BiodiversiteitVogelparadijs

Melkveehouder Murk verkoopt zijn land aan vogelliefhebbers

Murk Nijdam heeft geen opvolger en verkoopt zijn land aan particulieren om de enorme gruttopopulatie te redden. Het blijft een boerderij, maar in dienst van de weidevogel. Beeld Sjaak Verboom

Melkveehouder Murk Nijdam uit het Friese Wommels verkoopt zijn land. Aan vogelliefhebbers. Hij wil dat zijn weidegrond ook na zijn dood een paradijs blijft voor de skries, Fries voor grutto.

Niet dat het einde in zicht is, hoor. Murk Nijdam, een rijzige, goedlachse man, is pas 60 jaar. En hij heeft niks onder de leden. “Ik bin noch altyd sa sûn as wat en ik haw noch nocht oan it wurk.” Kerngezond en nog steeds volop zin in het boerenwerk. Maar de jaren gaan tellen, een opvolger heeft hij niet en ooit eindigt ook zijn aardse leven. Daar kun je je beter maar tijdig op voorbereiden, vindt hij. Dus is zijn land te koop.

Inmiddels is de eerste hectare verkocht aan een grote groep particulieren, bedrijven, organisaties en stichtingen die zijn werk voor de weidevogel willen veiligstellen. Zelfs de gemeente en provincie betaalden mee. Op termijn zal ook de rest van zijn land op deze manier worden verkocht. Hij wil de grond veiligstellen voor de toekomst. Zijn buren, ook veehouders, hadden waarschijnlijk zijn land ook wel willen kopen. “Maar dat is de bedoeling niet, want dan is het gebeurd met de vogels. Als je ziet hoeveel vogels er bij mij op het land zitten en bij hen ... Dat zegt genoeg.”

Zijn land moet gruttoland blijven. “Dit is eigenlijk mijn levenswerk geworden. Als straks alles verkocht is, blijf ik als pachter op deze grond. Ik mag zo lang blijven als ik wil.” Nijdam is het levende bewijs dat natuurinclusief boeren ook met weinig melkvee heel goed kan. “Deden ze het allemaal maar zo, dan hadden we heel wat minder milieuproblemen in Nederland.”

Hij heeft dertig melkkoeien, die op een ouderwetse Friese stal staan. De stront schept Nijdam iedere morgen in de kruiwagen. Ruige, vette koemest met stro die wemelt van de insecten. In het voorjaar gaat die mest op het land. Dat was ooit in de melkveehouderij een gangbare praktijk en precies de reden waarom het zo goed ging met de weidevogels. Die ruige mest is heel ander spul dan de waterige drijfmest die boeren onder de grasmat moeten injecteren. De mest uit de stal van Nijdam trekt volop insecten en wormen aan, voedsel voor weidevogels.

De gruttoBeeld Getty/iStockphoto

Met naast zijn melkvee nog wat jong- en vleesvee kan Nijdam goed rondkomen op zijn uit 1894 daterende boerderij aan de eeuwenoude Slachtedyk vlak bij Wommels. “Ik heb nauwelijks kosten, ik heb geen honderd koeien nodig en geen zware hypotheek. Niks.”

Zijn vader boerde al op dat natte land in de Friese Greidhoek. “Heit was eierzoeker, jager, visser en ook nog boer. Hij had het altijd over de natuur. Met het kievitseieren zoeken kwam mijn belangstelling voor de natuur ook bovendrijven. Je gaat eens wat meer lezen en uiteindelijk heb ik mijn boerenbedrijf zo ingericht dat ik veel meer rekening ben gaan houden met weidevogels. Sa dwaande.” Zo zit dat.

Na het broedseizoen

Het idee om het land via een vorm van crowdfunding te verkopen is eigenlijk ontstaan na een vergadering van de Bond Friese VogelWachten, waar Nijdam lid van is. Er was een legaat binnengekomen en het bestuur opperde het plan om van die schenking ergens een stuk land te kopen en dat geschikt te maken voor weidevogels: boerenland met hoger waterpeil, waarop pas na het broedseizoen (15 juni) de eerste keer wordt gemaaid, kruidenrijk gras, plas-dras, dat soort maatregelen. “Ik heb toen tegen de Friese vogelwacht gezegd, als jullie land zoeken, dan kunnen we het er weleens over hebben. Zo is het begonnen.”

Murk Nijdam, de fûgelboerBeeld Sjaak Verboom

Dit jaar neemt een nieuwe gemeenschappelijke eigenaar, het Agrarisch Natuurfonds Fryslân, de twee plassen en de vogelkijkhutten op zijn land van hem over. “Daarna kijken we verder. Iedereen wil wel wat voor de weidevogel doen. Boeren ook. Dus het is een sympathiek doel.”

De grutto is vroeg dit jaar

De grutto is vroeg dit seizoen. Nijdam zag de karakteristieke weidevogel van de week al op zijn land. Op zijn 40 hectare is de waterstand hoger dan op de naastgelegen percelen. Hij heeft nadat hij zijn land natter maakte, gezien hoe snel de vogelstand toenam. “Vroeger had ik hier twintig, dertig nesten. Afgelopen jaar hadden we zo’n negentig nesten. We hebben in 2013 zelfs 132 nesten gehad. Het loopt hier natuurlijk ook wat terug, door de algemene daling­­ van de populatie. Maar ze kunnen wel wat hebben. Als de overleving maar goed is en er genoeg kuikens groot worden. Afgelopen jaar was een topjaar, er zijn meer dan honderd gruttokuikens op mijn land groot geworden.”

Er zijn in Europa waarschijnlijk niet veel plekken waar meer grutto’s en andere weidevogels per hectare voorkomen als hier op dit postzegeltje in de Greidhoek. Nijdam heeft de afgelopen jaren zo’n 120 soorten geteld op zijn land. Hij krijgt volop groepen voor excursies op de zaterdagen in het voorjaar. Ook van boeren. Afgelopen week was er nog een groep uit de Achterhoek. Lezingen houdt hij niet. “Ik zeg tegen de mensen ‘kom maar kijken, dan laat ik het zien’. Ik hoef geen beamers, geen vergaderingen, geen reistijd, niks.” Maar ze moeten wel weer op tijd van zijn erf af, want tegen half vijf moet Nijdam naar zijn koeien en ’s ochtends tot een uur of tien is hij ook druk in zijn stal.

Het aantal broedparen grutto’s in Nederland wordt door sommigen geschat op 30.000, een afnemend aantal. Volgens Murk Nijdam is ook dat cijfer nog te optimistisch. “Volgens mij zitten wij hoogstens op 22.000 broedparen grutto’s in Nederland. Er zijn in beginsel wel meer grutto’s, maar die kunnen volgens mij niet genoeg veilige broedplaatsen meer vinden. Verstoring, dat is een groot probleem.”

In twee weken 2000 donateurs

Binnen twee weken hebben meer dan 2000 donateurs zich gemeld voor de aankoop van één of meer vierkante meter grond van gruttoboer Murk Nijdam bij Wommels. Het snelle en grote succes van de crowd-fundingcampagne verbaasde Rendert Algra, voorzitter van de stichting Agrarisch Natuurfonds Fryslân ook. “Maar het blijkt dat mensen dit een heel herkenbaar project vinden. Ze hebben het gevoel dat ze zo mede-eigenaar kunnen worden van een gebied met de grootste grutto-dichtheid van heel Nederland.”

Per vierkante meter rekent het Natuurfonds 7,50 euro. Van dat bedrag wordt ook het onderhoud op langere termijn gefinancierd. Het fonds is ontstaan uit de Bond Friese Vogel Wachten en heeft als doel grond in eigendom te krijgen om plas-dras-gebieden te maken voor weidevogels.

De bedoeling is dat het fonds uiteindelijk eigenaar wordt van de volledige 40 hectare van Murk Nijdam. Algra: “We zien dit als de kern van onze projecten, maar uiteindelijk willen we op meer plaatsen in Friesland grond aankopen, liefst met een permanente plas-dras-situatie, waar weide- of water vogels het hele jaar door kunnen neerstrijken.”

De komende maanden gaat de crowdfunding nog door, maar het fonds wil ook andere geldbronnen aanboren. Er is met Nijdam overeenstemming over de aankoop van de eerste drie hectare. Over verkoopbedragen wil Algra niets zeggen. “Maar, geloof me maar, Murk wil beslist niet het onderste uit de kan hebben.”

Het natuurfonds zal twee kleinere plassen op het land van Nijdam omvormen tot één grote plas. De randen van de paden naar nieuwe vogelkijkhutten op het land worden beplant om in het broedseizoen de verstoring zoveel mogelijk te beperken. De plannen zijn te zien op de website reddeweidevogel.nl.

Lees ook: 

Aanvalsplan Grutto moet het noodlijdende vogeltje er weer bovenop krijgen

Het gaat nog altijd slecht met de grutto. Initiatieven om de leefomgeving van de Vogel des Vaderlands te verbeteren helpen niet genoeg. Tijd voor serieus ingrijpen, met een ‘Aanvalsplan Grutto’.

Het geheim van het Friese vogelparadijs

Koos Dijksterhuis: In het noordoosten van Friesland is het goed toeven voor broedende vogels. Hier neemt de populatie toe, waar die elders afneemt. Wat is het geheim?

Nederland verliest in hoog tempo zijn weidevogels

Dat het mis is met de boerenlandvogels was bekend. Maar dat de situatie zo nijpend is, is nieuw. Volgens Vogelbescherming Nederland dreigen patrijs, zomertortel, watersnip en wulp binnen tien jaar in een aantal provincies uit te sterven, als de trend niet wordt gekeerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden