Duurzame 100Meet je stad!

‘Meet je stad’ breidt uit: op jacht naar de stikstof-hotspots van het platteland

Paul Geurts en Teus Hagen Beeld Judith Jockel

Meten is populair onder mondige burgers. De kneepjes van het vak leren ze bij ‘Meet je stad’, ook als ze op het platteland wonen. Want in het buitengebied is van alles te meten. 

Om het maar even kort samen te vatten, begint Teus Hagen, gepensioneerd wiskundige, internetpionier én ICT’er te Grubbenvorst: “Meten is weten, maar in dit geval is meten ook zweten.”

Hagen, vriendelijk rond gezicht, enorme grijze baard, zet een kastje op tafel. Het oogt als een schaalmodel van een witte pagode, maar is een zelfontworpen meetinstrument. MySense 1 staat er op de zijkant. Om het te bouwen ging Hagen in de leer bij Meet je stad, een Amersfoorts burgerproject dat met zijn open-source software en meet-kids ook burgers elders inspireert en daarom op nummer 3 staat in de Duurzame 100. Hagen: “Ik was er, zeker in het begin, zo’n zeven dagen in de week mee bezig.”

Hagen is lid van Behoud de Parel, een burgerinitiatief uit Grubbenvorst dat zich sinds 2007 inzet voor een gezonde leefomgeving. Behoud de Parel heeft op allerlei manieren gestreden tegen het Nieuw Gemengd Bedrijf, een agropark in ontwikkeling, net over de dorpsgrens.

Jury-oordeel Joyeeta Gupta

‘Meet je Stad is uniek, draagt bij aan de wetenschap en vergroot bewustwording over de gevolgen van klimaatverandering. Een bijzonder burgerinitiatief.’

Het agrocomplex wordt verkocht als ‘modern agrarisch ondernemerschap’ voor ‘duurzame, diervriendelijke en veilige voedselproductie’, maar rond de mega-varkensstal voor 35.000 varkens stinkt het vooral. Ook een bestaande kippenfarm gaat uitbreiden, tot wel 1,2 miljoen vleeskuikens.

Wat zijn de gevolgen voor de omgeving?, vroeg Behoud de Parel zich af. Hoe groot is de uitstoot van het voor mensen zo schadelijke fijnstof, een erkend probleem van de vee-industrie?

Aan de slag met wat oude Legoplaten van zijn dochter

Openbare meetresultaten, waarmee de gemeente en provincie schermden, riepen vooral veel vragen op. Hagen: “Die zijn van wisselende kwaliteit en komen vaak van landelijke meetstations. Voor het meten van een specifieke omgeving, moet het fijnmaziger.” Dus ging hij aan de slag, boven in zijn werkkamer. Met wat oude Legoplaten van zijn dochter en de nodige onderdelen. Op die Legoplaten bouwde hij zijn eerste fijnstofmeter, nu zo’n vijf jaar geleden. “Toen kwamen net de eerste betaalbare fijnstofmeters op de markt, die bestelde ik via het Chinese AliExpress. Ook waren er betaalbare processors verkrijgbaar, dat zijn pc’tjes, nodig om de boel te laten draaien.”

Teus Hagen met zijn MySense 1.Beeld Judith Jockel

Het was zeker in het begin een tijdrovende hobby, zegt Hagen. “Had ik net het ene technische probleem opgelost, diende zich weer een ander aan.” Het is dus een wondertje dat de MySense 1 nu voor hem op tafel staat. Paul Geurts, bestuurslid van Behoud de Parel, die ook aan tafel zit: “Dat is echt de verdienste van Teus.”

Hagen zit er wat bescheiden bij, vertelt over de beperkingen van MySense 1 en dat hij daarom MySense 2 ontwikkelde, een meetstation dat compacter oogt, als een stevige pvc-buis met zonnecel. Eentje die onder andere ook de luchtdruk en luchtvochtigheid registreert. Ontwerp en software zijn publiekelijk beschikbaar, net als de meetresultaten.

De enige in het buitengebied

MySense 2 is voor het versturen van meetgegevens niet meer afhankelijk van wifi, maar gebruikt radiosignalen. “In het buitengebied is niet overal wifi”, legt Hagen uit. Hij is inmiddels fijnstofexpert en onderhoudt warme contacten met het RIVM. “Het RIVM ondersteunt veel burgerinitiatieven die de luchtkwaliteit meten. Daarvan zijn er vele, de meeste in steden. Wij zijn bij mijn weten de enige in het buitengebied.”

Je zou verwachten dat de gemeente Horst aan de Maas, waar Grubbenvorst onder valt, trots is op een burgerinitiatief dat zich zo nadrukkelijk inzet voor de volksgezondheid. Maar volgens Paul Geurts is de gemeente vooral gebrand op het welslagen van het Nieuw Gemengd Bedrijf. “De gemeenteraad wordt gedomineerd door het CDA”, voegt hij er veelbetekenend aan toe.

Dus toen zijn burgerinitiatief met een projectvoorstel aanklopte bij de gemeente voor 10 mille, om zo voldoende MySenses 2 rond het agrocomplex te kunnen plaatsen, kreeg het nul op rekest. Hagen: “Het antwoord dat ik kreeg was: er zijn ook andere initiatieven.”

Geurts: “De gemeente ziet ons als actiegroep. Kennelijk vindt men het lastig dat we ons inzetten voor goede luchtkwaliteit. Dat zegt wel wat over het gemeentebestuur.” Hagen: “Het is ook een kwestie van een enkele ambtenaar die dit niet ziet zitten.”

Dan maar naar de buurgemeente

Hoe het ook zij, uit eigen kas kan Behoud de Parel het netwerk niet bekostigen. Hagen: “We hebben ook al de ontwikkelingskosten betaald.” Geurts: “We hebben tweehonderd betalende leden en de contributie bedraagt 12 euro per jaar. Daar red je het niet mee.”

Met financiële steun van milieuorganisaties en van burgers en ondernemers die de milieu- en stankoverlast vrezen zijn er toch 35 kastjes gebouwd. En Hagens kwam privé over de brug. “Hoeveel zeg ik niet. Mijn vrouw zit in de kamer.” De kastjes namen de wijk naar buurgemeente Sint Anthonis, waar ook burgers hun leefomgeving aan het meten zijn. “Daar is wel politiek draagvlak”, voegt Geurts eraan toe.

“We deden ondertussen in de omgeving al wat proefmetingen”, zegt Hagen, “waaruit bleek dat de stal van Kipster, in Castenray, een hotspot was.” Kipster is producent van het duurzaamste ei ter wereld, een paradepaardje uit het schap van de Lidl. “We namen significant hogere stikstofwaarden waar rond die spiksplinternieuwe stal.”

Dat was de basis voor overleg met Ruud Zanders, oprichter van Kipster. Met als resultaat dat rond Kipster, deels betaald door Zanders, negen meetkastjes zijn geplaatst die real time inzicht geven in de stikstofuitstoot.

De resultaten heeft Kipster gebruikt om zijn bedrijfsvoering bij te stellen. Zo is het voer aangepast en zijn filterinstallaties verbeterd. Hagen: “Zanders is een ondernemer die meegaat met zijn tijd. Daar willen we naartoe: samen met de ondernemer de omgeving verbeteren. Maar Zanders rijdt ook in een Tesla hè, en varkensboeren blijven op tractoren rijden. Dat zegt ook wel wat.”

Alles over de Duurzame 100

De verhalen achter alle Duurzame 100-initiatieven, filmpjes, info, een podcast en Beatrijs’ Groene Manieren vindt u op trouw.nl/duurzame100.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden