AnalyseShell-uitspraak

‘Lange tijd stond aandeelhouder op één, nu moet bedrijfsleven ook letten op andere stakeholder: de maatschappij’

Advocaat Roger Cox (links) en Donald Pols, directeur van Milieudefensie, vlak na het vonnis. Beeld EPA
Advocaat Roger Cox (links) en Donald Pols, directeur van Milieudefensie, vlak na het vonnis.Beeld EPA

Shell is verplicht om te handelen in lijn met het Parijse Klimaatakkoord, oordeelt de rechter. Die overwinning van Milieudefensie is historisch. Andere fossiele bedrijven kunnen hun borst natmaken.

Niet eerder dwong de rechter een bedrijf om het Klimaatakkoord van Parijs, in 2015 gesloten tussen landen, na te leven. Door olie- en gasconcern Shell te verplichten tot een drastische vermindering van de uitstoot van broeikasgas, in lijn met ‘Parijs’, schreef de Haagse rechtbank woensdag internationaal geschiedenis. Zoals Urgenda in 2015 de Staat via de rechter dwong om voldoende te doen tegen ‘gevaarlijke klimaatverandering’, zo lukte dat Milieudefensie gisteren bij Shell.

“De uitspraak kan enorme gevolgen hebben”, reageert hoogleraar staatsrecht Bas Steins Bisschop. Niet alleen verwacht hij dat er een kettingreactie ontstaat, waarbij milieubeschermers allerlei grote bedrijven proberen te dwingen tot stringent klimaatbeleid, het vonnis luidt volgens Bisschop mogelijk een nieuwe fase binnen de neoliberale economie in. “Nadat lange tijd de aandeelhouder op één stond, heeft het bedrijfsleven nu ook te letten op andere stakeholders: de maatschappij.”

De maatschappelijke zorgplicht om bewoners te beschermen tegen gevaren door klimaatverandering, krijgt zo de overhand boven de eenzijdige focus op financiële winst. “We zien die trend breder. Kijk ook naar Tata Steel, dat onder maatschappelijke druk schoner gaat werken. Ik dacht dat we in transitie zaten naar maatschappelijk verantwoord ondernemerschap, maar wellicht zijn we er nu beland.”

Bisschop noemt het ‘opmerkelijk’ dat Shell als multinational door de rechter wordt opgedragen om zijn strategie te baseren op mensenrechten. “Jongens toch...”, verzucht hij als hij de uitspraak nog eens laat bezinken. “Reken maar dat dit producenten en grote verbruikers van fossiele energie, zoals de scheepvaart, tot een duurzamere koers aanspoort.”

Lichtpuntje voor Shell: ruimte voor CO2-compensatie

Shell moet van de rechter alles op alles zetten om zijn uitstoot van CO2 (broeikasgas) binnen tien jaar te verminderen met 45 procent (ten opzichte van 2019). Zou Shell dit niet doen, dan draagt het bedrijf te veel bij aan gevaarlijke klimaatverandering, die Nederlanders op termijn kan treffen, door zeespiegelstijging en ongezonde lucht.

De harde eis geldt internationaal, voor de productie van olie- en gaswinning. Ook voor lagere CO2-uitstoot van klanten moet Shell zich inspannen, bepaalde de rechter. Anders dan Milieudefensie eiste, mag Shell van de rechter daarbij bosaanplant of CO2-opslag inzetten. Deze ruimte voor CO2-compensatie, waarbij vervuilende boorprojecten door kunnen gaan, vormt binnen het vonnis een lichtpuntje voor Shell.

Het argument van Shell dat een concurrent de olie- en gasverkoop één op één overneemt als Shell ermee stopt, veegt de rechter van tafel. In het vonnis staat centraal dat Shell naar zijn eigen handelen moet kijken en zijn invloedrijke positie, met miljarden aan investeringsruimte, moet aanwenden om bij te dragen aan de Parijs-doelen. Volgens Shell voldoet zijn strategie daar al aan. Maar de klimaatbeloften van het olieconcern zijn te vaag en zitten ‘vol met voorbehoud’. In reactie hierop laat Shell weten ervan overtuigd te blijven dat het bedrijf al volop inspanningen verricht voor het klimaat. Het rechterlijke vonnis noemt het bedrijf ‘teleurstellend’. Shell kondigt een hoger beroep aan. Dat heeft geen opschortende werking. De rechter verwacht directe naleving van de uitspraak.

De vraag is hoe snel Shell aanvullende maatregelen zal treffen. Shell somde nogmaals op langs welke wegen het al bezig is voor het klimaat, zoals met windparken en laadpalen voor e-auto’s. Maar de rechter sprak uit dat Shell ‘mogelijk offers’ moet brengen door zijn groei te beperken en vervuilende producten te schrappen. De advocaat van Milieudefensie, Roger Cox, verwacht dat Shell geen ruimte krijgt om te treuzelen. “Aandeelhouders, banken en consumenten kijken doorlopend kritisch mee naar het beleid en voeren de druk op.”

Lees ook:

Een interview met Roger Cox, advocaat van Milieudefensie

We zijn ervan overtuigd dat energietoegang voor iedereen geregeld kan worden met schone energiebronnen, zoals wind en zon.

Zelfs de IEA zegt het nu: pomp geen nieuwe olie en gas meer op

Het Internationaal Energie Agentschap, de club die ooit werd opgericht om olie makkelijk over de wereld te laten stromen, bepleit nu een radicaal andere koers. ‘Pomp geen nieuwe olie en gas meer op.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden