Zonder muren of andere obstakels, zoals op dit plein in de Albanese hoofdstad Tirana, is de kortste weg - een rechte lijn van A naar B - voor voetgangers gewoonlijk geen probleem. Beeld AFP
Zonder muren of andere obstakels, zoals op dit plein in de Albanese hoofdstad Tirana, is de kortste weg - een rechte lijn van A naar B - voor voetgangers gewoonlijk geen probleem.Beeld AFP

Jelle's Weekdier

Mens en dier gedragen zich vaak eender

Studies naar diergedrag en hun intellectuele vermogens verlopen meestal via twee routes. Je kunt letterlijk meten, zoals de herseninhoud of de omvang van bepaalde onderdelen van het brein. Dat een spitsmuis minder hersens heeft dan een chimpansee is snel vastgesteld.

Een andere methode is het observeren van gedrag; vrijwel altijd gebeurt dat met dieren in gevangenschap. Je kunt een rat door een labyrint laten lopen en uitzoeken hoelang hij erover doet om de kortste route te leren. Je kunt capucijner-aapjes laten kiezen tussen een druif of een stukje komkommer en zien wat er gebeurt wanneer je hem voor de gek houdt of oneerlijk behandelt.

Zulk onderzoek richt zich op het verschijnsel cognitie, dat is het geheel aan mechanismen waarover een dier de beschikking heeft om informatie uit zijn omgeving waar te nemen, op te slaan, te verwerken en toe te passen. Het gaat om de wisselwerking tussen zintuigen (ik zie een roofdier!) en het brein dat informatie verwerkt en een beslissing neemt (wegwezen!).

Dergelijk onderzoek naar dieren in een onnatuurlijke setting heeft nadelen, het versimpelt en het is kunstmatig.

Een grote groep onderzoekers, onder wie medewerkers van de Universiteit van Amsterdam, heeft een derde methode toegepast. Ze observeerden hoe dieren beslissingen nemen in een niet-gemanipuleerde omgeving. Het onderzoek gaat over de manier waarop primaten zich door hun natuurlijke habitat bewegen en is gepubliceerd in het open acces-tijdschrift iScience.

De rechte lijn van A naar B

We hebben allemaal geleerd dat de kortste weg van A naar B een rechte lijn is. Dat is dan wellicht een wiskundige juistheid, in de praktijk is het uiterst zelden uitvoerbaar. Wanneer ik mijn zaterdagse wandeling naar de markt op het Vredenburg volgens de wiskundig kortste weg moet volvoeren, zou ik over Harry-Potter-achtige toverkracht moeten beschikken om door muren te kunnen lopen. In de praktijk zijn er meerdere routes mogelijk. Soms neem ik de ene, soms de andere, en zelden dezelfde zowel heen als terug. Maar waarom?

En dan kom je onderweg mensen tegen die van her naar der slenteren en anderen die doelgericht op hun bestemming afkoersen. U kent het verschijnsel ongetwijfeld uit de winkelstraat; het botst soms letterlijk.

De onderzoekers in het bedoelde artikel hebben veel data bestudeerd over hoe primaten zich individueel of in groepjes van A naar B begeven. Hoe doen ze dat? Waarom doen ze het zus en niet zo? Welke rol speelt cognitie daarbij?

Veel factoren spelen een rol, zoals de verdeling van voedselvoorraden in het landschap, hindernissen en interne motivatie. De vele voorbeelden in het artikel zijn interessant. Capucijner-aapjes gaan sneller lopen wanneer ze verwachten dat een boom vol rijp fruit hangt; dan zijn ze concurrenten voor. Chimpansees staan eerder op uit hun nest wanneer ze weten dat hun ontbijt zich ver weg bevindt. Apen die weten dat ze al ergens eerder zijn geweest en er daar niks meer te vinden is, lopen naar een ander doel. Dieren die weten waar ze naartoe willen, lopen een minder kronkelige route.

Wijzelf gedragen ons in de winkelstraat en op de markt niet anders dan een aap op de savanne.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden