Groene GidsAmfibieëntehuis

Meer natuurlijk gekrioel in de tuin? Neem een vijver

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Vijvers zijn goed voor de biodiversiteit in de tuin, maar niet alles rond het water is even natuurvriendelijk.

Elke tuin zou een vijver moeten hebben, voor de Zutphense eco-hovenier Loek Gorris staat dat vast. “Die trekt heel veel natuur aan en versterkt de biodiversiteit. Kikkers en salamanders kunnen er voedsel vinden en schuilen, insecten kunnen er drinken. Het is voor ons altijd hét begin van de aanleg van een tuin.”

Volgens Gorris zijn er veel te weinig vijvers in Nederland. Vooral in de stad zijn vijvers belangrijk voor de biodiversiteit, blijkt uit onderzoek van natuureducatie-organisatie IVN. Veel amfibiesoorten nemen snel in aantal af en elke tuinvijver is voor hen een mogelijk toevluchtsoord.

Wie een vijver wil aanleggen, zegt de hovenier, doet dat het best op een zo natuurlijk mogelijke manier. Dat betekent in ieder geval dat je geen plasticfolie gebruikt als basis voor de vijver. “Het beste daarvoor is epdm-folie, die is van rubber. Die is heel sterk, milieuvriendelijk en ook makkelijk te plakken als het een keer scheurt.”

null Beeld Hollandse Hoogte / Stijn Rademaker
Beeld Hollandse Hoogte / Stijn Rademaker

Epdm-folie is bij bouwmarkten niet te koop, maar wel via aanbieders die gespecialiseerd zijn in tuinvijvers. De folie in bouwmarkten is gemaakt van pvc, wat minder milieuvriendelijk is. Ook kant en klare bakken zijn niet geschikt, zegt Gorris, omdat ze veelal van plastic gemaakt zijn. Wie toch zo’n bak wil, kan kiezen voor een tweedehands exemplaar.

De vijver hoeft niet dieper te zijn dan een meter en het is goed om meerdere etages aan te brengen. “Op de minst ondiepe etage moet je zand leggen, het liefst gewoon het zand dat je net hebt opgegraven”, zegt Gorris. Dat zand moet wel voedselarm zijn, anders kan er te veel begroeiing ontstaan. Op die etage van zand kun je allerlei oeverplanten zetten. Deze ‘strandjes’ zijn heel aantrekkelijk voor amfibieën, want het warmt er lekker op en ze zitten bij het water. Daarnaast kunnen dieren zoals egels en insecten er drinken zonder het gevaar te lopen om te verdrinken.

Alsjeblieft geen vissen

Het belangrijkste is volgens Gorris dat de vijver een natuurlijk evenwicht bereikt en ook behoudt. Het is daarom beter om geen vissen in de vijver te doen. Dat is ook het advies van IVN: vissen zitten het leven van kikkers en salamanders snel in de weg. Gorris: “Ze eten hun eitjes en larven én hun voeding op. Dan blijft er niks meer over voor de dieren die het juist zo nodig hebben om te kunnen overleven in een land waar ze snel in aantal afnemen.”

Als je echt niet zonder die vissen kunt, zijn goudwindes de beste optie, aldus de hovenier. Maar geef die niet te veel extra voer, anders vervuilt het water en zullen algen de vijver overwoekeren. 

Uitkijken dus met wat je in de vijver gooit. Het water moet zichzelf schoon houden, zegt Gorris. Een energieslurpende pomp of andere milieuonvriendelijke producten zijn niet nodig. Zuurstofplanten zijn het allerbelangrijkste voor het zuiveren van de vijver. Gorris: “Daarvan kun je er niet te veel in je vijver zetten. Ze houden het water helder en gezond, zodat de vijver in natuurlijk evenwicht blijft.”

De planten maken de voedingsstoffen in het water op en sommige maken een stof aan die de groei van algen remt. Algen krijgen dan geen kans. Mochten er toch algen ontstaan, is het volgens Gorris simpelweg het beste om meer planten toe te voegen. “Bestrijdingsmiddelen zijn echt uit den boze. Daar doe je meer kwaad dan goed mee”, waarschuwt hij.

Ook Sanne Janssen van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal vindt dat je vooral niet te zuinig moet zijn met planten in de vijver. “Vooral glanzend fonteinkruid is een geschikte zuurstofplant voor een natuurvijver. Je moet wel opletten dat je de planten binnen 24 uur na het vullen van de vijver plaatst. Dan helpen ze vanaf het begin om het water schoon te houden.”

Emmertje van de buren

Dat water kan het beste gewoon kraanwater zijn, want grondwater bevat vaak te veel ijzer en regenwater is te zuur. “Je kunt het beste een emmertje water uit een gezonde vijver in de buurt in je vijver gooien. Dan heb je meteen de goede micro-organismen in je vijver”, raadt Janssen aan.

Net als de rest van de tuin, heeft een natuurlijke vijver elk seizoen onderhoud nodig. Het beste is de vijver in de periode tussen april en augustus aan te leggen, omdat dan de belangrijke zuurstofplanten makkelijk te krijgen zijn.

Elke lente kun je eventueel extra planten toevoegen en kan het nodig zijn om wat vijverkalk in het water te doen, zegt Janssen. Zo blijven de waterplanten gezond. In de zomer kan warm weer zorgen voor verdamping, dus dan moet je de vijver zo nodig bijvullen met leidingwater. Wanneer de bladeren van de bomen beginnen te vallen, is het volgens Janssen verstandig om een net te spannen. “Bladeren die in de vijver vallen kunnen gaan rotten. Dat levert veel te veel voedingsstoffen op, waarop de algengroei heel snel toeneemt.”

Lees ook:

Ineens wil half Nederland een groenere tuin met een vijver vol waterplanten

Het door het virus opgelegde huisarrest stimuleert mensen om iets aan de tuin te doen. Hoveniers maken overuren, waterplanten dreigen schaars te worden.

Hoe kies ik de juiste boom voor mijn achtertuin?

37.000 hectare bos moet er de komende tien jaar bijkomen, zo wil het kabinet. Maar waarom wachten? Plant gewoon een boom in je eigen tuin. Hoe kies je de juiste? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden