even niet waait moeten we stroom importeren, stroom uit onder meer heel erg vervuilende Duitse bruinkoolcentrales. Dat moet slimmer kunnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden