Dierenwelzijn

Moeten de dolfijnen uit het Dolfinarium vrezen voor China? ‘Ze verhuizen van de ene gevangenis naar een andere’

Bezoekers kijken naar een pasgeboren babytuimelaar en haar moeder in het Dolfinarium in Harderwijk. Beeld ANP
Bezoekers kijken naar een pasgeboren babytuimelaar en haar moeder in het Dolfinarium in Harderwijk.Beeld ANP

Het Dolfinarium in Harderwijk wil acht dolfijnen verkopen aan een te openen zeezoogdierenpark in China. Dierenrechtenactivisten vragen de overheid daar een stokje voor te steken, maar volgens ethicus Erwin Kompanje is het voor de zeezoogdieren om het even. “Ze verhuizen van de ene gevangenis naar de andere.”

Het is één van de onverwachte bijwerkingen van de coronapandemie. Door de ­financiële problemen waar het Dolfinarium in Harderwijk en het Spaanse moederbedrijf Aspro in zijn beland, moet het bedrijf een aantal dieren verkopen. ­Onder andere acht tuimelaars – ‘Flipper-­dolfijnen’ – worden verkocht aan Ocean ­Paradise, een park dat binnenkort de deuren opent in het uiterste zuiden van China, op het eiland Hainan. Tenminste, als de Nederlandse overheid daar een exportvergunning voor verleent. De dierenrechtenorganisatie World Animal Protection heeft de overheid gevraagd een stokje te steken voor de verkoop omdat, zo zegt de groep, ‘er geen enkele garantie bestaat dat er niet met deze dieren gefokt gaat worden en ze ingezet zullen worden voor dieronwaardig entertainment.’

Het Dolfinarium zelf benadrukt dat er met de verkoop van acht dolfijnen, twee walrussen en twee zeeleeuwen ruimte komt in het park, zowel fysiek als financieel, om het dierenpark te moderniseren. “Van een zeezoogdierenpark willen we een park met zeezoogdieren worden, waar educatie voorop staat”, zegt de woordvoerder. “We worden een moderne dierentuin met ruimte voor natuurlijk gedrag van de dieren in voorstellingen en meer ruimte in natuurlijker verblijven.”

“Voldoende ruimte bieden voor natuurlijk gedrag lijkt een vrijwel onmogelijke ­opgave met dolfijnen in een dierentuin”, zegt ethicus Erwin Kompanje, die ook als preparateur en honorair onderzoeker werkt bij het Natuurhistorisch museum in Rotterdam. Of het bassin nou in het Dolfinarium in Harderwijk staat of in Ocean Paradise in Hanan, voor een dolfijn maakt het niet uit. “Een bassin blijft hoe dan ook een relatief piepkleine kooi voor dieren die gewend zijn in grote sociale groepen in open zee te ­leven. Voor die acht dolfijnen die gaan verhuizen zal het niet heel veel uitmaken. Ze verhuizen van de ene gevangenis naar een andere.”

Verknipt gedrag

Vanuit zijn werk als wetenschappelijk ­onderzoeker in het Rotterdamse museum heeft Kompanje zich jarenlang verdiept in strandingen van zeezoogdieren langs de ­Nederlandse kust en in het natuurlijk ­gedrag van de dieren. “Vergeleken met wilde dolfijnen vertonen hun soortgenoten in gevangenschap ronduit verknipt gedrag”, stelt hij. “Wanneer de dolfijnen in gevangenschap zijn geboren, kan je nog zeggen ‘ze weten niet beter’, maar als je het natuurlijk gedrag kent, moet je concluderen: een dolfijn is niet geschikt als gedomesticeerd dier en dus ook niet geschikt voor vertier.”

Kompanje brak eerder al een lans voor het afschaffen van het zogenaamde therapeutisch zwemmen met dolfijnen, dat op verschillende plaatsen in de wereld wordt georganiseerd. “Het is een teken aan de wand dat dit soort activiteiten alleen maar met jonge, vrouwelijke dolfijnen kunnen worden georganiseerd. Mannetjes zijn daar te agressief voor. Zodra een vrouwtje één keer een toerist agressief heeft benaderd wordt zij ook meteen afgedankt. Dit past gewoon niet bij dolfijnen.”

De dolfijnen uit Harderwijk die op de ­nominatie staan om naar China te verhuizen zijn allemaal uit fokkerij in gevangenschap geboren. Sowieso worden de meeste dolfijnen in Westerse pretparken tegenwoordig in de parken geboren, zegt zeezoogdierenonderzoeker Ron Kastelein van het onderzoeksinstituut Seamarco in Wilhelminadorp. “Sinds een jaar of twintig is het ook in Europese parken gelukt om tuimelaars zich in gevangenschap te laten voortplanten. Sindsdien hebben Westerse zeezoogdierenparken als het Dolfinarium eerder een overschot aan dieren dan een ­tekort. De meeste dolfijnen in dierentuinen zitten daarom nu aan de anticonceptie”, ­aldus Kastelein.

Werken met dolfijnen

Dat dolfijnen in de parken aan ‘entertainment’ doen, is volgens Kastelein niet per se een nadeel voor de dieren. “Ik zou het zelfs willen omdraaien. Een dolfijn in een dierentuin die níet wordt getraind is slechter af dan een soortgenoot die wel wordt getraind.” Volgens Kastelein moet je bij het trainen van dolfijnen ook zeker niet denken aan misstanden zoals bij de dansende beren in Roemenië, die met hun achterpoten op een hete plaat wordt geleerd om zogenaamd te ‘dansen’.

“Het trainen van zeezoogdieren kan ­alleen maar door de dieren te belonen en niet door ze te straffen”, zegt Kastelein. “Dat heeft ook een heel praktische reden. Een dolfijn die ook maar één keer op zijn kop krijgt omdat ie iets niet goed zou doen, is met één zwiep van zijn staart aan de andere kant van het bassin en komt gewoon niet meer bij de trainer terug. Alleen door de dieren te belonen voor gedrag dat je wilt stimuleren en door negatief gedrag te negeren, kun je dolfijnen bijvoorbeeld op commando laten springen. En op zichzelf is dat springen voor een tuimelaar ook helemaal niet onnatuurlijk. In de vrije natuur springen ­deze dieren ook heel veel. Ze heten niet voor niets tuimelaars. Pas wanneer je níet meer met dolfijnen in gevangenschap zou werken en ze gewoon alleen maar iedere dag hun visjes geeft, gaan ze zich vervelen en ongewenst gedrag vertonen. Als je deze dieren in gevangenschap gezond wilt houden, zal je ze hoe dan ook moeten uitdagen en er intensief mee moeten werken.”

Dat het Dolfinarium heeft aangegeven door de verkoop van de dieren meer fysieke ruimte te willen maken in het park voor ­natuurlijk gedrag, ziet Kastelein als een ­logische stap. “Een show waarbij een tuimelaar een trainer in wetsuit voortduwt heeft niet zoveel met natuurlijk gedrag te maken. Maar wanneer het park de educatie meer prioriteit geeft, kan je bij wijze van spreken eerst iets vertellen over de vorm, functie en fenomenale spierkracht in de staart van een tuimelaar, waarna je het dier een hoge sprong laat maken. Dan krijgt een voorstelling meer educatieve waarde.”

Ethicus Kompanje plaats een groot vraagteken bij die educatieve waarde. “Een dolfijn in gevangenschap heeft veel minder met dolfijnen in het wild te maken dan een goede film over zeezoogdieren van David Attenborough. De waardering voor de wilde natuur kan je met de techniek van tegenwoordig dus beter via Netflix stimuleren dan via de dieren in een onnatuurlijke ­dierentuin.”

Volgens Kompanje zit er dan ook maar één ding op: maak van het Dolfinarium en de andere dierentuinen een sterfhuisconstructie. “We zullen moeten stoppen met het fokken van nog meer dieren in gevangenschap. Dolfijnen en andere dieren zou je allemaal aan de anticonceptie moeten zetten en daarmee, helaas, accepteren dat de laatste exemplaren een soort postmenopausale kasplantjes worden.”

Geluidsvervuiling

Zeezoogdierenonderzoeker Meike Scheidat van Wageningen Marine Research, die namens Nederland onder andere lid is van de International Whaling Commission, verwacht dat er voorlopig nog wel dolfijnen en andere zeezoogdieren in gevangenschap ­gehouden zullen worden. “Zeker als het gaat om mogelijkheden voor onderzoek is dat ook een goede zaak. We zouden bijvoorbeeld lang niet zoveel weten over de effecten van geluidvervuiling op dolfijnen en bruinvissen, als we daar niet in gevangenschap onderzoek naar hadden kunnen doen. En als je dan toch zeezoogdieren in gevangenschap houdt, dan kun je ze ook maar ­beter ‘intellectueel uitdagen’ door ze te trainen. Maar of dat moet via de shows die je in het Dolfinarium ziet, of veel erger nog, de shows met veel lawaai en drukte in een gemiddeld Chinees pretpark, daar moet je vraagtekens bij zetten”, vindt Scheidat.

Een van de redenen dat het Dolfinarium nu dolfijnen wil verkopen en meer ruimte wil maken voor de overgebleven dieren, is een recent kritisch rapport dat op verzoek van minister Schouten is gemaakt, over de kwaliteit van de huisvesting en de shows van het Dolfinarium.

Knuffeldier

Scheidat gelooft dat het zien van een echte dolfijn voor heel veel mensen een geweldige ervaring kan zijn. “Tegelijk heb ik gemerkt dat het leren kennen van zeezoogdieren in dierentuinen ook wel tot vervreemding leidt. Bij mijn eigen onderzoek naar bultruggen in de Stille Oceaan bij Ecuador kwam ik soms letterlijk toeristen tegen die mij vroegen hoe laat de walvissen gingen springen. Als je als pretpark of als Dolfinarium zeezoogdieren wilt houden, neem dan ook de moeite om de shows van die dieren stevig te verpakken in een verhaal over vervuiling, bedreiging en bescherming.”

Tegelijk wil ethicus Kompanje ook ­waken voor het toekennen van al te veel mythische kwaliteiten aan dolfijnen. “Natuurlijk, het zijn intrigerende dieren. Maar waarom maken we ons zo ontzettend druk over dolfijnen en panda’s en niet over, zeg, een bruine rat of een varken? Ik kan mij er ook enorm over opwinden wanneer ik iemand van een vogelopvangcentrum bijna trots hoor vertellen dat hij heel veel ratten met een dodelijke val tussen zijn vogelvoer heeft gevangen. Waarom zou je aan de ene kant een verweesd eendje liefdevol opvangen terwijl je aan de andere kant een sociale groep ratten ontwricht, door er enkele dieren uit te doden?

Zeezoogdierenonderzoeker Kastelein ziet ook de selectiviteit in de verontwaardiging over het lot van de dolfijnen. “Ik weet uit ervaring dat walrussen en zeehonden bijna net zo slim zijn als dolfijnen. Om nog maar te zwijgen van al die honden die soms driehoog-achter worden gehouden, of die miljoenen intelligente varkens in donkere stallen. Daarbij vergeleken hebben dolfijnen in een dolfinarium het geweldig. Maar druk vanuit de maatschappij om het lot van alle dieren te verbeteren is een goede zaak.”

Lees ook:

Inspectie kritisch op Dolfinarium. ‘Welke educatieve boodschap wil het Dolfinarium overbrengen?’

Inspecteurs oordelen hard over het Dolfinarium in Harderwijk. Maar door corona is er geen geld voor verbeteringen, zegt het dierenpark.

Dolfinarium Harderwijk neemt afscheid van twaalf dieren, World Animal Protection maakt zich zorgen

Dolfinarium Harderwijk gooit het roer om. Het stoot twaalf dieren af die naar China zullen verhuizen en past de inhoud van de shows aan. Dierenbeschermingsorganisatie World Animal Protection maakt zich zorgen over het lot van de dieren die worden afgestoten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden