Beeld Monica Wesseling

Mooiste NederlandLeeghwater

Naar het mistige land van droogmakerijen, molens en veenweiden

Een rustpuntje in een drukke maand. Naar buiten, naar de stilte, naar het mistige land van droogmakerijen, molens en veenweiden.

De bus levert me af in de verlatenheid. Verderop wacht de pontbazin op me, ze zet me over voor vijftig cent. Het is mistig. Het land is klein, de einder nabij, de koeien half verscholen. De kleine mistdruppels doen een treurwilg huilen met dikke druppels in de sloot.

Langs de weg een rijtje quasi-stolpboerderijen, maar gelukkig ook een paar echte. Eén verwaarloosd, één gekoesterd. Vierkante stolpboerderijen, sinds de zeventiende eeuw kenmerkend voor dit gebied; een soort drie-onder-een-kap met een woongedeelte, hooiberg, stallen en deel.

Al snel slaat mijn route weg van de weg, de polder in, daar waar ik wil wezen. Het riet langs de sloot is dor, geel en mooi, heel mooi. Op het water drijven merkwaardig gekleurde eenden. Het zijn soepeenden: bastaarden uit kruisingen van wilde eenden met gekweekte exemplaren die niets met soep van doen hebben.

Briljant idee

De weiden zijn vierkant en nuttig verkaveld; het werk van Leeghwater, een waterstaatkundige uit de zeventiende eeuw. Door turfwinning en dijkdoorbraken bestond dit deel van Noord-Holland uit grote meren met daartussen kleine veeneilandjes. De meren bedreigden het omliggende land terwijl ook de voedselbehoefte steeg. En dat bracht Leeghwater, geboren Jan Adriaanszoon, op het idee om met een groot aantal molens de meren leeg te pompen en zo om te vormen in vruchtbare kleigrond. Om het nut te vervolmaken werd de verkaveling vierkant en efficiënt. Een briljant idee, zo vond in elk geval de timmermanszoon Jan Adriaanszoon, die zichzelf de naam Leeghwater gaf. Hoogwater werd laagwater werd leegwater. Zo ontstonden onder meer de droogmakerijen Schermer, Beemster en Wijdewormer.

Weiden met slechts her en der wat boerderijen en verder leegte, zo toonde in elk geval de topografische kaart die ik tevoren bekeek. De leegte klopt, maar niet van boven. Schiphol is te nabij. Donder doorbreekt de stilte. Ik besluit de herrie buiten te sluiten. En kijk. Opeens is het koffiepauze bij de vliegers want het vliegtuigkabaal stopt. Hoog in de lucht trekt een groepje ganzen luid gakkend over. Slaaptrek. Na het nachtelijk rusten op open en daarmee veilig water zijn de vogels op weg naar hun voedselgebieden, de boerenweiden. Aangetrokken door een kleine honderd ganzen die er al grazen, vallen, zoals dat zo mooi heet, ook de honderden overvliegers in. Het gegak verstomt.

Beeld Monica Wesseling

Ik stap door in het door mist gesloten land, snuffend en met een jas nat van de druil en geniet van de stilte. Molen K, genoemd naar het vak van de droogmakerij dat hij leegpompte, trotseert zonder opsmuk de tijd. Als ik kon schilderen zou ik het wel weten: ‘Molen in de mist’. De molen werd in 1635 gebouwd en tien jaar later, voor de somma van 1170 gulden, alweer verplaatst, mede omdat de molenbiotoop – zo’n heerlijk woord – niet langer geschikt was.

Madelief en koolzaad aan de rand van een perceel vol klamme kleiige klonten trotseren de winterse kilte. Schapen kijken me nieuwsgierig aan. Spreeuwen stappen parmantig door de wei, op zoek naar wormen en insecten. Nu nog op hun mooist want gespikkeld, maar vrouwtjesspreeuwen zien dat blijkbaar anders. In de loop van de winter verdwijnen door slijtage de gouden vlekjes op de veren zodat de vogel in baltstijd – wanneer de mannen op hun mooist moeten zijn om de vrouwen te verleiden – helemaal donkergekleurd is.

Eendjes die fluiten

De carbidschieters houden zich nog stil. Geen geoefen met het laten ontploffen van calciumcarbide in een melkbus, geen oorverscheurend illegaal vuurwerk.

Stilte en wind die opsteekt, die kilte én ruimte brengt. De verborgen zon schuift de vitrage op, maakt verte weer verte, scheidt land en lucht. Op het veld een groepje smienten, kleurrijke eendjes die fluiten en dus fluiteendjes worden genoemd. Driehuizen is negorij noch banlieu. Niet meer. Eeuwen achtereen was het leven hier armoedig, de kleine eilandjes in het veenmoeras slechts kloetend en roeiend bereikbaar en bepaald niet gul en vruchtbaar. Het geploeter hield aan tot halverwege de twintigste eeuw toen het grote geld van stedelingen het kleine dorp veranderde in randstedelijke idylle. Maar wel een met vandaag gesloten café.

Door maar weer, op de grens tussen droogmakerij links en veenland rechts. De eerste hoger dan de tweede. Siberië, ooit onland van wildernis en daarom zo genoemd, ligt er nog steeds ongenaakbaar bij met pitrus en ruigte. Dankzij de ondiepe plassen die Landschap Noord-Holland hier heeft gegraven is het gebiedje in het voorjaar een feest van weidevogels, zo meldt een paneel. Nu is het stil, al vermoed ik wel watersnippen, verborgen in het drasse land.

Beeld Monica Wesseling

In Noordeinde valt evenmin te versnaperen en op de grens van twee manieren van ontginning spanker ik maar door naar Graft, het volgende dorp. Geen straf gezien de historische bebouwing. Daarachter links de karakteristieke cope-ontginning met 1250 meter lange smalle percelen en rechts de eerdere blokontginning.

Graft brengt opnieuw getandakt en vasten en evenmin een bus. Maar kijk. Een vrouw ziet me turen op het bordje bij de bushalte en biedt uit zichzelf aan me even in De Rijp te droppen bij een frequent bediende halte. Een groots klein gebaar, in grote dankbaarheid genoten. Ganzen vliegen over, de schemer neemt het landschap mee.

Praktisch

De gelopen route is een gedeelte van het Trekvogelpad (rood-wit gemarkeerd). Start bij de veerpont in Akersloot, einde bij bushalte het Wollandje in De Rijp. Bij een vroege wandeling kan ook een bus in Noordeinde of Graft genomen worden (9292.nl).

Het Pontveer is bereikbaar vanaf NS-stations Alkmaar en Uitgeest, vanaf De Rijp vertrekken onder meer bussen naar Amsterdam. Lengte 10-12 kilometer (afhankelijk van terugreis). Het pontveer vaart dagelijks op afroep behalve bij dichte mist of storm. castricum.nl  Contant betalen kan (€ 0,50).

Horeca: Het café in Noordeinde is gesloten op maandag en dinsdag. In De Rijp alleen op maandag dicht.

Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden