AnalyseSoortenrijkdom

Lichtpuntjes in 2020: met deze dieren gaat het wél goed

Na herintroductie in 2002 telt Nederland nu weer zo’n 450 otters. Beeld
Na herintroductie in 2002 telt Nederland nu weer zo’n 450 otters.Beeld

2020 had het jaar van de biodiversiteit moeten worden. Maar de top in het Chinese Kunming werd verdaagd en het regende sombere rapporten over de crisis in de natuur. Toch was er ook opbeurend nieuws.

Otters, bevers en zeehonden zijn niet langer bedreigd, de wolf behoort weer tot de Nederlandse natuur, de Europese bizon is terug in het wild, in het Naardermeer bloeit de groenknolorchis, de grote vuurvlinder gedijt goed in de Weerribben en op Bonaire werken vrijwilligers aan het behoud van het mangrovebos.

Lichtpuntjes zijn het in een jaar waarin de biodiversiteit op dezelfde manier centraal had moeten staan als het klimaat vijf jaar geleden, tijdens de klimaattop van Parijs. Een virus dat zich via menselijke cellen razendsnel verspreidt, leidde de aandacht af. De top in Kunming (China) is verplaatst naar mei 2021.

Somberheid overheerst intussen de rapportages van de Verenigde Naties, het Wereld Natuur Fonds, de internationale unie voor natuurbehoud (IUCN) en de rijksoverheid. Een miljoen soorten dreigen uit te sterven, leefgebieden van dieren gaan verloren, bossen worden gekapt, land raakt uitgeput, oceanen worden leeggevist, vervuilen en warmen op. En de afspraken die wereldwijd zijn gemaakt om hier verandering in te brengen worden niet of onvoldoende nageleefd.

Trend ombuigen

De dalende trend is om te buigen, schreven wetenschappers van het Internationaal Instituut voor Toegepaste Systeemanalyse (Iiasa) in een baanbrekend artikel in Nature (‘Bending the curve’) door duurzaamheid als norm te stellen voor landgebruik, voedselproductie en natuurbescherming.

Dat sprankje hoop krijgt gestalte door de Europese bizon of wisent. Die was in feite uitgestorven, op wat dieren in gevangenschap na. Dankzij fokprogramma’s in dierentuinen is deze kolos echter teruggekeerd in het wild. Er zijn nu zo’n 6200 bizons, verdeeld over bijna vijftig kuddes, voornamelijk in Rusland en Polen. Ook in Nederlandse natuurgebieden lopen enkele tientallen wisenten als grote grazers rond. Beschermingsmaatregelen zijn nog steeds nodig, maar de IUCN haalde het grootste landzoogdier van Europa onlangs van de Rode Lijst van bedreigde diersoorten af. Mooier kon de organisatie het niet zeggen: natuurbescherming werkt!

Op eigen bodem bewijzen otter, bever en zeehond hetzelfde. Ze staan niet langer op de nationale Rode Lijst die de rijksoverheid op advies van de Zoogdiervereniging elk jaar publiceert. Helaas hebben haas en konijn hun plaats als bedreigde diersoort ingenomen.

450 otters in Nederland

De otter was in 1988 uitgestorven in Nederland, maar de herintroductie vanaf 2002 (met elf dieren uit Letland en Wit-Rusland en vier uit gevangenschap) is dankzij herstel van wetlands en waterkwaliteit zo succesvol dat de populatie nu zo’n 450 dieren telt, genoeg om als soort te overleven. CaLutra, de Otter- en Beverwerkgroep van de Zoogdiervereniging, roept 2021 daarom uit tot jaar van de otter. Maatregelen blijven nodig, stelt CaLutra, vooral in het verkeer: vorig jaar werden 150 otters doodgereden.

De bever (herintroductie in 1988) doet het inmiddels zo goed dat her en der overlast ontstaat. Zo lieten de waterschappen Rivierenland en Limburg dit jaar weten in het uiterste geval over te gaan tot het afschieten van bevers die de dijken ondergraven of met hun dammen de doorstroming van sloten blokkeren.

Minder opvallend, maar voor natuurbeschermers net zo spectaculair, is de bloei van de groenknolorchis op plaatsen waar herstelwerk is verricht. Zoals aan de oostkant van het Naardermeer, waar weer kwelwater omhoog komt sinds de drinkwaterwinning in het Gooi is stopgezet.

Mangrovebos op Bonaire

Mensenwerk is ook het behoud van het mangrovebos op Bonaire. Vrijwilligers kappen takken en stronken aan de oevers van Bonaire National Marine Park om de kreken landinwaarts vrij te houden. Een goede doorstroming houdt de mangroves in vorm als kraamkamers van het leven in het koraal en de vis- en vogelstand.

Hoopvolle ontwikkelingen in de natuur zijn ook het enthousiasme bij minister Carola Schouten voor het ‘Aanvalsplan grutto’ van Pieter Winsemius en de moeite die het kost om Europese afspraken te maken over het zogeheten bijenrichtsnoer. Al zijn hierbij nog wel wat hobbels te nemen.

Met de weidevogels gaat het niet goed: de Boerenlandvogelbalans 2020 liet opnieuw een neergaande trend zien. Het plan van Winsemius om dertig gebieden van duizend hectare aan te wijzen als leefgebieden kan helpen, maar de uitvoering is nog niet begonnen.

En de wilde bij is zeker nog niet beschermd tegen het gif uit bestrijdingsmiddelen en onkruidverdelgers. Maar de Europese ministers hebben in oktober niet gekozen voor het scenario dat uitgaat van een hoge natuurlijke sterfte onder bijen. Daar zag het wel naar uit; ook Nederland leek ermee te gaan instemmen om uit de impasse rond al dan niet strengere toelatingsnormen voor gewasbeschermingsmiddelen te komen. Onder druk van milieuorganisaties en het Europees Parlement is het besluit echter uitgesteld. In januari moet blijken of de bijen er in elk geval niet op achteruitgaan.

Lees ook:

Europese bizon van dierentuin succesvol terug in het wild

De Europese bizon geeft hoop. Ruim 35.000 soorten dieren en planten worden volgens de bijgewerkte Rode Lijst in hun voortbestaan bedreigd, maar de bizon niet meer.

Er is nog hoop voor bedreigde soorten, maar dat vraagt nogal wat

Als we onze samenleving zo reorganiseren dat duurzaamheid de norm is, valt de neergaande lijn van de biodiversiteit nog om te buigen.

Twee derde van de dierenpopulatie is verdwenen – en dat is ook slecht nieuws voor de mens

Het aantal dieren neemt razendsnel af, waarschuwt het Wereld Natuur Fonds donderdag. Door toedoen van de mens staat de natuur onder grote druk, en dat is ook slecht voor de mens zelf.

Het trilveen bloeit weer in het Naardermeer, en dat is goed nieuws

Goed nieuws uit het oudste beschermde natuurgebied van Nederland: de vegetatie in het laagveen staat er veel beter voor dan dertig jaar geleden. Ingrijpen is wel blijvend nodig om de groenknolorchis telkens weer te laten bloeien.

De Mangrove Maniacs strijden met hun kapmessen voor de biodiversiteit

Op Bonaire regeren geiten en ezels. De natuur telt niet mee, zeggen milieubeschermers. Vrijwilligers proberen het mangrovebos te redden.

Dit aanvalsplan moet de grutto redden, zoals ook de zeehond gered werd

Dertig weidevogelgebieden van duizend hectare, minder vee en toch een goed inkomen voor de boeren. Zo willen zes provincies de grutto redden. Voor 40 miljoen euro per jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden