Wetenschap'Flying Cow'

Minder stikstof dankzij koeienvoer met insecten? Wageningen Universiteit start een proef

Behalve ruwvoer zoals gras eten koeien eiwitrijk krachtvoer. Door hierin insecten te verwerken in plaats van soja, kan de stikstofuitstoot van de dieren verminderen, vermoeden onderzoekers van de Wageningse universiteit. Beeld Patrick Post
Behalve ruwvoer zoals gras eten koeien eiwitrijk krachtvoer. Door hierin insecten te verwerken in plaats van soja, kan de stikstofuitstoot van de dieren verminderen, vermoeden onderzoekers van de Wageningse universiteit.Beeld Patrick Post

Hoe geef je een koe voldoende eiwit zonder dat het dier veel stikstof produceert? Insecten kunnen uitkomst bieden, denkt veevoeronderzoeker Dennis Oonincx.

Emiel Hakkenes

De tractors gaan erom de straat op, de minister van landbouw ligt bij boeren onder vuur en dierenartsen doen een duit in het zakje: de aangekondigde maatregel om koeien dit najaar een wat minder eiwitrijk rantsoen te geven doet het sentiment hoog oplaaien. Twee zaken lijken daarbij onlosmakelijk met elkaar verbonden: de melkproductie van de koe en de hoeveelheid stikstof in de mest en urine van het dier. De minister wil, met het oog op de schadelijke effecten voor de natuur, die hoeveelheid stikstof reduceren – al is het maar tijdelijk.

Dat is ook mogelijk, door de koeien minder eiwitrijk krachtvoer toe te dienen, waardoor in hun mest minder stikstof in de vorm van ammoniak zit. Wat niet in het dier gaat, is de gedachte, komt er ook niet uit. Dat mag zo zijn, stellen boeren daartegenover, maar een minder eiwitrijk rantsoen leidt tot een lagere melkproductie en wellicht zelfs tot gezondheidsproblemen bij de koe. De aangekondigde voermaatregel is daarom een slecht idee, vinden ze. En zo lijkt het alsof het van tweeën één is: ofwel een productief dier ofwel een lagere uitstoot.

Maar zo hoeft het misschien niet te zijn, denkt Dennis Oonincx, veevoeronderzoeker aan de Wageningse universiteit. Het is allemaal nog toekomstmuziek, maar hij heeft een idee om koeien voldoende eiwitten te laten nuttigen voor hun huidige hoge melkproductie én tegelijkertijd hun ammoniakuitstoot te verminderen. Met een subsidie van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) gaat hij de komende tijd onderzoeken of dit idee te realiseren is. Zijn onderzoeksproject doopte hij ludiek ‘Flying cow’ (Vliegende koe).

Wat is precies uw idee?

“Ik wil nagaan of er een krachtvoeder voor melkvee te ontwikkelen is waarvan een deel van de eiwitten afkomstig is uit insecten.”

Insecten voor koeien? Hoe komt u daar nu bij?

“Van huis uit ben ik entomoloog, insectenexpert. Ik heb eerder onderzoek gedaan naar insecten als basis voor humane en dierlijke voeding. Van rundvee weet ik nog niet zoveel, maar collega’s hier in de vakgroep wel. We weten dat een koe vrij veel eiwit nodig heeft om veel melk te geven. Ook weten we dat een koe niet heel efficiënt is in het benutten van eiwit: ongeveer 70 procent van de inname komt er weer uit als stikstof in urine en mest. Wij vragen ons af of daar misschien verbetering mogelijk is.”

Wat hebben insecten daarmee te maken?

“Insecten zijn een bron van eiwit, dat is bekend. Er worden in Nederland ook op vrij grote schaal insecten gekweekt die worden verwerkt tot bijvoorbeeld insectenburgers. Maar niet al het eiwit uit de insecten is geschikt voor menselijke consumptie. Voor dat deel is nu geen goede bestemming. Ik wil nagaan of koeien deze eiwitten goed kunnen opnemen en wat dat betekent voor hun ammoniakuitstoot. Ik vermoed dat die omlaag zal gaan.”

Het klinkt als een uitkomst: wel de melkproductie, maar niet de ammoniak.

“Het zou inderdaad heel mooi zijn. Maar we weten het echt nog niet. Er is eerder wel wat laboratoriumonderzoek gedaan naar de vertering van eiwitten uit insecten door de pensbacteriën van koeien. Toen bleek dat daarbij veel minder methaan vrijkomt dan bij een rantsoen met hoofdzakelijk gras. Dat is natuurlijk mooi, minder broeikasgas, maar het onderzoek liet niet zien of de koe het eiwit ook kan benutten.

“Wij willen nu in het lab niet alleen de vertering door pensbacteriën nabootsen, maar ook de opname van de eiwitten. Nu nog krijgen koeien vaak soja bijgevoerd als extra eiwit om hun melkproductie hoog te houden. En die soja wordt vaak eerst ook nog extra bewerkt. Voor dat doel zou je ook insecten moeten kunnen gebruiken. Dat kan bijdragen aan minder uitstoot door melkvee en het kan dienen ter vervanging van soja als krachtvoerder. Die soja hoef je dan niet meer te verbouwen, of je kunt het aan mensen geven in plaats van aan de koeien. Ik denk dat we in Nederland de melkveehouderij willen behouden, maar dat die nog verder kan verduurzamen.”

Insecten op het menselijk menu roept soms weerstand op. Zullen veehouders bereid zijn insecteneiwit aan de koeien te voeren?

“Kijk, een koe is van nature geen omnivoor. Als er wat insecten in het gras zitten, eet ze die wel op, maar ze gaat er niet actief naar op zoek. Ik kan mij voorstellen dat krachtvoer op basis van insecten daarom vraagtekens en scepsis oproept. Maar misschien moeten we af van het beeld van een insect dat opgegeten wordt. Laten we het beschouwen als een eiwitbron. Verder denk ik dat er genoeg melkveehouders zijn die wel openstaan voor zo’n innovatie, al zijn er altijd mensen die het liefst vasthouden aan wat ze al weten.”

Wanneer verwacht u te weten of uw idee werkt?

“Over de uitkomsten van het laboratoriumonderzoek kunnen we over een jaar waarschijnlijk wel iets zeggen. De uitkomst kan dan ook zijn dat de eiwitbenutting door de koe helemaal niet verbetert. Ik ben zelf optimistisch, maar laten we eerlijk zijn: niet alle wetenschappelijke ideeën blijken uiteindelijk te werken.

“En als ons laboratoriumonderzoek goede resultaten geeft, zouden we daarna proeven moeten doen met een levende koe, om na te gaan of het dier geen hinder ondervindt van dit type voer. Dat is weer een heel nieuw onderzoek, dan zijn we een hele tijd verder.

“En zelfs dan, als ook de praktijkproef positief uitpakt, is het insectenvoer voor koeien niet zomaar op de markt. Daarvoor moet eerst de Europese regelgeving over voedselveiligheid worden veranderd. Die is heel streng over dierlijk voedsel voor dieren, omdat dat de bron was van de gekkekoeienziekte.

“Over die regels wordt wel gediscussieerd, hoor. Want het is natuurlijk vreemd dat een kip in de natuur op zoek gaat naar levende insecten om op te eten, terwijl je die in verwerkte vorm niet zou mogen voeren. Inmiddels mogen zalmkwekers verwerkte insecten voeren aan de vissen, en waarschijnlijk wordt dat ook snel toegestaan voor kippen. Maar voor rundvee blijft de vrees voor gekkekoeienziekte nog altijd meespelen. Ondertussen zitten de insectenkwekers met materiaal dat ze moeilijk kwijt kunnen. Als dat naar de koeien mag, zou dat een heel mooie kringloop zijn.”

Europese richtlijnen

Van alle insecten op de wereld zijn zo’n tweeduizend soorten eetbaar, zegt Marijn Lanting, productmanager bij ‘insectenboerderij’ Protifarm in Ermelo. Van al die eetbare soorten dient maar een handjevol als ingrediënt voor voeding voor mensen of dieren. Het agritechbedrijf uit Ermelo produceert ingrediënten voor de voedingsindustrie. Protifarm kweekt buffalokevers, waarvan de larven worden geoogst en geleverd aan bedrijven die ze verwerken in eiwitshakes, voedingsrepen, noedels of vleesalternatieven. Van het kevertje zelf is dan niets meer terug te vinden.

Niet alle onderdelen van een insect lenen zich even goed om verwerkt te worden tot voedsel voor mensen. Zo bevat het exoskelet van insecten stoffen, met name chitine, die volgens Marijn Lanting, weliswaar hoogwaardig zijn maar momenteel slechts beperkt toepasbaar. “Er kan nu honden- of visvoer van gemaakt worden en, als de regelgeving is aangepast, binnenkort ook kippenvoer of natuurlijk humane voeding.”

Met dit materiaal van Protifarm gaat de Wageningse onderzoeker Dennis Oonincx aan de slag: zou het ook te verwerken zijn tot koeienvoer? “Zover is het nog niet”, zegt Lanting. “De Europese voedselrichtlijnen staan zulke producten nog niet toe als koeienvoer. Dat zou eerst moeten veranderen. Laten we vooral beginnen bij het begin en ons afvragen: werkt dit?”

Lees ook:

Veevoerwet maakt bouw mogelijk

Met een veevoerwet maakt minister Schouten de bouw van woningen en wegen mogelijk. Boeren blijven ontstemd achter.

Redden de worm en de krekel de landbouw?

Een nieuwe landbouwsector is in opkomst: het kweken van insecten. Wetgeving breekt open, investeerders stappen in. Maar hoe zit het met dierenwelzijn? ‘Ook insecten zijn wezens met gevoel’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden