Interview

Mestfraude? Oplossen. Uitroeien!

Mark Calon, voorzitter LTO Nederland.Beeld reyer boxem

Fraude, fosfaat, fipronil – boerenvoorman Marc Calon holt van crisis naar crisis. ‘Zelfs in een politiestaat glippen slimmeriken door de mazen van de wet’.

 Marc Calon verontschuldigt zich. “Ik ben een trage eter. Altijd geweest.” De boerenvoorman, voorzitter van LTO Nederland, zit in een congrescentrum in Driebergen nog aan de lunch. Het is dinsdagmiddag, straks spreekt hij hier over biodiversiteit, met wetenschappers en natuurorganisaties. Maar eerst een gesprek over boeren en duurzaamheid. Daar is alle reden toe, nu kippenboeren in het nieuws komen vanwege fipronil, en melkveehouders vanwege te veel fosfaat. Er zijn herhaaldelijk berichten over fraude met mest. En Duits onderzoek concludeert dat het aantal insecten in dertig jaar tijd met driekwart is afgenomen, mogelijk als gevolg van intensieve landbouw. Calon gaat er voor zitten. “Toe maar. Wat wil je weten?”

Waarom praat LTO mee over afnemende biodiversiteit?

“Biodiversiteit is voor boeren heel belangrijk. Voor de fruitteelt, die afhankelijk is van bestuiving, en voor het hele bodemleven. Ik ben geen Indiaan die spreekt van Moeder Aarde, maar ik vind wel: als boer werk je met de bodem en dat is een levend organisme. Het is voor ons van cruciaal belang dat dat in orde blijft. Als het verkeerd gaat, kan dat klauwen vol geld kosten. Het is dus welbegrepen eigenbelang om te kijken of daar iets fout zit.”

Vindt u dat er te snel naar de landbouw wordt gewezen als mogelijke veroorzaker?

“Ik hoor graag wat volgens wetenschappers de invloed van de landbouw is en of dat los te maken is van andere factoren. Als blijkt dat wij verantwoordelijk zijn, dan moeten we daar wat aan doen. We kunnen praktijkproeven doen, onderzoek financieren, bijeenkomsten houden om boeren voor te lichten. We kunnen heel veel, ook al kijk jij daar nu heel sceptisch bij. Boeren zijn niet dom. Zij zien ook dat er een trend is dat ze maatschappelijk verantwoord moeten produceren.”

Boeren noemen kritiek op hen al snel een ‘georganiseerde hetze’ of een poging de landbouw kapot te maken. Kunt u dat verklaren?

“Boeren zijn emotioneel en betrokken. Het is een eenzaam bestaan. Je werkt voor je eigen rekening en risico en je wordt er niet rijk van. Boeren gaan niet ’s ochtends aan het werk met de gedachte: ik ga nu eens lekker het milieu verpesten of de zaak lopen verkloten. Maar als één collega er een rommeltje van maakt, komt dat op tv en dan lijkt het alsof de hele sector niet deugt.”

U zei bij uw aantreden in januari dat u rode kaarten wilt uitdelen aan ‘rommelaars’. Hoeveel heeft u er al uitgedeeld?

“Ik ben niet in de positie om rode kaarten uit te delen. Maar we gaan wel naar dat systeem toe. Het komt uit de pootgoedteelt, daar werkten ze ermee. Als een boer… mag ik dit even afmaken? Je kijkt van: laat hem maar lullen.”

Ik vraag mij af wat u concreet kunt doen tegen een fraudeur.

“Je kunt een fraudeur nooit beletten te frauderen. Je kunt wel afspraken maken met de zuivelcoöperaties, dat zij een rommelaar eerst een waarschuwing geven, een gele kaart, en bij herhaling een rode kaart. Dan mag hij niet meer leveren. Of met slachterij Vion afspreken dat een boer daar geen varkens meer mag aanbieden. Dan neem je iemands license to operate af. We zijn in gesprek met de Rabobank over het stoppen van de financiering van fraudeurs. LTO bepaalt dat niet, maar kan er wel voor lobbyen. We kunnen het ons niet permitteren om het vertrouwen van de markt te beschamen. En voor het behouden van het vertrouwen ben je zelf verantwoordelijk, of je nu Coca Cola heet of boer Calon. Het heeft geen zin om overal wetten voor te maken en politieagenten op te zetten.”

Wilt u alle verantwoordelijkheid dan bij de boeren zelf leggen?

“Honderd procent eigen verantwoordelijkheid kan niet. Er is altijd een stok achter de deur nodig.”

Kunnen de boeren die verantwoordelijkheid wel aan? Mestfraude, overschrijding van het fosfaatplafond, fipronil in eieren…

“We hebben nu gesodemieter met de mestfraude. Dat moeten we oplossen. Uitroeien. Het alternatief is het Ceaușescu-model, dat je alles bij de staat neerlegt. Maar zelfs in een politiestaat glippen slimmeriken door de mazen van de wet.”

Het fosfaatpobleem ontstond doordat boeren meer koeien gingen houden na afschaffing van het melkquotum. Is dat geen teken van gebrek aan zelfbeheersing?

“Dat kun je wel lekker populistisch zo stellen, maar in heel Europa werden de quota afgeschaft. Dan zou het debiel zijn om ze in Nederland te houden. Er was helemaal niemand die in de gaten had dat we over de fosfaatlimiet zouden gaan. Niemand dacht: die boeren gaan nu melken als een gek. Anders was er heus wel wat aan gedaan.”

Over verantwoordelijkheid gesproken: fraude met mest...

“Ik zat in Argentinië op de zaterdag dat NRC Handelsblad daarover berichtte. Ik heb eerst hartgrondig gevloekt. Of mag ik dat niet zeggen in Trouw? Het was duidelijk dat er een artikel aan zat te komen. Op dinsdagmiddag heb ik al met minister Schouten overlegd. Ze vroeg hoe ik me zou opstellen. Ik zei: ‘Snoeihard, Carola, zero tolerance’. Zaterdagmorgen kreeg ik een appje van de directeur-generaal van het ministerie van landbouw dat Carola een overleg wilde. Sorry trouwens dat ik steeds Carola zeg, ik ken haar al vrij lang. Toen ik op zondag weer thuis was, las ik de hele toestand. Jij zult mijn column in het LTO-blad wel niet gelezen hebben, maar daarin schrijf ik dat het NRC-onderzoek opgewarmde prak is. Maar ik ben ook niet van gisteren, ik praat ook met boeren en het is duidelijk: er wordt gefraudeerd. Daar moeten snoeiharde sancties op komen te staan.”

Hadden die strenge sancties niet al veel eerder ingevoerd kunnen worden?

“Vast wel. Waarom dat niet gebeurd is? Sorry jongen, ik ben sinds 1 januari voorzitter van LTO Nederland. Ik heb geen idee. Maar er heerst een cultuur waarin het geen probleem is om naast de wet te leven. Die cultuur moeten we met wortel en tak uitroeien.”

Zit die cultuur ook niet in LTO zelf? Een van uw bestuursleden zei deze zomer dat een boer geen fraude pleegt als hij de mestnorm overschrijdt omdat zijn grond zo’n hoeveelheid mest nu eenmaal nodig heeft.

“Hij schetst een probleem. Voor de mest gelden generieke normen, voor iedereen gelijk. Terwijl de grond nergens precies hetzelfde is.”

Maar het is toch de wet die telt, en niet wat de boer het beste lijkt?

“Daar heb je een punt. Mensen moeten zich aan de wet houden. Uitroepteken.”

Dan is de uitspraak van uw collega toch curieus?

“Ja. Maar ik vind óók dat je altijd moet kijken of de gestelde normen nog wel kloppen.” Een dag later, op woensdagmiddag, komt minister Carola Schouten naar de opening van het vernieuwde kantoor van LTO Nederland in Den Haag. Calon bedankt haar (‘Mevrouw de minister, beste Carola’) voor het regeerakkoord, waarin veel wensen van de boerenorganisatie zijn gehonoreerd. En, zegt hij: “Je mag ons er aan houden dat wij gesjoemel niet tolereren.” Fraudeurs zullen worden geroyeerd, zegt Calon ferm. De minister antwoordt dat het kabinet beslist naar de boeren luistert, maar ze wijst ook op ‘uitdagingen’ die er zijn: ondernemen met oog voor de natuur en dierenwelzijn. En, zegt ze, LTO en het ministerie zijn praktisch buren van elkaar, maar dat betekent níet dat Calon elke dag op de koffie mag komen.

Na de kabinetsformatie prees u de keus voor Schouten als minister van landbouw. Een week later moest u zich al bij haar komen verantwoorden voor mestfraude.

“Ik ben nog steeds blij met haar. Ik zie haar niet als een vijand. Ook niet als een vriendin, trouwens, maar als een heel competent bestuurder. Zij staat voor een schone agrosector. En ik ook.” 

Lees ook: Natuurorganisaties gaan met boeren plan maken voor herstel biodiversiteit

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden