Weidevogels

Lang verboden landbouwgif DDT komt nog steeds in het lichaam van de grutto terecht

Grutto Beeld CLM Onderzoek en Advies
GruttoBeeld CLM Onderzoek en Advies

Het allang verboden landbouwgif DDT is aangetroffen in drie dode grutto’s en elf niet uitgekomen eieren.

Insectenverdelger DDT (dichloordifenyltrichloorethaan) is al bijna vijftig jaar verboden, maar nog altijd hinderlijk aanwezig in (water)bodems. Onderzoekers troffen kleine concentraties van het oude landbouwgif aan in een verkennend onderzoek naar de aanwezigheid van pesticiden in de grutto. Ze willen weten of die invloed hebben op de afname van de aantallen broedparen.

DDT werd gevonden in alle elf eieren en drie dode vogels die CLM Onderzoek en Advies en het Louis Bolk Instituut hebben onderzocht in het kader van het project Winst & Weidevogels. In één grutto vonden de onderzoekers ook het antimuggenmiddel Deet.

Ze vonden echter geen van de 725 andere bestrijdingsmiddelen waarop de monsters zijn geanalyseerd, zoals het omstreden en veel gebruikte glyfosaat. “Opvallend dat we er maar twee aantonen”, constateert onderzoeker Nick van Eekeren, programmacoördinator Duurzame veehouderij en Agrobiodiversiteit bij het Louis Bolk Instituut.

Antischimmelmiddelen

“Dat is goed nieuws”, zegt onderzoeker Joost Lommen van CLM. In eerder onderzoek zijn bij mezen, boerenzwaluwen en vleermuizen wel meerdere insecticiden en antischimmelmiddelen gevonden. “Die vogels zitten vaker in stedelijk gebied, waar bijvoorbeeld ook pesticiden uit vlooienbandjes van honden en katten van invloed kunnen zijn”, legt Lommen uit. “Grutto’s broeden in kruidenrijke graslanden, waar zelden gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt.”

De DDT kunnen de weidevogels hebben opgenomen tijdens het pikken naar wormen of emelten, de larven van de langpootmug, denken de onderzoekers. Het oude gif in de bodem kan in dit voedsel zijn doorgedrongen. DDT is in de landbouw overal verboden, maar mag in Afrika nog wel binnenshuis worden gebruikt tegen de malariamug. “Tijdens hun overwintering in West-Afrika en Zuidwest-Europa eten grutto’s voornamelijk rijstkorrels”, zegt Lommen. Nader onderzoek kan duidelijk maken of DDT in Afrika ook in de bodem wordt aangetroffen.

Hoe schadelijk het DDT in de natuur is voor de weidevogels, kunnen de onderzoekers op basis van dit eerste onderzoek niet zeggen. “Het is een heel kleine steekproef, we hadden maar budget voor vijftien monsters”, zegt Lommen. “Dode vogels vind je niet zo makkelijk, vrijwilligers letten eerder op nesten die niet uitkomen. Gezien de lage doses die zijn aangetroffen, is bij volwassen grutto’s geen toxisch effect te verwachten. Ook in de elf eieren waren de concentraties DDT laag, maar het is niet volledig uit te sluiten dat zelfs een lage concentratie effect heeft op de dikte van de eierschaal of op het embryo. Daar willen we graag vervolgonderzoek naar doen.”

Gruttomannetje Beeld CLM Onderzoek en Advies
GruttomannetjeBeeld CLM Onderzoek en Advies

Gif hoopt zich op in de lever

De concentratie gif in de drie dode vogels was beduidend lager dan in de elf eieren. Dat komt doordat het gif zich ophoopt in vetweefsel en in de lever, legt Van Eekeren uit, terwijl telkens de hele vogel is onderzocht. “In vervolgonderzoek willen we vooral naar vet en lever kijken. En naar de eieren. Een ei bestaat uit geconcentreerde voedingswaarden, die door de moeder worden doorgegeven. Wanneer de giftige stoffen een schadelijk effect hebben, verschilt nogal per vogel. Waar de grens ligt voor een grutto-ei, weten we niet precies.”

Lommen verwacht geen groot effect van DDT op het aantal grutto’s te vinden. “Het gaat in Nederland slecht met de grutto door intensivering van de landbouw, verdroging, roofdieren en vroeger maaien. Bekend is dat DDT bij vogels een negatief effect heeft op de dikte van de eierschaal, waardoor de eieren kunnen breken en het broedsel mislukt. Misschien heeft dat ook enige invloed op het broedsucces.”

Mocht dat het geval zijn, dan is aan dit directe effect van pesticiden weinig te doen, concluderen de onderzoekers. Het gebruik van DDT is sinds 1973 verboden, maar het zit nog in de bodem en wormen nemen het op. Maar vermindering van de hoeveelheid pesticiden blijft wel belangrijk, waarschuwt Van Eekeren, omdat het gebruik ervan een negatief effect heeft op insecten en het bodemleven. “Dat beïnvloedt het voedselaanbod van grutto’s en hun kuikens, en daarmee hun overlevingskansen.”

Lees ook:

Dit aanvalsplan moet de grutto redden, zoals ook de zeehond gered werd

Dertig weidevogelgebieden van duizend hectare, minder vee en toch een goed inkomen voor de boeren. Zo willen zes provincies de grutto redden. Voor 40 miljoen euro per jaar.

Het vlooiengif voor kat en hond dringt door in het haar van het baasje

Gif dat in de landbouw is verboden, zit nog wel in hoge doses in vlooienbandjes, druppels en sprays voor huisdieren. Het bereikt zo ook de mens, blijkt uit haaronderzoek.

Overal in de natuur zit gif, en het komt overal vandaan

De natuur zit vol gif. De cocktails die onderzoekers vinden in natuurgebieden komen niet alleen van boeren uit de buurt, sommige stoffen kunnen oude resten zijn van insectenverdelger DDT, of overgewaaid van ver buiten Europa.

Ja, het mag, al die pesticiden. ‘Maar willen we al die chemicaliën in ons milieu?’

Je kunt het boeren niet verwijten dat ze pesticiden spuiten, zegt hoogleraar Violette Geissen. Volgens de normen zijn de toegelaten insecten-, schimmel- en onkruidbestrijders veilig. Alleen zijn die normen flink verouderd. ‘We weten niet wat de daadwerkelijke effecten zijn voor onze gezondheid.’ Dus dat onderzoekt ze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden