Meindert Brouwer zet zich in voor het regenwoud van Congo: ‘Er verdwijnt 8000 km2 per jaar’

Voorbeeld van zwerflandbouw in het regenwoud.

Boslobbyist Meindert Brouwer (67) zet zich in voor het regenwoud van Congo. Hij scheef het boek 'Central African Forests Forever' om meer bekendheid te krijgen voor de kwetsbare natuur in het groene hart van Afrika.

De Democratische Republiek Congo, voorheen Zaïre, bevat de helft van het regenwoud in het Congobekken. "Dat is het op één na grootste regenwoud ter wereld", vertelt Brouwer. "Het is met ruim twee miljoen vierkante kilometer zo groot als West-Europa, als regenmaker zeer belangrijk voor landbouw in Afrika en het slaat immense hoeveelheden CO2 op. Daarbij bevat het een enorme rijkdom aan planten en dieren, waaronder chimpansees, bonobo's en twee soorten gorilla's. Er groeien vele geneeskrachtige planten waarvan er twintig worden gebruikt in de behandeling van kanker. En vrijwel geen westerling weet er iets van."

Daarom schreef Brouwer het boek 'Central African Forests Forever'. Hij bezocht Congo en omringende landen zes keer. Afgelopen jaar toog hij met een stapel boeken naar nationaal park Salonga, met 33.350 vierkante kilometer het grootste reservaat in het regenwoud. Het wordt beheerd door de Congolese natuurbeschermingsorganisatie ICCN en het Wereld Natuur Fonds. Zij stuurden iemand met een motor om Brouwer af te halen van het vliegveldje van Boende, op 250 kilometer afstand. Hij kreeg een integraalhelm op, waarin hij in de vochtige hitte dacht te stikken en hobbelde achterop de motor over een smal bospad. Dat pad kon wel eens een weg worden, want er dreigt oliewinning in het gebied. "Olie is de nieuwste bedreiging van dit regenwoud, dat nog vrijwel in tact is", zegt Brouwer. "Mijnbouwers leggen wegen aan, waarover houthakkers en stropers het bos intrekken."

Meindert Brouwer achter op de motor.

Twee dagen hobbelden Brouwer en zijn chauffeur over het smalle paadje tussen muren van groen. "Riviertjes kruisten we over wiebelige boomstammen", vertelt hij, "De grote rivieren staken we over in pirogues, kano's van uitgeholde boomstammen. Onderweg passeerden we lemen dorpjes, en kwamen we vrouwen met zware manden tegen, vol brandhout of maniok van de akkertjes in het bos. Zwerflandbouw is in combinatie met kap van bomen voor houtskool de grootste aanslag op het bos. In het Congobekken verdwijnt 8000 vierkante kilometer regenwoud per jaar en de kap neemt toe."

Bushmeat

Zwerflandbouw ontstaat doordat na vijf jaar maniok-, mais- of bananenteelt de bodem uitgeput raakt. Dan trekken boeren verder om nieuwe perceeltjes te kappen. Nabij Salonga bezocht Brouwer een project van het Wereld Natuur Fonds om zwerflandbouw terug te dringen. Boeren ontvangen er onder meer zaden van een grotere variëteit gewassen, waardoor de bodem niet zo snel verarmt. Ook wordt met houtskoolplantages en efficiënte oventjes de druk op het bos verminderd. Volgens Brouwer zijn die innovaties meer dan speldeprikjes. "In de reeds gedegradeerde bossen is ruimte voor voldoende landbouw. De ongerepte bossen moeten beschermd worden. De internationale gemeenschap betaalt wel voor de schone lucht en CO2-opslag die het bos opleveren, maar te weinig. Congo zou dat geld moeten investeren in industrie in de steden, voor werkgelegenheid, zodat niet iedereen van het bos hoeft te leven. Maar corruptie staat die ontwikkeling in de weg. Nu onttrekt de regering juist geld aan de samenleving, zoals de Engelse journalist Tom Burgis onthulde, door bos- en mijnbouwconcessies goedkoop te verpatsen aan vriendjes, die ze met winst doorverkopen. Dat geld gaat niet naar onderwijs, gezondheidszorg of economische ontwikkeling. In de dorpjes waar ik doorheen reed zijn vrijwel geen voorzieningen. Er zijn wel veel ziekten en werkloosheid. Dus moeten mensen wel bomen kappen en bushmeat schieten."

Het dorp Monkoto.

Bushmeat is vlees van wilde dieren. Het wordt vaak verkocht aan restaurants in de steden, ook in het buitenland. "Het Belgische Wereld Natuur Fonds rapporteerde dat in Brussel bushmeat uit Centraal-Afrika gemakkelijk te vinden is", huivert Brouwer. Hij vertelt dat grote stukken regenwoud vrijwel leeggeschoten zijn. In natuurreservaten is wild, en dus ook stroperij. "Ze schieten vooral apen en hoefdieren. In Salonga ging ik met gewapende ecoguards op stap. Slechts honderdvijftig ecoguards moeten samen met vijfhonderd soldaten de stroperij bestrijden in een gebied zo groot als driekwart van Nederland. Die stropers gebruiken zware wapens die verder alleen het leger heeft."

In zijn boek beschrijft Brouwer een initiatief van Tropenbos International voor duurzaam bosbeheer, dat houthakkers onafhankelijk maakt van corrupte ambtenaren. Congolese bosbouwstudenten leren de houtvesters hoe ze selectief kunnen kappen. Die duurzame kap wordt gelegaliseerd, de houthakkers betalen belasting, en zijn daarom niet meer af te persen door ambtenaren, wier salaris nu uit de voorheen lege overheidskas betaald wordt. "Dit kan een begin zijn om corruptie terug te dringen", meent Brouwer, "maar voor een landelijke aanpak van corruptie is een ingrijpende politieke verandering nodig."

Controle

Zou zijn boek daaraan bijdragen? "Tja", mompelt Brouwer, "dat zou mooi zijn. Vlak na verschijning heeft president Bongo van Gabon besloten dat alle bosconcessies duurzaam moeten worden beheerd. Dat is het succes van velen die daarvoor hebben gelobbyd. Met mijn boek, dat ik aan hooggeplaatste politici in Gabon heb gegeven, ondersteun ik dat.”

Kinderen nabij het dorp Mondjoku in de Democratische Republiek Congo.

Zijn tien jaar geleden verschenen boek 'Amazon Your Business' werd door de Anti-drugs Agency in Colombia besteld, vertelt Brouwer. "Zij zochten alternatieven voor cocateelt". Zijn boek 'The Ecosystem Promise', over de economische waarde van natuurbehoud, is na een internationaal bosbouwcongres aangeschaft door ambtenaren in Burma, Thailand, Laos, Indonesië en de Filippijnen. "Grote natuurorganisaties in Korea en Taiwan kochten ieder vijftig exemplaren."

Brouwer geeft zijn boeken zelf uit. "Ik wil de controle erover houden; ze zijn deel van mijn lobbywerk voor bosbescherming. Ooit deed ik dat in dienst van het Wereld Natuur Fonds, nu al jaren zelfstandig. Voor de uitgave van mijn boeken heb ik fondsen geworven. Ik leef soms maanden van drie euro per uur, maar heb een mooi leven!"

De zevenhonderd exemplaren van de Franse editie van zijn boek over het Congobekken zijn intussen bijna op, de 2500 Engelse nog niet. "Ik zet de Franse editie op internet, zodat Afrikanen het gratis kunnen lezen", vertelt de bosbeschermer die het zwaarste van die trip niet het gehobbel vond, maar de dorst. "Het duurde te lang om water te koken en voor zover er betrouwbaar drinkwater was, kwam dat in flessen uit Canada! Terwijl het regenwoud vele rivieren bevat. Een waterzuiveringsinstallatie zou een goede investering zijn en een impuls voor de economie."

Meer informatie over Brouwers werk en boek op www.centralafricanforests.org.

Lees ook:

Opwarming van de aarde zorgt voor aangroei bossen in koude streken

In de tropen blijft het beeld dramatisch: veel bomen moeten wijken voor landbouw. Maar mondiaal groeit het bosareaal juist. Dat komt onder meer door de opwarming van de aarde. 

De dodelijke strijd om goud in Congo

In Congo woedt een keiharde strijd om goud. Voor verslaggevers Klaas van Dijken en Lisa Dupuy en fotografe Adriane Ohanesian kwam die heel dichtbij tijdens een reportage over illegale mijnbouw. Zij overleefden de aanval, vier parkwachters en een burger niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden