SITE artikel Groene Gids Beeld RV
SITE artikel Groene GidsBeeld RV

Groene gidsDuurzamer alternatief

Makkelijk is het niet, maar je kúnt producten met palmolie vermijden. Zo pak je het aan

Alleen maar spullen zonder palmolie kopen is geen makkie. Wie louter zeep of chocopasta wil met een duurzamer alternatief, moet etiketten checken. Dat is een klusje, maar het went. ‘Ik ken mijn vaste producten uit mijn hoofd.’

Het is broodnodig om producten die palmolie bevatten te laten staan, vindt milieujurist Janneke Bazelmans. Zij schreef een thriller, Verkapt, om een breed publiek te vertellen over misstanden in de palmolie-industrie. “Met palmolie zelf is niet zo veel mis, hoewel het veel verzadigd vet bevat, maar wel met de manier en grote schaal waarop het verbouwd wordt. Het gaat gepaard met de kap van tropisch bos en met grove mensenrechtenschendingen, zoals landroof. En de biodiversiteit is in het geding, want op een oliepalmplantage groeit niet anders dan de oliepalm zelf.”

Palmolie wordt wereldwijd veel gebruikt omdat het een efficiënt gewas is en niet veel kost. Het zit in van alles: van koekjes, babyvoeding en chocoladerepen tot pizza en zeep. “Het groeit in tropische gebieden aan de andere kant van de wereld. We zouden moeten overstappen op regionale olie die in Europa kan worden verbouwd, zoals koolzaad en raapzaad”, vindt Bazelmans.

Er is duurzame palmolie op de markt van de Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO), maar daarop overstappen, vindt Bazelmans een schijnoplossing. “De RSPO kan niet garanderen dat er geen misstanden plaatsvinden. Honderden rapporten bewijzen dat er wel misstanden zijn”, zegt Bazelmans.

Dirk-Jan Oudshoorn van Forestwise bevestigt dat. Zijn bedrijf werkt met de bevolking op Borneo aan alternatieven. “Op de palmolieplantage naast het bos waar wij noten oogsten, die nota bene RSPO-gecertificeerd is, zagen we dat er wél werd ontbost.”

Roer maar een keer extra in de pindakaas

De consument kan palmolie helemaal vermijden door gerichter te kiezen in de supermarkt. Makkelijk is dat niet. “In het begin ben je alleen maar etiketten aan het lezen”, zegt Bazelmans, die spreekt uit ervaring. “Ik heb toen in mijn hoofd geprent: ik ben allergisch voor palmolie. Dan is het net als met gluten, die koop je ook écht niet als je er allergisch voor bent. Nu ken ik mijn vaste producten uit mijn hoofd.”

Sommige producten kunnen zeker zonder palmolie, zegt Bazelmans. “In pindakaas zit normaal pindaolie. Dat wordt vaak vervangen door palmolie, zodat het smeuïger is. Totaal onnodig, dan roer je maar een keer extra. Ook chocoladepasta smeert prima zonder palmolie.”

In koekjes en chocoladepasta zit vaak een plantaardige olie, maar dat hoeft geen palmolie te zijn, zegt Bazelmans. “Als je in de supermarkt moet kiezen en je neemt het product met palmolie, dan kies je voor iets waarvan zeker is dat de biodiversiteit ervoor is aangetast. Bij zonnebloemolie is de kans groter dat-ie uit de regio komt.” En dat vergroot de kans dat het onder betere omstandigheden is geproduceerd.

Oudshoorn levert met Forestwise sinds 2018 cosmetica-ingrediënten voor onder andere de Nederlandse markt aan merken als Lush. De noten en zaden daarvoor plukken mensen uit Borneo op duurzame wijze in het bos. Zonder dat ervoor wordt gekapt of het water wordt vervuild. “Het regenwoud staat er immers al. De mensen die er wonen, weten precies wat er te vinden is”, zegt Oudshoorn.

Een medewerker van een Maleisische plantage sjouwt de vruchten van een oliepalm.  Beeld REUTERS
Een medewerker van een Maleisische plantage sjouwt de vruchten van een oliepalm.Beeld REUTERS

Dit najaar komt er naar verwachting een nieuw, palmolievrij cosmeticamerk in de Nederlandse winkels te liggen, genaamd Fat Forest. “Met zoveel mogelijk Forestwise-ingrediënten uit het regenwoud.”

Er is nog een mogelijkheid: minder producten consumeren waaraan olie is toegevoegd. “Onze grootouders aten niet constant koekjes en chips. Die aten alleen een bakje chips op zaterdagavond”, zegt Bazelmans. Palmolie zit vooral in voorverpakte producten, die niet per se gezond zijn. “Er zijn nu veel meer sausjes en pakjes. Als je teruggaat naar verse voeding, vermijd je al heel veel palmolie en andere soorten olie. Als je pastasaus zelf maakt, merk je dat je gezonder gaat eten”, zegt zij.

Bij zeep staat er vaak niet op dat er palmolie in zit

Het gaat ver om palmolie helemaal te vermijden, aangezien het in meer dan 50 procent van de producten in de Nederlandse supermarkt zit. Kies in eerste instantie bijvoorbeeld alleen voor voeding, stelt Bazelmans voor. “Bij waxinelichtjes en verzorgingsproducten als zeep en douchegel staat er vaak niet op dat er palmolie in zit. Dan is het bijna onbegonnen werk.”

Bazelmans hoopt dat de overheid met meer regels en wetten komt. “Dit najaar staat zulke wetgeving op de agenda, in Nederland en in de EU. Als die erdoor komt, worden bedrijven verplicht ontbossing en landroof tegen te gaan in de hele keten.”

Ze pleit er vooral voor dat we ons in het Westen minder afhankelijk maken van palmolie. Bazelmans: “We kijken steeds naar de korte termijn, maar er is een systeemverandering nodig. Als we overgaan van intensieve op regionale kringlooplandbouw, kunnen we in Europa voor onze eigen olie kiezen en laten we de palmolie voortaan in Indonesië.”

Oudshoorn sluit zich daarbij aan: “De vraag is nu: wat zal palmolie vervangen? Maar dat is niet de juiste vraag, want we moeten juist zonder een monocultuur, dus met veel verschillende soorten olie, de wereld op een duurzame manier voeden.”

Lees ook:

Waarom de visvervanger zo ver achter de vleesvervanger aan hobbelt

Vleesvervangers zijn in opmars, maar waar blijft de visvervanger? Daar wordt hard aan gewerkt, de visburger ligt dit najaar in het supermarktschap.

Een mensenrechtwet voor bedrijven? Ahold is voor

Ahold Delhaize wil dat er een Europese wet komt die bedrijven verplicht onderzoek te doen naar mensenrechtenkwesties. Hugo Byrnes, vicepresident product-integriteit, legt uit waarom.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden