Groene claimGordijnen

Luchtzuiverende gordijnen: reden voor scepsis

In tijden van thuiswerken zouden luchtzuiverende gordijnen zomaar een gat in de markt kunnen zijn. Helaas vangen Ikea’s exemplaren geen virussen.

Nee, het Zweedse woonwarenhuis speelt niet vliegensvlug in op een trend van gezondheidsangst. De komst van luchtzuiverende gordijnen heeft het vorig jaar al aangekondigd. Ikea wil mensen bewust maken van luchtvervuiling en aanzetten tot gedragsverandering; al lijkt die voornamelijk te bestaan uit het kopen van nieuw textiel.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie ademt slechts 10 procent van de aardbewoners schone lucht in. Jaarlijks overlijden er wereldwijd acht miljoen mensen aan de gevolgen van slechte luchtkwaliteit, van zowel binnen- als buitenlucht. Dat gaat lang niet alleen over smog.

Ikea wil ons bewust maken van ons vervuilde binnenmilieu. Bij koken op gas komen fijnstof en stikstofoxide vrij en uit plastic en verf kunnen schadelijke stoffen uitdampen die we de hele dag inademen. Hoewel Ikea benadrukt dat het in de eigen producten zo min mogelijk vlamvertragers en weekmakers verwerkt, zijn meubels, tapijten, elektronica en huishoudelijke apparaten bekende bronnen van deze stoffen die in verband worden gebracht met hormoonverstorende effecten. Ook parfums en geparfumeerde (schoonmaak)producten bevatten weekmakers.

Luchtzuiverende gordijnen moeten uitkomst bieden. Ze zijn gemaakt van gerecyclede pet-flessen en hebben een coating met een fotokatalysator, die onder invloed van licht vervuilende stoffen afbreekt. Ikea geeft geen uitleg over welke stoffen er in de coating zitten of hoe die werken. Door de zelfreinigende werking is wassen van de gordijnen, naar verluidt, minder vaak nodig, wat energie bespaart.

Straatstenen

Guido Mul, hoogleraar fotokatalytische synthese aan de Universiteit Twente, verwacht dat de coating bestaat uit titaandioxide (ook wel: titanium dioxide) in nanovorm, dezelfde stof die in verf en zonnefilters zit. “Het principe is niet nieuw. Zulke coatings zijn al eerder aangebracht op gebouwen en verwerkt in straatstenen, om aanslag te voorkomen en de buitenlucht te zuiveren.”

Titaandioxide is een typisch voorbeeld van een fotokatalysator, zegt Mul. “Bij fotokatalyse worden stoffen die aan het oppervlak van een fotokatalysator hechten, in combinatie met licht via een oxidatiereactie omgezet tot CO2. Luchtvochtigheid speelt hierbij een belangrijke rol.”

De coating op de gordijnen is hoogstwaarschijnlijk van nanodeeltjes, omdat die een relatief groot oppervlak beslaan, zegt Mul. “De deeltjes zijn dan verwerkt in een op silicium gebaseerde coating, die gelijkmatig op de stof kan worden aangebracht.”

Rolf van Benthem, hoogleraar coatingtechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven en verbonden aan chemieconcern DSM, bevestigt dat. “Titaandioxide wordt op zeer grote schaal gebruikt, meestal als wit pigment. Het kan onder invloed van licht de oxidatie (verbranding) van organische stoffen in de lucht in gang zetten. Alle vluchtige stoffen of aerosolen kunnen op deze manier worden omgezet, zoals dampen van oplosmiddelen of sprays, geurstoffen, rook en alcohol.”

In principe blijven er bij het oxidatieproces geen andere stoffen over dan CO2, zegt hij. “Er hoeft dus geen residu op de gordijnen achter te blijven. Al is zonlicht wel een effectievere lichtbron dan lamplicht.” Mul vult aan dat er, afhankelijk van de omstandigheden, wel degelijk andere stoffen kunnen vrijkomen bij het oxidatieproces, al mogen die niet giftiger zijn dan de oorspronkelijke verbindingen in de omgevingslucht.

De coating van titaandioxide verklaart ook het zelfreinigend effect waarmee Ikea adverteert, al noemt Van Benthem dat een relatief begrip. “Op kleine schaal kun je spreken van zelfreinigend vermogen als vuil dat op de coating belandt, tijdens het oxidatieproces in CO2 wordt omgezet. Als er niet sneller nieuw vuil opkomt dan er oud vuil verdwijnt, hoef je de gordijnen niet te wassen. Dat geldt niet als er een kop koffie met melk en suiker overheen gaat, dat lost niet vanzelf op. En huisstof is te grof om te worden opgenomen.”

En juist in huisstof zitten veel van de problematische stoffen die Ikea met de gordijnen wil zuiveren. Bovendien zit huisstof vaak vol microplastics, minieme plastic deeltjes die voor het blote oog onzichtbaar zijn. Er is reden tot zorg over de gezondheidseffecten van microplastics, al staat het onderzoek daarnaar nog in de kinderschoenen.

Inademingsgevaar

Een ander punt is de veiligheid van de coating zelf. Titaandioxide nanodeeltjes zijn sterk reactief en kunnen de longen aantasten. In spraytoepassingen van zonnebrandolie zijn ze verboden vanwege inademingsgevaar.

Mul verwacht niet dat dit voor de gordijnen geldt, omdat de coating dan zou moeten loslaten, waarbij deeltjes vrijkomen die groter zijn dan nanoschaal. Van Benthem kan zich juist voorstellen dat de titaandioxide deeltjes op de vezels van de gordijnstof relatief makkelijk kunnen loslaten als er wrijving ontstaat in de gordijnen, zoals bij het open- en dichtdoen.

“Bij langjarige blootstelling zouden negatieve effecten kunnen ontstaan in de ogen, longen en huid van bewoners. Ik ben benieuwd of de leverancier hier informatie over heeft en zo ja, of die is gedeeld met Ikea.”

Luchtzuiverende gordijnen lijken hun belofte waar te kunnen maken, zolang ze overdag dicht zijn om zonlicht op te vangen. Wil je niet in het donker zitten, dan kun je beter een plant neerzetten. Of wat vaker luchten en stofzuigen.

In de serie groene claim worden als duurzame of gezond aangeprezen producten kritisch bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden