Machteld Rijnten in haar designstoel van Jan des Bouvrie uit de jaren zeventig: 'Maar 10 procent van de fast furniture wordt gerecycled'.

Duurzaam wonen

Machteld Rijnten (53) vindt het tijd dat u leert over de nare gevolgen van fast furniture. ‘Weg met de Ikeabank!’

Machteld Rijnten in haar designstoel van Jan des Bouvrie uit de jaren zeventig: 'Maar 10 procent van de fast furniture wordt gerecycled'.Beeld Patrick Post

Je hebt fastfood en fast fashion. Maar over fast furniture, waar menige woning vol mee staat, bestaat nauwelijks discussie. Tijd om daar iets aan te doen.

“Weg met de Klippanbank!”, roept Machteld Rijnten (53) strijdlustig op een bovenetage in het Amsterdamse centrum. De oprichtster van The Substitute is op bezoek bij een van de ondernemers die zich hebben aangesloten bij haar platform voor een duurzame interieurbranche. Charlotte van der Lande – telg uit een Brabantse meubelfamilie – biedt met de bank ‘A lott of space’ volgens Rijnten een prachtig, wél circulair alternatief voor een van Ikea’s mega-bestsellers.

Van der Landes recent ontwikkelde modulaire bank kost weliswaar aanzienlijk meer dan de Klippan. Die tweezitter haal je al voor 160 euro in huis, waardoor er dikwijls niet zuinig mee wordt omgegaan, zegt Rijnten. Zodoende belandt hij vaak al na een paar jaar in de vuilverbrandingsoven, omdat het meubelstuk door een mix van laagwaardige materialen niet te recyclen is.

De stoere basissofa van ‘A lott of space’ kost het tienvoudige. “Maar dan heb je wel een product dat dankzij zijn kwaliteit een leven lang meegaat, en met je mee groeit”, verduidelijkt Van der Lande. “Je kunt hem uitbouwen door modules ofwel onderdelen bij te kopen, en die ook weer aan ons terug verkopen als je weer kleiner wilt gaan wonen.” Daarbij is de door het familiebedrijf geproduceerde sofa zo circulair mogelijk. Het frame van staal is doodeenvoudig in- en uit elkaar te halen. En de kussens van snijafval-schuim hebben afritsbare hoezen van recyclede petflessen, die ettelijke wasbeurten doorstaan en niet verkleuren.

De jonge onderneemster doet ondertussen verwoede pogingen ook een leaseconstructie voor haar sofa in de markt te zetten. Maar hoewel ‘lenen tegenwoordig het nieuwe kopen is’, en millennials en masse roepen wars te zijn van bezit, komt de financiële wereld voor dergelijke constructies mondjesmaat met leningen over de brug, weet Rijnten. “Ze zijn er niet happig op als het bedrijfskapitaal bij de consument in huis staat. Maar wil je naar een circulaire economie, dan zullen de banken moeten meebewegen.”

Verslaafd aan China

Drie jaar geleden (‘Ik werd 50 en mijn moeder ging dood’) gooide de Amsterdamse het roer om. Na een carrière als creatief directeur besloot ze – samen met voormalig bankier Marieke Kamphuis – haar professionele leven te wijden aan de duurzame transitie van de aan ‘China verslaafde interieurbranche’.

“60 procent van de meubels die in West-Europa worden verkocht, komen uit dat land. Vaak fast furniture meubilair met een levensduur van gemiddeld zeven jaar, waarvan slechts tien procent wordt gerecycled. Toch is fast furniture in tegenstelling tot fastfood en fast fashion nog altijd een blinde vlek. Volgens recent onderzoek van DPG Media denkt 75 procent van de Nederlandse consumenten er niet over na hun huis duurzaam te laten verbouwen dan wel in te richten. “Van iets wat je in je mond steekt, of op je huid draagt, vraag je je eerder af waar het vandaan komt, en of het wel verantwoord is”, verklaart Rijnten.

Maar hout behoort volgens de laatste CBS-cijfers tot de afval-top-5, maar is dikwijls niet recyclebaar, omdat het om samengeperste en verlijmde snippers gaat. Daarbij wordt voor de meubelproductie in onder meer Oost-Europa illegaal hout gekapt, in Azië kinder- en dwangarbeid ingezet, en maakt een Chinese sofa een hoop transportkilometers. “Bijna alles wat je als particulier via internetbedrijf Alibaba bestelt, arriveert hier per vliegtuig”, zegt Rijnten, die even­eens aantekent dat fast furniture slecht kan zijn voor de gezondheid. “Er zit bijvoorbeeld formaldehyde in kasten en banken – een uit lijm afkomstig gas – dat irritaties aan de slijmvliezen en in het slechtste geval kanker kan veroorzaken.”

Het ontbreekt aan grote spelers die onder druk van de publiek opinie beloven wat aan de wantoestanden te doen, zegt Rijnten. “De kleding- en voedingsindustrie heeft meerdere multinationals als Zara en H&M, Unilever en Nestlé, maar in de interieurwereld is er enkel Ikea.”

Vandaag de dag telt Nederland wel zo’n 600 kleinere duurzame meubel- en interieurbedrijven, waarvan 68 zich inmiddels hebben aangesloten bij de community van The Substitute, die afgelopen voorjaar online ging. Naast ‘A lott of space’ vind je er onder andere: ‘Puur & Duurzaam’ met gietvloeren van vliegas – een restproduct van de staalindustrie, en ‘Grown.bio’ voor lampen van mycelium. Plus designer Esther Derkx, die gebruikt sanitair een tweede leven geeft door dat te voorzien van sierlijke grafische patronen.

Tweedehands

Voor wie niet te veel geld in het interieur wil of kan steken, is er ook duurzaam soelaas. Door te huren: bijvoorbeeld nieuw of refurbished witgoed van ‘Blue Movement’. Of tweedehands te kopen. En daarvoor hoef je niet eindeloos kringloopwinkels af te struinen. Ook lid van The Substitute-community is Amsterdamse webshop ‘Reliving’ met meubels uit alle na-oorlogse stijlperiodes voor tamelijk schappelijke prijzen.

Nog altijd minder laag dan die van Ikea, zo blijkt als Rijnten even later het drukke Amsterdamse filiaal van de interieursgigant bezoekt. Ze verbaast zich daar onder meer over het zwarte tv-meubel Lack van een tientje, gemaakt van spaanplaat, hardboard en papierfolie. En uit dezelfde serie het bijzettafeltje à 5,99 euro.

Ikea bezit ruim 1 procent van de wereldwijde houtvoorraad – gekapt en in bossen, vermeldt ze, ondertussen speurend naar producten die wel helemaal van natuurlijke materialen zijn vervaardigd. Vlak bij de ingang vindt ze stellingkast Hejne van 100 procent vurenhout, en even verderop rotanstoel Buskobo.

De fast furniture-keten timmert de laatste jaren met duurzame initiatieven weliswaar stevig aan de weg (zo opende het onlangs in thuisland Zweden het allereerste filiaal voor tweedehands Ikea-meubelen), toch trekt het concern naar Rijntens smaak een ‘te grote groene broek aan’. Een stelling die wordt onderstreept door de voormalige Koopjeshoek in de Nederlandse filialen om te dopen tot Circular Hub. Nog altijd blijken daar louter tegen gereduceerde prijzen winkeldochters en showroommodellen te koop.

Het enige verschil: tussen het tweederangsmeubilair prijkt witte schermerlamp Nymane, die door een kunstenaar is gepimpt met een uitbundige tooi van gekleurde plastic bloemen. Niet voor de heb, maar ter inspiratie, onder het mom van: gun je Ikea-afdankertje een nieuwe ronde.

Broedplaats

Ikea zou zijn licht eens moeten opsteken bij ‘Pacha Panels’, vindt Rijnten. De gloednieuwe groothandel in biobased en circulair plaatmateriaal, die zich ook bij The Substitute heeft aangesloten. De onderneming huist in de Zaandamse Viking Factory: broedplaats voor de circulaire economie op het monumentale Hembrugterrein, waar eigenaar Geert-Jan Smits voorheen de succesvolle meubelwebshop ‘Flinders’ runde. Dankzij de verkoop van de virtuele winkel oogstte hij startkapitaal voor een nieuw zakelijk avontuur.

“Om te laten zien hoe het ook kan”, zegt Smits, die aan de interieur- en bouwbranche plaatmateriaal levert van onder meer snel groeiende gewassen als lisdodde en ook tarwestro, een restproduct van de agrarische sector dat normaliter wordt verbrand. Daarbij beschikt Pacha Panels over een laboratorium waar innovatieve materialen van Europese koplopers uitvoerig worden getest om ze rijp te maken voor de markt.

“Het aandeel duurzame materialen is nog maar 2 procent”, zegt Smits, “maar hoewel de prijzen drie keer zo hoog liggen, is het de toekomst. Biologisch eten heeft bij de Albert Heijn bij mij in de buurt inmiddels een prominente plek gekregen. Dat in de interieurbranche Ikea niet als eerste het verschil zal maken, is te begrijpen. Een duurzame en dus duurdere lijn is een te groot waagstuk. Kleine spelers moeten daarom de daadwerkelijke koerswijziging in gang zetten.”

Lees ook:

In de proeftuin van Ikea krijgt ook de Billy een tweede kans

ikea gaat tweedehands Ikeameubelen verkopen. Een proefwinkel in Zweden moet de weg naar de toekomst wijzen. Wordt het ook wat?

Ikea wil zijn miljard klanten bewuster maken

Uitleggen dat producten duurzaam zijn, is niet genoeg om groen leven te promoten, merkt Ikea. Soms werkt het beter om de spullen op een berg bij elkaar te leggen en goedkoop te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden