Ecologische ramp

Miljoenen liters gelekte diesel in Siberië is ‘grootste milieuramp sinds Exxon Valdez’

De Ambarnajarivier bij Norilsk in Siberië kleurt rood door de dieselolie.Beeld AFP

In Siberië is 20 miljoen liter dieselolie uit een tanker weggestroomd. Een ecologische ramp in het arctisch gebied ontvouwt zich.

Was het de smeltende permafrost of domweg achterstallig onderhoud? Wat ook de oorzaak van de ramp is, de 20.000 ton dieselolie die op 29 mei wegstroomde uit een roestige opslagtank bij de Noord-Siberische stad Norilsk heeft alle leven in een naburige rivier vernietigd en vormt een regelrechte bedreiging voor het kwetsbare ecosysteem van het schiereiland Tajmyr en de belendende Karazee. Natuurbeschermers spreken van de grootste milieuramp in het arctische gebied sinds de averij van de olietanker Exxon Valdez in Alaska in 1989.

De dieselolie diende als brandstofreserve voor een op gas draaiende elektriciteitscentrale. Volgens de leiding van de centrale is de opslagtank plotseling verzakt als gevolg van de dooiende ondergrond en vervolgens opengescheurd. De diesel gutste naar buiten en een passerende auto vloog erdoor in brand, maar niemand raakte gewond.

Dagenlang werd met man en macht gewerkt om de zwaar vervuilde grond rond de centrale af te graven, maar intussen stroomde de gelekte diesel verder in de richting van de zee. In het riviertje Ambarnaja zijn drijfnetten geplaatst om de olie tegen te houden, maar giftige bestanddelen uit de diesel kunnen wel verder stroomafwaarts belanden. Inheemse bevolkingsgroepen als de Dolganen, die voor hun voedselvoorziening voor een groot deel afhankelijk zijn van de visvangst, maken zich grote zorgen.

Beeld Thijs Van Dalen

Poetin: zijn jullie wel helemaal lekker?

Woensdag pas drong de ware omvang van de ramp ook in Moskou door. President Poetin kondigde een federale noodsituatie af, wat de inzet van het leger mogelijk maakt, en veegde in een videoconferentie de betrokken lokale en regionale bestuurders de mantel uit voor hun trage optreden: “Is met jullie gezondheid wel alles in orde?” Tegen enkelen loopt inmiddels een strafrechtelijk onderzoek wegens nalatigheid.

De toendra van Tajmyr strekt zich uit over een lengte van duizend kilometer. Met Nederlandse steun kwam hier in de jaren negentig het grote arctische natuurreservaat van de grond. Nederlandse biologen deden jarenlang onderzoek in de delta van de Pjasinarivier, die nu door de diesellekkage wordt bedreigd. Op Tajmyr broeden veel vogelsoorten die in de Waddenzee doortrekken of overwinteren.

“Ik schrik er wel van”, zegt ornitholoog Barwolt Ebbinge, die tien zomers doorbracht op Tajmyr. “Het is een erg warm voorjaar, met heel veel vloedwater. Met die snelle dooi loopt alles onder water en krijg je olie over de hele delta.” En dat kan funest zijn voor veel vogelsoorten, aldus Ebbinge. “De Pjasinadelta is een enorm belangrijk ruigebied voor bijna een miljoen kolganzen. We hebben er veel geringd, zeker de helft van die ganzen komt in de winter naar Nederland. Er broeden ook rotganzen en heel veel steltlopers als de zilverplevier, die komen ook onze kant op.”

Afvoerkanaal voor zware metalen

De natuur op Tajmyr heeft al veel langer te lijden van vervuiling uit Norilsk. De noordelijkste industriestad ter wereld is in de jaren dertig gebouwd door dwangarbeiders en behoort door de uitstoot van de nikkelfabrieken tot de meest vervuilde steden ter wereld. Rivieren als de Ambarnaja en ook het stroomafwaarts gelegen Pjasinomeer, dat nu wordt bedreigd door de nieuwe milieuramp, zijn al jaren het afvoerkanaal voor zware metalen.

Het is nog niet duidelijk hoe de gelekte diesel kan worden opgeruimd en verdere verspreiding kan worden voorkomen. De rivier is ontoegankelijk voor tankers en er zijn geen wegen in het gebied. Volgens Svetlana Radionova, het naar Norilsk afgereisde hoofd van de federale dienst voor toezicht op natuurgebruik, wordt de olie daarom ter plekke opgeslagen in tanks. In de winter, als de rivier en de toendrabodem zijn bevroren, kan de verzamelde brandstof dan definitief worden verwijderd. Dat de diesel de Karazee kan bereiken is volgens haar ‘uitgesloten’.

Lees ook:

Het eeuwige ijs van Siberië wordt drassig

De bevroren ondergrond onder twee derde van het Russische landoppervlak ontdooit. Het leidt tot opmerkelijke vondsten uit de prehistorie. Maar de verdwijnende permafrost is vooral alarmerend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden