Li An Phoa: 'Ik maak geen how-togids voor een duurzamer leven, mensen moeten zélf iets willen veranderen’.

InterviewLi An Phoa

Li An Phoa (40) liep 18.000 kilometer om ervoor te zorgen dat we weer kunnen drinken uit de Maas

Li An Phoa: 'Ik maak geen how-togids voor een duurzamer leven, mensen moeten zélf iets willen veranderen’.Beeld Jean-Pierre Jans

Wanneer we uit onze rivieren kunnen drinken, is het hele ecosysteem weer in balans, stelt Li An Phoa. Inmiddels liep ze 18.000 kilometer langs verschillende waterwegen om aandacht te vragen voor drinkbare rivieren, en publiceerde ze een boek.

Li An Phoa (40) heeft kort na aanvang van het interview een even wonderlijke als opwekkende mededeling. “Eigenlijk zijn wij mensen slechts zo’n vier dagen oud”, zegt ze met een zonnige lach. “Tenminste als je het vanuit het oogpunt van water bekijkt. Op moleculair niveau bestaan we daar voor 99 procent uit: water dat hooguit vier dagen oud is en continu wordt ververst.”

We zitten tijdens een even zonnige middag op een houten bankje aan de Amsterdamse Amstel, waar ze ontspannen uit de doeken doet dat in feite bijna al het leven water is.

De plek is een kippeneindje van haar huis, dat ze na een nomadisch bestaan van jaren deelt met journalist Maarten van der Schaaf, geliefde en co-auteur van haar af­gelopen zomer verschenen boek. Ze liep hem tegen het lijf op een van haar rivierwandelingen. Onvermijdelijk ging een daarvan ook langs de Amstel: 27 kilometer in twee dagen.

Peanuts vergeleken bij onder meer haar Maaswandeling, van het Noord-Franse ­plateau Langres tot aan het Rotterdamse Haringvliet. Duizend kilometer die ze in 2018 ­aflegde in het kader van haar ‘levenskunstwerk’: aandacht mobiliseren voor drinkbare rivieren. In ongeveer drie generaties tijd zijn die nagenoeg allemaal verdwenen – vervuild en vergiftigd, meldt Phoa. “Wat je niet los kunt zien van de bodem waarop we leven, en flora en fauna die ons omringen. Zouden die in opperbeste staat verkeren, dan geldt dat ook voor de rivieren. En als alles in ­balans is, is er overvloed.”

Ze citeert de Amerikaanse zelfbenoemde ‘grasboer’ Joel Salatin – een van haar vele ontmoetingen met ‘groene’ doeners en denkers in het boek. De agrariër schotelt zijn florerende veestapel enkel ‘superieur gras’ voor; groeiend op een gezonde bodem, die hij minutieus besproeit met hemelwater dat wordt opgevangen in zelfgegraven vijvers.

Levensaders

Phoa – die bedrijfskunde en filosofie studeerde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, en in Engeland holistische ecologie – is blij met haar boek, dat inmiddels de tweede druk beleeft. Daarin wilde ze aanvankelijk zichzelf liever niet ten tonele voeren. Maar dat bleek onvermijdelijk. Haar missie geeft ze op heel persoonlijke en eigen wijze vorm: door eenvoudigweg eindeloos te wandelen en te ontmoeten. Boeren, burgers en buitenlui, zonder ze de les te lezen, en sociale media oeverloos te bombarderen met al haar wederwaardigheden. Desondanks vindt de Amsterdamse – op de keper beschouwd zélf een sociaal medium – opvallend veel medewandelaars en media op haar pad. En wordt tijdens het Film by the Sea-­festival in Vlissingen, dat vandaag van start gaat en een week duurt, een ingekorte versie getoond van de driedelige tv-documentaire die Thom Verheul over haar bijzondere bestaan maakte.

“We zijn één grote familie”, verklaart Phoa – deels van Chinese komaf – alle animo, “want door de rivieren hebben we een bloedband; ze zijn immers onze levensaders. Daarom probeer ik anderen de ogen te openen: ondanks een overvolle agenda je te verwonderen over de magische wereld ­ofwel het rijke weefsel waarvan we deel uitmaken. Zodat mensen hun eigen verantwoordelijkheid nemen door duurzame keuzes te maken. Maar in ons boek vind je geen lijstjes voor wat je moet doen. Hoewel lezers daar opvallend vaak om vragen. Ze verwachten een soort how-togids. Daar doe ik niet aan. Mensen moeten het zélf willen, intrinsiek gemotiveerd raken.”

Hallo, rivierfamilielid

Tijdens haar tochten treedt ze – iets minder spontaan – ook in contact met plaatselijke politici en CEO’s van bedrijven. Zoals, tijdens haar Maaswandeling, de directeuren van twee kerncentrales en ’s werelds grootste bierbrouwerij AB InBev (producent van onder meer Jupiler en Corona). Zo’n topman in strak maatpak begroet ze bij voorkeur met: “Hallo, rivierfamilielid!” Om het ijs te breken. “Zij zijn primair ook mensen”, verduidelijkt Phoa. “En inderdaad gebeurt er dan wat. Enigszins overdonderd stellen ze zich wat meer open, waarna we kunnen praten over hoe zij denken bij te dragen aan drinkbare rivieren. Zo beloofde de CEO van een oliehandelaar dat als ik ging lopen langs de Rijn – de rivier waarvan zij sterk afhankelijk zijn – hij me bijvoorbeeld financieel zou steunen. De naam van het bedrijf wil ik pas noemen als ze daadwerkelijk wat hebben gedaan.”

Enthousiast is ze over het netwerk van Maasburgemeesters, het resultaat van haar lange tocht langs de Maas. Een aantal van hen liep met haar mee en bood zelfs onderdak. Inmiddels hebben zich 35 burgervaders uit Frankrijk, België en Nederland – onder wie de Rotterdamse Ahmed Aboutaleb – aangesloten. “Binnenkort komen ze voor de derde keer weer bij elkaar. Niet om louter te praten over waterkwaliteit en vissen, maar juist zaken als infrastructuur en toerisme. Leidraad is: hoe kunnen we daarbij zorgen voor een drinkbare rivier?”

Om die vraag consequent als uitgangspunt te nemen, is maar een korte afstand nodig, zegt Phoa. Ze zet haar handen aan haar slapen om daarmee een mindset, een verandering van gedachten, te verbeelden.

Scheppende beweging

Met een gebaar begon zestien jaar geleden haar verhaal, toen ze met een kano over de Canadese subarctische Rupert voer. De rivier is onderdeel van het leefgebied van de bevolkingsgroep de Cree die ze, zoals ze zelf zegt, vanwege haar fascinatie voor inheemsen en een verlangen naar wildernis wilde ontmoeten. Middels een scheppende beweging toont ze hoe ze voor het eerst van haar leven uit een rivier dronk. “Tegelijkertijd rolde er spontaan een traan van ontroering over mijn wang. Het was alsof mijn brein – trrrt – zich iets heel oers herinnerde. Er ging zo’n oorspronkelijke schoonheid van uit.”

Drie jaar later bleek de Rupert door een opeenstapeling van verschillende economische activiteiten vergiftigd. “Dat was mijn wake-upcall, zegt Phoa, die opgroeide in bloemkoolwijk Capelle Schollevaar. “De ­lelijkste plek op aarde”, gelegen aan de Hollandsche IJssel, die ze aanvankelijk verfoeide. “Maar had mijn wieg op een idyllische plaats gestaan, dan had ik nooit voor het ­leven gekozen dat ik nu leid. Daardoor weet ik dat schoonheid eenvoudig is te vernietigen. De legendarische Cree-jager Robert Matthew leerde me: ‘Je geboorteplaats is je eerste leraar’.”

We kuieren tot slot nog een luttel stukje langs de Amstel. De teller van haar aantal ­rivierkilometers staat inmiddels op 18.000. Afgelopen zomer kwamen daar twaalf dagen langs de IJssel bij. En na de Engelse vertaling van haar boek wil ze de Theems aandoen. Ondertussen passeren we de glazen kantoorkolos van waterbedrijf Waternet en Waterschap Amstel, Gooi en Vecht, waar ­begin november voor de vijfde keer de International Water Week wordt gehouden. Drie van de vijf dagen is ze gevraagd te spreken.

Als ze zou willen, vloog ze voor dergelijke uitnodigingen met grote regelmaat de wereld over. Phoa: “Ik moet keuzes maken. En wil vooral doen waar mijn hart van zingt. Zo veel mogelijk buiten zijn.”

Lees ook:

Li An Phoa, nummer 19 in de Duurzame 100 2018

Met haar project Drinkable Rivers strijdt Li An Phoa voor drinkbare rivieren. Haar studenten van de Erasmus Universiteit en Nyenrode neemt ze steevast mee naar buiten. Dit jaar staat ze op nummer 19 van de Duurzame 100.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden