Duurzame 100

Lol en slapeloze nachten: zo wordt Wijnjewoude in 2025 energieneutraal

WEN-voorzitter Pieter de Kroon. Beeld Patrick Post

Burgerclub Wijnjewoude Energie Neutraal (WEN) wil het dorp in 2025 duurzaam hebben. Dat kán, met zonnepanelen, windmolentjes en groen gas. De leden hebben lol én slapeloze nachten. Het leverde de Wijnjewouders nummer 98 op in De Duurzame 100.

Het bordje hangt er al, op het metalen hek voor de oude rioolwaterzuivering in het Friese dorp Wijnjewoude. ‘Energiepark WEN’, staat erop. In vrolijke kleuren: groen, rood, geel. Wat een contrast met de locatie zelf. Betonnen bakken, rond en ovaal, liggen er troosteloos bij. Overal groene aanslag. Het motregent zacht.

Maar WEN-voorzitter Pieter de Kroon (68) kan het zich helemaal voorstellen, dat hier een fraai energiepark verschijnt. Hij wijst naar de betonnen fundamenten van de rioolzuivering. “Dit gaan we hergebruiken. We maken er een groengasfabriek van!” Alle plannen liggen klaar. Als het meezit gaat de fabriek een miljoen kuub groen gas produceren uit de mest van lokale boeren. Daarmee kan Wijnjewoude de aardgas­toevoer uit Groningen dichtdraaien.

Groengasfabriek

De Kroon knijpt zijn ogen samen, alsof de groengasfabriek er al staat. “Je gaat het pas zien als je het doorhebt”, citeert hij Johan Cruijff. Het begint met een plan, een doel, een visie. In dat toekomstbeeld moet je als groep blijven geloven, zegt hij, alleen dan lukt het. ‘Van gedacht beleid naar gedaan beleid’ is de ondertitel van het WEN-plan. Daar is veel meer in opgeschreven dan alleen de groengasfabriek.

WEN-oprichter Pieter de Kroon bij de oude rioolwaterzuivering die getransformeerd gaat worden in een groengasfabriek. Beeld Patrick Post

WEN-oprichter Frans Pool (54), ­zoals vrijwel altijd in korte broek, wijst naar een groot maisveld naast de oude rioolzuivering. Een groep ganzen vliegt kwakend over. “Daar komt ons zonnepark.” Ongeveer 1,5 hectare wil de ­coöperatie vullen met panelen, met oog voor dier en natuur. Dat gaat jaarlijks 700.000 kilowattuur stroom opleveren, goed voor een kwart van de achthonderd huishoudens in Wijnjewoude. Om het veld heen kunnen tien windmolens komen. Geen metalen joekels, maar gedeeltelijke houten kleintjes van het Groningse bedrijf EAZ Wind. Grote turbines van een ontwikkelaar die miljoenen opstrijkt zijn taboe.

In het dorpshuis komt gebak op tafel. Want dat WEN in de Duurzame 100 van Trouw is beland, mag worden gevierd. De leden doen hun werk met plezier, maar erkenning is welkom. Want nog niet alle dorpsbewoners zijn enthousiast. Van de achthonderd huishoudens zijn er 230 lid. Sceptici vertalen WEN als: Wordt Echt Niks. “Nu we Wijnjewoude als koploper op de kaart zetten, worden mensen positiever”, denkt Pool. Dat merkte hij al na een uitzending van ‘VPRO Tegenlicht’, waarin hij mocht vertellen over zijn eigen grondwarmtepomp thuis. “Ik werd op straat begroet als filmster.”

Groningse drijfveer

Voor Pool is het drama in Groningen minstens zo’n drijfveer om aardgasvrij te worden als het klimaatprobleem. “We hebben Groningse kennissen. De potjes en pannetjes trillen daar in de kast. Mensen voelen zich onveilig in hun eigen huis. Daar willen we niet medeverantwoordelijk voor zijn.”

Pool zette met WEN een duurzame huizenroute op, om duurzaam wonen te promoten. “Mensen komen kijken naar mijn warmtepomp met aardaccu.” Hij wil een voorbeeld stellen. Hij rijdt zelfs al elektrisch, ook al heeft het dorp nog geen eigen laadpaal.

Het pionierswerk van WEN is aanstekelijk. De predikant houdt een thema-avond over ‘groen geloof’, de voetbalclub nam een zonnedak. Om energieneutraal te worden, is veel meer nodig. Energieneutraal, dat wil trouwens niet zeggen dat elk gebouw nul op de meter moet zijn. Als er onder de streep maar genoeg schone energie wordt geproduceerd om alle CO2-uitstoot weg te poetsen. Bij WEN gaan ze er helemaal voor. Daardoor doen grote partijen mee. De gemeente Opsterland, de provincie, LTO Noord en Gasunie zijn enthousiaste partners geworden. Het kostte wel moeite. “Een hell of a job”, zegt voorzitter De Kroon. De WEN-leden hebben slapeloze nachten gehad. Daar willen ze het niet al te lang over hebben. “Dan wordt iedereen hier aan tafel zuur.”

De deuren langs

Maar een voorbeeld willen ze wel graag geven. Pool bezocht een bijeenkomst van het Energieloket van de overheid over thuis energie besparen. Mooie technieken over isoleren en besparen werden gepresenteerd. Pool vroeg: wanneer komen jullie bij ons langs de deuren? Nooit, was het antwoord. Zoek het maar op op internet. “Bij mensen langsgaan past niet in de digitale tijd”, zucht Pool. Onzin, vinden ze in Wijnjewoude. Vrijwilliger Tjalling gaat nu de deuren af om informatie te geven. Enkele dertigers doen ook mee, die spreken jongeren aan. 

De rioolwaterzuivering moet een groengasfabriek worden. Beeld Patrick Post

“Maar verder zijn we oude, witte mannen”, lacht De Kroon. Hoho, zegt Janny Janssen (69). Zij is ook een van de sleutelfiguren binnen WEN. Volgens haar is het logisch dat er meer ouderen dan jongeren actief betrokken zijn. “Wij hebben geen werkend leven meer, dus we kunnen er vol passie en energie tegenaan.” De financiering voor duurzame projecten regelt WEN zelf, met leningen en subsidies. Projectleider Jac Pluis (56) heeft er zijn handen vol aan.

Niet ver van de rioolzuivering, komt kalverboer Jildert Herder in zijn overall de stal uitgelopen. Hij is één van de boeren die de mest wil gaan leveren aan de toekomstige groengasfabriek. Herder en zijn ouders zijn trotse leden van het burgercollectief. De Friese vlag wappert op het erf. Vorig jaar al legde Herder 1154 zonnepanelen op de stal. Dat komt het hele dorp ten goede. Zelf heeft de boer maar een fractie van de lading zonnestroom nodig.

De groene ranglijst stap voor stap

De ontknoping van de elfde Trouw Duurzame 100 nadert. De initiatieven worden vanaf vandaag in etappes bekendgemaakt. Vandaag de nummers 100 tot 75, waarvan er een is uitgelicht. De beschrijvingen van alle 25 zijn te lezen op www.trouw.nl/duurzame100. Maandag en woensdag volgen nog twee reeksen, waarna op donderdagavond in Pakhuis de Zwijger de onthulling van de toppers volgt. Vrijdag worden zij gepresenteerd in een speciale bijlage en op de site. Aanmelden voor festival Duurzame 100 op 10 oktober kan via www.dezwijger.nl.

Meer lezen over de Duurzame 100? Kijk op trouw.nl/duurzame100. Bekijk de lijst, luister naar de podcast en lees meer verhalen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden