Drie vragenLuchtvervuiling

Moeten alle houtkachels nu maar bij het grofvuil?

Er komt rook uit de schoorstenen van de daken in het centrum van Praag. Dit was op 12 februari, tijdens de zonsopgang. Het was toen min 17 graden Celsius.  Beeld AFP
Er komt rook uit de schoorstenen van de daken in het centrum van Praag. Dit was op 12 februari, tijdens de zonsopgang. Het was toen min 17 graden Celsius.Beeld AFP

Houtkachels vervuilen meer dan gedacht, bleek dinsdag uit cijfers van het RIVM. Hoe schadelijk is de rook en is een stookverbod nodig? Drie vragen en antwoorden.

1 Hoe erg is het?

Van alle fijnstof uit Nederlandse bronnen, komt niet 10 maar 23 procent uit de pijp van houtkachels en open haarden. Dat meldde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) deze week, na het aanpassen van de telmethode. Niet alleen vaste stof maar ook gasvormig vuil, dat een paar meter na het verlaten van de schoorsteen neerslaat als fijnstof, telt nu mee. Het klinkt ernstig, dat houtkachels van huizen daarmee een kwart van alle in Nederland vrijkomende fijnstof veroorzaken, terwijl ze slechts in koude perioden branden. Zo’n 75.000 Nederlanders maken actief melding van overlast door rokende houtkachels in hun wijk, aldus het Longfonds. De risico’s behelzen meer dan prikkende ogen of een hoestbui. Jaarlijks overlijden 11.000 mensen – vaak kwetsbaar, al kampend met longproblemen – vroegtijdig door luchtvervuiling, volgens het Longfonds. Fijnstof is een van de grootste bronnen van die vuile lucht. De onzichtbare fijne deeltjes veroorzaken en verergeren sluipenderwijs gezondheidsklachten. Houtkachels en -haarden leveren daar met een aandeel van 23 procent dus een forse bijdrage aan, na weg- en luchtverkeer, scheepvaart, industrie en landbouw. Daarbij moet worden aangetekend dat de totale hoeveelheid luchtvervuiling sinds de jaren negentig sterk afnam, mede dankzij rookgasreinigers in voertuigen en fabrieken. Bij de resterende vervuiling springen houtkachels, waarin filters ontbreken, eruit als boosdoener.

2 Moet de politiek ingrijpen?

Terwijl voor industrie en verkeer emissie-eisen gelden, bestaan voor het stoken van een gezellig vuurtje thuis geen harde regels. Dit tot onvrede van actiegroepen zoals HoutrookVrij, die pleiten voor scherp toezicht en handhaving. Ondanks eerdere waarschuwingen over de milieu- en gezondheidsschade door houtstook, van de Gezondheidsraad en het RIVM, koerst de landelijke politiek niet op een algeheel verbod. Fracties, zoals de Partij voor de Dieren, pleiten wel voor een tijdelijk stookverbod als houtstook lokaal te veel hinder geeft. Verder dan het intrekken van de subsidie op de aanschaf van hout(pellet)kachels ging het Rijk niet. Ondertussen proberen gemeenten met buurtbemiddeling en adviezen de overlast van houtstook in woonwijken te beperken. Zij tippen: stook niet bij windstil weer, en steek alleen kurkdroog, schoon hout in brand. Dat scheelt vuile walmen. In hoeverre bewoners de stookadviezen ter harte nemen, is aan henzelf. Milieuactivist Johan Vollenbroek, de nummer 2 van de Trouw Duurzame 100, vindt dat te vrijblijvend. “Kabinet, doet iets”, twitterde hij naar aanleiding van de hogere fijnstofcijfers over houtkachels. De regering streeft met het Schone Luchtakkoord wel minder vervuiling na, maar zonder nieuwe wetgeving. Vollenbroek ageert tegen alle houtstook, inclusief de (gesubsidieerde) verbranding van biomassastukjes in grote energiecentrales met hoge schoorstenen.

3 Schoner stoken, kan dat ook?

Terwijl de discussie over vervuiling door houtkachels aanzwelt, stapt actiegroep De Groene Stoker naar voren. Dit burgerinitiatief wil de stem vertolken van bewoners met een houtkachel, die redelijk en verantwoord hun vuurtje oppoken. “Met een verantwoord vuur in de kachel genieten we van warme en gezellige winterdagen”, aldus een petitie die dinsdag op internet 16800 handtekeningen telde. Peter Pors van De Groene Stoker pleit ervoor dat mensen thuis alleen keurig schoon hout branden in een moderne, efficiënte kachel. Hij promoot verder de ‘Zwitserse methode’ voor het aansteken van de kachel. Dat wil zeggen: het bovenste houtblok als eerste aansteken, zodat het vuurtje zich neerwaarts uitbreidt. Dat beperkt de rookontwikkeling, zette Pors, zelf uiteraard ook kachelbezitter, op Radio 1 uiteen. “Mijn buren zien geen rook, ruiken geen rook en het ruitje van mijn kachel is hartstikke schoon.” Het Longfonds gelooft daar niet in, omdat bij houtstook altijd relatief veel (fijn)stof vrijkomt. Bij het ontbreken van rookpluimen is dat minder zichtbaar, maar de schadelijke deeltjes zweven toch door de lucht. Diverse bedrijven zien door alle tumult een gat in de markt. Zij verkopen filters die, zo claimen ze, de meeste vuile stoffen bij de bron opvangen: in het rookkanaal van de kachel.

Lees ook:

De uitstoot van fijnstof uit houtkachels in huizen is veel groter dan gedacht

Houtkachels vervuilen meer dan gedacht, blijkt uit aangepaste cijfers van het RIVM. Niet 10, maar 23 procent van alle fijnstof uit Nederlandse bronnen komt bij huizen uit de schoorsteen.

RIVM waarschuwt voor biomassa: ‘Het kan de gezondheid schaden’

Het klonk als een oerdegelijk alternatief: de stook van biomassa als schone energiebron. Helaas, als ideale klimaatoplossing kunnen we dit wegstrepen. Het RIVM waarschuwt dat de stook van hout en groenafval zorgt voor een serieuze toename van fijnstof.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden