Jelle’s WeekdierDe hamster

Na het schaamteloze hamsteren zal Albert Heijn een nieuwe campagne moeten verzinnen

Beeld Hollandse Hoogte

Een volkomen onschuldige eigenschap van een leuk knaagdier leverde ooit een evenzeer onschuldig werkwoord op dat de afgelopen week viraal ging – en daarbij de onschuldigheid verloor. Hamsteren. Hamsteren is wat hamsters doen wanneer ze een overdaad aan houdbaar voedsel niet opeten maar bewaren voor de toekomst.

Of een hamster net zoals mensen en mensapen enig besef heeft van het verschijnsel toekomst waag ik te betwijfelen; ik kan het niet bewijzen maar vermoed dat het gemiddelde knaagdier uitsluitend in het heden leeft. Toch is hamsteren een vorm van gedrag die gericht is op iets dat niet in het hamsterlijke nu ligt.

Hamsters zijn kleine tot middelgrote knaagdieren van de familie Cricetidae, een grote familie die weer onderdeel is van de veel grotere groep die we Muroidea noemen, kortheidshalve ‘muizen’. Tot de Muroidea behoren ratten, muizen, gerbils, lemmingen en andere woelmuizen, rijstmuizen, Euraziatische blindmollen, Amerikaanse witvoetmuizen en tientallen andere vormen. Met meer dan 1700 soorten is het de soortenrijkste groep zoogdieren. Er zijn zelfs meer Muroidea dan vleermuizen.

Om Dobzhansky’s beroemde uitspraak over kevers te parafraseren: de Schepper moet een buitengewone voorliefde voor muizen hebben gehad. Binnen die uitbundigheid vormen de hamsters met achttien soorten in zeven geslachten een relatief bescheiden familie. De voor ons bekendste soorten zijn de als huisdier populaire Russische dwerghamster Phodopus sungorus en de inheemse Europese hamster Cricetus cricetus; de laatste staat ook bekend als korenwolf.

Op graanakkers doen ze het goed

Gemiddeld genomen zijn hamsters dieren van graslandecosystemen zoals de steppen die in oostelijk Europa en centraal Azië voorkomen; hamsters zwemmen niet graag en ook in bossen vertoeven ze ongaarne. Die leefwijze in een droge open habitat maakt dat hamsters het ook op graanakkers goed doen. Na de introductie van de akkerbouw in Europa tijdens het Neolithicum maakte de hamster dan ook een zegetocht achter de ploeg aan, een migratie die de diertjes tot in Zuid-Limburg bracht. De intensieve landbouw van tegenwoordig zorgt helaas voor een teruggang, vandaar de acties om korenwolven te fokken en weer uit te zetten.

Hamsters houden een winterslaap, maar niet zodanig dat ze van begin oktober tot in de lente onder zeil gaan. Af en toe worden ze wakker om te eten, en dat eten halen ze uit hun wintervoorraad. In de ondergrondse gangenstelsels of burchten waar de hamsters in overwinteren, bevinden zich voorraadkamers die gevuld worden met vooral granen. Zo’n voorraad kan wel enkele tientallen kilo’s omvatten.

Voor het verzamelen van al dat eten beschikt de hamster over boodschappentassen in de vorm van wangzakken. Daar kan een hoeveelheid voedsel in worden opgeslagen om zo naar de burcht te worden getransporteerd. Het werkwoord hamsteren is ontleend aan die bezigheid van voedsel verzamelen, opslaan in wangzakken en meenemen naar de burcht. De rest is een kwestie van associatie; mensen die voedselvoorraden inslaan om mee naar huis te nemen, hamsteren daarmee dus ook. Onze blauwe grootgrutter gebruikte het werkwoord én licht karikaturale afbeeldingen van Cricetus cricetus jarenlang in advertentiecampagnes, maar zal daar na het volstrekt schaamteloze hamsteren van deze week iets anders voor moeten verzinnen. Misschien kunnen we hamsteren voortaan ‘korenwolven’ noemen?

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden