SubsidieNatuurgebieden

Natuurorganisaties kregen onterecht miljoenen voor grondaankoop

Beeld ANP

Nederlandse natuurorganisaties hebben jarenlang ten onrechte vele miljoenen euro’s subsidie gekregen om natuurterreinen aan te kopen. Dat was ontoelaatbare staatssteun die moet worden terugbetaald. Dat blijkt uit een arrest van de hoogste Europese rechter.

Het Europese Hof in Luxemburg deed donderdag uitspraak in een al jarenlang lopende zaak. Daarin gaat het om de aankoopsubsidies die Natuurmonumenten en de twaalf provinciale landschappen van de regering hebben ontvangen, tussen 1993 en 2012, om gronden te kopen. Die percelen gingen vervolgens deel uitmaken van de ecologische hoofdstructuur of ze kregen de status Natura2000-gebied.

Particuliere organisaties, waaronder de stichting achter nationaal park De Hoge Veluwe, vinden dat zij hierdoor zijn benadeeld. Zij vinden dat er sprake is van oneerlijke concurrentie: een organisatie als Natuurmonumenten kan inkomsten verwerven dankzij terreinen die ze gratis heeft verworven, terwijl andere partijen diep in de eigen buidel moeten tasten om hetzelfde te bereiken. 

Het protest van deze particuliere organisaties wordt aangevoerd door Oene Gorter, de eigenaar van landgoed Welna in het Gelderse Epe. Met een groep gelijkgestemden (veelal eigenaren van landgoederen, verenigd in de Vereniging Gelijkberechtiging Grondbezitters) klaagde hij al in 2008 bij de Europese Commissie dat Nederland de staatssteunregels schond met de aankoopsubsidies. 

Honderden miljoenen euro’s terugbetalen

Toen de Europese Commissie uitsprak dat de Nederlandse handelswijze misschien niet fraai was maar toch ook geen flagrante schending van de regels, stapten Gorter en zo’n twintig medestanders naar de Europese rechter. Die gaf hun in 2018 gelijk, maar de natuurorganisaties en de Nederlandse staat gingen in beroep bij het Hof. Dat beroep is nu afgewezen. Tegen dit arrest is geen beroep mogelijk.

“Dat betekent dat de Europese Commissie deze vorm van staatssteun niet had mogen goedkeuren”, zegt advocaat Ali al Khatib, die de vereniging bijstond. En, voegt hij eraan toe: “Nu de subsidies ten onrechte zijn verstrekt, moeten de ontvangers boeterente betalen over het ontvangen geld.” Al Khatib schat dat dit om honderden miljoenen euro’s gaat die Natuurmonumenten en de provinciale landschappen moeten terugbetalen aan de staat.

Hoeveel geld Natuurmonumenten precies heeft ontvangen uit de betwiste subsidiepot, en welke terreinen daarmee zijn aangekocht, kan een woordvoerster desgevraagd niet zeggen. Natuurmonumenten wil alleen schriftelijk reageren op het arrest van het Hof, en benadrukt de formele kant van het arrest van het EU-hof: dat de Europese Commissie de beoordeling van de aankoopsubsidies opnieuw tegen het licht moet houden. “Natuurmonumenten en de 12 provinciale Landschappen vertrouwen erop dat een nieuwe onderzoeksprocedure door de Europese Commissie er opnieuw toe zal leiden dat de oude subsidieregeling wederom wordt goedgekeurd.” 

Gronden moeten verkopen

Datzelfde stelt het ministerie van landbouw, natuur en voedselkwaliteit, eveneens in een schriftelijke reactie. Volgens advocaat Al Khatib bedrijft het ministerie echter al jaren ‘struisvogelpolitiek’. Na het arrest van donderdag is het volgens hem “moeilijk denkbaar” dat de Europese Commissie alsnog akkoord gaat met de aankoopsubsidies. Datzelfde stelden andere juristen al na de gerechtelijke uitspraak van 2018. Bovendien, zegt Al Khatib, zal de boeterente hoe dan ook moeten worden betaald. Als de organisaties die middelen niet in kas hebben, is het denkbaar dat ze gronden zullen moeten verkopen.

De betwiste subsidieregeling is in 2012 beëindigd. Hoeveel geld er is uitgekeerd in de twintig jaar ervoor is niet geheel duidelijk. Zakenblad Quote noteerde eerder op basis van informatie van het ministerie dat het zou gaan om 65 miljoen euro per jaar. Minister Schouten antwoordde op Kamervragen dat het ‘niet te zeggen’ is welk bedrag Natuurmonumenten en de andere organisaties eventueel zouden moeten terugbetalen. 

De Vereniging Gelijkberechtiging Grondbezitters heeft met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur geprobeerd meer inzicht te krijgen in de verstrekte bedragen en komt op ‘miljarden’ euro’s aan onterechte subsidie.

Lees ook:

Wandelen bij een gebied van Natuurmonumenten? Dat kan parkeergeld gaan kosten

Even een frisse neus halen in de natuur? In diverse gebieden van Natuurmonumenten kost het parkeren vanaf deze zomer geld. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden