Klimaatcrisis

Meren worden te warm voor de tocht der tochten

Een bekend beeld in de zomer: dikke lagen algen groeien tussen de waterplanten. Beeld Patrick Post
Een bekend beeld in de zomer: dikke lagen algen groeien tussen de waterplanten.Beeld Patrick Post

Met de opwarming van het klimaat worden ook de meren warmer. Dat is goed voor de blauwalg en slecht voor de Elfstedentocht. Want ijs zal schaars zijn.

Onno Havermans

Geen ijs, geen Elfstedentocht. Alleen al daarom moet het gebruik van fossiele brandstoffen zo snel mogelijk stoppen, vinden de Freonen [vrienden, red.] fan Fossylfrij Fryslân. De Elfstedentocht moet volgend jaar doorgaan, riep voorman Bouwe de Boer twee weken geleden tijdens de presentatie van de Duurzame 100, waarin de Friese burgerbeweging op nummer 18 staat.

Maar de hoop op een barre Friese winter vervliegt door de resultaten van internationaal onderzoek naar de opwarming van meren wereldwijd, dat deze week is gepubliceerd in wetenschappelijk tijdschrift Nature Geoscience. Het aantal ijsdagen zal drastisch afnemen en dat is funest voor de Friese meren waarover de tocht der tochten in 1997 voor het laatst is geschaatst.

In het meest optimistische scenario, met een lage uitstoot van broeikasgassen, zal wereldwijd de gemiddelde temperatuur van meren ongeveer anderhalve graad opwarmen in vergelijking met het niveau van vóór de industriële revolutie. Als gevolg zullen meren 14 dagen minder bedekt zijn met ijs. In het ergste scenario stijgt de watertemperatuur 4 graden, wat 46 minder ijsdagen betekent. Een gemiddelde Nederlandse winter telt nu 6 ijsdagen. “Dat betekent dat onze winters in de toekomst vrijwel ijsvrij zullen zijn”, zegt Annette Janssen, onderzoeker waterkwaliteit bij Wageningen Universiteit en co-auteur van de studie.

Niet onlogisch

Onlogisch zijn de bevindingen niet, maar het bewijs dat behalve de aarde ook het water opwarmt moest nog wel worden geleverd, zegt Janssen. Voor elke graad waarmee de luchttemperatuur stijgt, warmen meren naar schatting met 0,9 graad Celsius op en verliezen ze 9,7 dagen ijsbedekking. “De tijd dat er ijs ligt neemt af en de watertemperatuur neemt toe gedurende het hele jaar. Dat is vervelend voor schaatsers en zwemmers, maar het is ook van belang voor het leven in het water. Zo gedijt de blauwalg goed in warmer water en dat kan negatieve gevolgen hebben.”

Vervolgstudies moeten duidelijk maken welke gevolgen de opwarming van de meren heeft voor het waterleven. “Er zijn al wel wat studies gedaan naar individuele meren. Zelf heb ik gekeken naar blauwalg in Thaihu, een groot meer in China, waaruit drinkwater voor miljoenen mensen wordt gewonnen. Als er een laag blauwalg op het meer drijft, die giftige stoffen afscheidt, waar haal je dan dat drinkwater vandaan?”

De drie Afrikaanse gletsjers smelten

Terwijl meren opwarmen, smelten gletsjers. De drie Afrikaanse ijskappen zullen binnen twintig jaar verdwijnen, waarschuwt de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) van de Verenigde Naties in een rapport. Dit zal leiden tot ernstige verdroging in het oosten van Afrika. De gletsjers op de Kilimanjaro in Tanzania, Mount Kenya in Kenia en Rwenzoris in Oeganda zorgen nu nog voor waterstromen naar de gebieden onder de bergen. “Het snelle krimpen van de Afrikaanse gletsjers toont de dreiging van onomkeerbare verandering van het systeem op aarde”, waarschuwt WMO-secretaris-generaal Petteri Taalas.

Nog geen 4 procent van de uitstoot van broeikasgassen komt uit Afrika. Het continent warmt minder snel op dan veel andere plekken op aarde. Toch zijn de gevolgen van de opwarming van de aarde ook hier merkbaar.

In 2030 kunnen 118 miljoen arme mensen te maken krijgen met grote overstromingen, lange periodes van droogte en extreme hitte. Volgens de WMO moet meteen worden gehandeld. Om de ergste scenario’s te voorkomen moet jaarlijks 30 tot 50 miljard dollar (25 tot 43 miljard euro) worden geïnvesteerd in het tegengaan van klimaatverandering door de Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara.

Lees ook:

Klimaat en ecosystemen zijn robuuster dan gedacht

Klimaat en ecosystemen worden, vaak door toedoen van de mens, naar de rand van de afgrond gedreven. Maar ze hebben manieren om overeind te blijven.

Nobelprijs natuurkunde voor onderzoek naar opwarming van de aarde, én naar onderzoek orde en wanorde

De Nobelprijs voor natuurkunde gaat dit jaar naar drie fysici die patronen hebben ontdekt in complexe systemen, zoals het klimaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden