Klimaatbeleid

Moet er ook een OMT komen voor het klimaat?

null Beeld Fadi Nadrous
Beeld Fadi Nadrous

Een nieuw kabinet zou een Outbreak Management Team voor het klimaat moeten instellen, vindt een groep wetenschappers en onderzoekers. Ze zijn vast begonnen, er ligt een eerste advies van het Klimaatcrisis Beleid Team.

Het idee kon in coronatijd langzaam rijpen. De pandemie gaf tijd en tegelijk zicht op een voor Nederland nieuw fenomeen: een verzameling experts die het kabinet direct, snel en vaak van advies voorziet. Niet zo maar goede raad, het zijn overwegingen die niet makkelijk van tafel te vegen zijn. Dat werkt, zo’n Outbreak Management Team (OMT), zagen klimaatdeskundigen, dat willen wij ook.

Zo kwam onderzoeksbureau CE Delft op het idee een OMT voor het klimaat op te richten, het Klimaatcrisis Beleid Team (KBT). “Kennisinstellingen kregen opeens veel te zeggen”, vertelt Frans Rooijers, directeur van CE Delft. “Het was opeens: ‘wat zij zeggen gaan we doen’ over de adviezen van het OMT. De politiek neemt natuurlijk uiteindelijk de beslissingen. Maar op die manier komt er snel kennis op tafel om goede afwegingen te maken.”

Op eigen initiatief – het demissionaire kabinet kan dat nu niet doen – zocht ­Rooijers naar gezaghebbende experts op verschillende terreinen: milieueconomie, ecologie, gedrag, bouw, mobiliteit (zie kader). Tot de zomer geeft het – tijdelijke – Klimaatcrisis Beleid Team iedere maand ongevraagd advies over het meest effectieve klimaatbeleid. Het nieuwe kabinet in wording krijgt zo een idee hoe een OMT voor het klimaat zou kunnen werken en stelt vervolgens zo’n team samen, hoopt hij.

Net als bij corona is dit een crisis

Er is reden genoeg, stelt hij, net als bij corona kun je bij klimaatverandering spreken van een crisis. “Het wordt steeds duidelijker dat het vrij hard gaat met klimaatverandering en dat het beleid lang niet hard genoeg gaat.” Het Klimaatakkoord voorziet slechts in een afname van de CO2-uitstoot van 34 procent in 2030, constateert CE Delft, veel te weinig om de belofte van Parijs te halen en de temperatuurstijging te beperken tot ruim onder de twee graden, liefst 1,5. Volgens het KNMI kan die 1,5 graden al over negen jaar een feit zijn als hardere maatregelen uitblijven. Op basis van de Europese Green Deal moet de uitstoot van broeikasgassen in Nederland omlaag naar 100 megaton in 2030. Nu is dat ongeveer 170 megaton, in 1990 was dat 220 megaton. “Dat is echt enorm. We hebben nog maar 20 procent afname bereikt. Iedere keer zijn de prognoses voor reductie van de uitstoot te optimistisch, dat zal voor 2030 niet anders zijn.”

Er zijn al allerlei organisaties die zich met klimaatbeleid bezighouden, erkent Rooijers, toch is er nog een gat voor een groen OMT. “Het Planbureau voor de Leefomgeving bijvoorbeeld is meer een toetser van overheidsbeleid. Bij het Klimaatakkoord zijn veel clubs betrokken maar dat zijn vooral belangenorganisaties. Dat werkt als het poldermodel, de vraag is of dat verstandig is als er lastige keuzes gemaakt moeten worden.”

Kool en geit worden gespaard

Die keuzes worden dan ook niet echt gemaakt, stelt het KBT in het eerste advies. Het klimaatbeleid bestaat uit een hele reeks losse afspraken, die te weinig verband met elkaar hebben. “Kool en geit worden gespaard. Fossiele energie is nog steeds de basis”, ziet Rooijers. “Met subsidies proberen we op dit moment groene energie net zo goedkoop te maken als fossiele brandstoffen. Dat is niet houdbaar en bovendien niet eerlijk. Veel subsidies gaan naar grote bedrijven en mensen met hoge inkomens. Daar betaalt wel iedereen aan mee.” Het crisisteam stelt in plaats daarvan voor CO2-uitstoot duurder te maken, te gaan werken met CO2-budgetten en bedrijven en huishoudens waar nodig te compenseren voor hogere energiekosten. Die aanpak verandert het energiesysteem echt. “Want zo lang fossiele energie kan blijven concurreren tegen groene is het een ongelijke strijd. Terwijl de kosten van fossiele brandstoffen, zoals klimaatschade, buiten het systeem vallen.”

Met de CO2-budgetten gooien de experts een relatief nieuw instrument in de strijd. Het is weliswaar bekend van het Europese handelssysteem ETS. Daarin kopen bedrijven in de industrie en energiesector rechten om uit te stoten, waarbij het plafond van de emissies telkens daalt. Het KBT stelt voor zoiets ook in te voeren voor sectoren die nog niet onder het ETS vallen, zoals transport en de gebouwde omgeving. Maar dan wel met voor iedere sector een eigen budget, een hoeveelheid broeikasgas die nog de lucht in mag. Die grens gaat steeds omlaag en vormt een harde prikkel om te verduurzamen, volgens het KBT. “Dat werkt goed, plafonds worden gehaald. Andere landen, zoals Duitsland, zijn er ook mee bezig.”

Prikkel om te vernieuwen

Binnen zo’n aanpak zijn nog allerlei keuzes mogelijk. “Het is voor bedrijven een prikkel om te vernieuwen. Als ze kansrijk zijn om emissie-arm te gaan produceren met nieuwe technieken, kun je ze daarbij helpen. Ondernemingen die uitsluitend voor het goedkope aardgas hier zitten, moet je laten gaan. Die keuzes zijn er ook voor de inkomens. Zorg dat mensen het kunnen betalen, dat iedereen de omslag kan meemaken.”

Rooijers denkt dat de kans best aanwezig is dat een nieuw kabinet een klimaatteam gaat instellen. “Twee partijen noemen het als optie, D66 en GroenLinks. De opgave is vrij groot, alle hens moet aan dek, de overheid kan kennis zo maximaal benutten. Daar is wel politiek draagvlak voor te vinden. En nee, dit is geen open sollicitatie. Wij zeggen niet dat wij dat dan ook moeten zijn.”

Iedere maand een advies

Bewust breed, is de samenstelling van het Klimaatcrisis Beleid Team en niet te groot. Naast coördinator Frans Rooijers, directeur van bureau CE Delft, zijn allerlei disciplines vertegenwoordigd. Nu zijn de leden: Jeroen van den Bergh (hoogleraar milieueconomie), Jan Willem Erisman (hoogleraar ecologie), Anke van Hal (hoogleraar duurzaam bouwen), Reint Jan Renes (lector psychologie), Koos Biesmeijer (hoogleraar natuurlijk kapitaal), Bert van Wee (hoogleraar transport), Rens van Tilburg (Sustainable Finance Lab), Ernst Worrel (hoogleraar geowetenschappen), Marc Davidson (hoogleraar filosofie) en Jan Paul van Soest (klimaatexpert). Afhankelijk van het onderwerp kan een extra expert benaderd worden. Tot de zomer publiceert het KBT iedere maand een advies over o.a. transport, gebouwde omgeving en landbouw.

Het Verenigd Koninkrijk kent al een soort KBT: The Committee on Climate Change (CCC). Dit onafhankelijk adviesorgaan, opgericht in 2008, adviseert de overheid en rapporteert aan het Britse parlement. Er zitten wetenschappers in op het gebied van klimaat, energie, gedrag en economie. De CCC maakt ‘routekaarten’ hoe de uitstoot te verminderen en werkt met CO2-budgetten, net als het KBT voorstelt. Onder invloed van de CCC heeft het VK de meest ambitieuze klimaatdoelen van Europa. De CCC geeft op de routekaarten concreet aan wat wanneer zou moeten gebeuren en wat haalbaar is. Zoals: begin jaren dertig beëindiging van de verkoop van nieuwe fossiele installaties, zoals cv-ketels en dieselauto’s. Ook is er een pad naar duurzaam landgebruik, meer bossen en lage koolstoflandbouw voor 2032 tot 2037.

Lees ook:

Het bereik van online alarmbellen

De coronacrisis slokt veel aandacht op. Hoe kunnen actievoerders zorgen dat de klimaat- en biodiversiteitscrisis niet in de vergetelheid raakt?

‘Geef burgers directe invloed op klimaatbeleid’

De politiek moet burgers directe invloed geven op klimaatbeleid, adviseert een commissie. Dat kan door middel van burgerfora, waarbij loting bepaalt wie mag meepraten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden