Reportage Landschap Coelhorst

Landschapsparel Coelhorst is open voor bezoekers, en de bewoners zijn niet blij

Landschap Coelhorst was lange tijd gesloten voor bezoekers, maar heeft sindskort een 'laarzenpad’ waar bezoekers in het weekend mogen komen. Beeld Joop Bouma

Sinds kort mogen wandelaars door het landgoed Coelhorst bij Amersfoort lopen. De bewoners van het terrein zijn niet blij. ‘Bezoekers verstoren de rust en lopen met fladderende, lichte kleding door het landschap. Daar reageren dieren op.’

“Schrijf er maar niks over”, zegt Matthew Beelaerts van Blokland, zoon van de laatste particuliere eigenaar van Coelhorst. “Ieder bericht in de krant trekt nieuwe bezoekers aan. Daar zitten wij niet op te wachten. Dit gebied is gebaat bij rust.” De lijm, die op de hekken van het afgesloten deel van het landgoed is gesmeerd, moet het werk zijn geweest van kwajongens, zegt hij. “Ik ga het er samen met Natuurmonumenten afhalen.”

Op het witte houten hek bij de dijk langs de Eem kleven tientallen dode insecten. Het lijkt er op dat de laag lijm is bedoeld om de wandelaars af te schrikken die het afgesloten landgoed buiten openingstijden willen betreden.

De laatste pachtboer van Coelhorst, Henk Voskuilen, moet er om lachen. “Een kwajongensstreek? Hmmm.”

Maar ook Voskuilen ziet liever geen horden bezoekers komen naar Coelhorst. “Het is een klein en kwetsbaar gebied. Als je op de Eemdijk staat, kun je zwaaien naar mensen op de weg aan de overzijde, zo klein is het.”

Bewoners van het landgoed zijn niet blij met de openstelling van Coelhorst. Ze willen rust voor natuur en voor zichzelf. Beeld Joop Bouma

Coelhorst is een eeuwenoud landschapspareltje van 88 hectare aan de Eem vlakbij Amersfoort. Het landgoed ligt er al vanaf de twaalfde eeuw, net achter de dijk van de Eem. De adellijke families Van Tuyll van Serooskerken en Beelaerts van Blokland hebben Coelhorst sinds de achttiende eeuw in eigendom gehad. In 1997 kwam het gebiedje in handen van Natuurmonumenten. Zestien jaar eerder, in 1981, was Coelhorst in bezit gekomen van de gemeente Amersfoort. Beelaerts van Blokland sr. moest Coelhorst door geldzorgen van de hand doen. Bij de verkoop bepaalde hij dat de (toen nog) drie pachtboeren op Coelhorst ongehinderd hun bedrijf moesten kunnen voortzetten. Amersfoort verkocht het landgoed jaren later voor één gulden aan Natuurmonumenten.

Jarenlang is Coelhorst compleet afgesloten geweest. Volgens Matthew Beelaerts legde zijn vader in 1981 bij de verkoop aan de gemeente Amersfoort vast dat het landgoed volledig gesloten moest blijven voor publiek. Om de pachters niet te hinderen bij de uitvoering van hun boerenbedrijven, was de afsluiting alleen van toepassing op de toegangswegen in het gebied. Die voorwaarde gold voor opeenvolgende eigenaren.

Laarzenpad

Er is lang discussie geweest over de reikwijdte van dit zogenaamde kettingbeding: Beelaerts hield vol dat de verplichting gold voor het hele landgoed. Natuurmonumenten stelde dat het kettingbeding alleen sloeg op de directe omgeving van Beelaerts’ woning, tuin en aangrenzende delen van de laan.

Toen twee van de drie pachtboerderijen door vertrek van de pachters een andere bestemming kregen en Natuurmonumenten de beschikking kreeg over de vrijgekomen grond, werd besloten een laarzenpad aan te leggen over het vrijgekomen land, buiten de lanen om dus. Wandelaars kunnen sinds vorige zomer vanaf de Coelhorsterweg in Hoogland door een pad in het grasland naar de Eemdijk lopen, langs het afgesloten deel. Maar alleen op zaterdag en zondag.

Matthew Beelaerts draait de klap­hekjes van het laarzenpad op zaterdagochtend van het slot en zondagavond doet hij het hangslot er weer op. Gelukkig is hij niet met de situatie. Hij woont in één van de vrijgekomen pachtboerderijen op Coelhorst. “Het landgoed grenst aan het Eemland, één van de belangrijkste weidevogelgebieden van Nederland. De bezoekers verstoren de rust. Ze lopen met fladderende, lichte kleding door het landschap. Daar reageren dieren op. Dat is verstorend, niet alleen slecht voor vogels, maar ook voor reeën.”

Troep

Sommige wandelaars laten bovendien troep achter. “Ik hou de boel hier schoon. Er is nog steeds van dat tuig dat hun kat of hond uit de auto zet, omdat ze hun huisdier kwijt willen. Katten verwilderen erg snel in de natuur en dat kunnen wij hier niet hebben. Nee, ik ben dat soort bezoekers van het landgoed liever kwijt dan rijk. Wij willen dit landgoed graag behouden en beschermen, zoals we eeuwenlang hebben gedaan. De beste bescherming is door hier niet te komen. De bezoekers lopen bijna door mijn voortuin. Met zoomlenzen kijken ze naar mijn huis. Dat is erg intimiderend.”

Van Beelaerts Blokland zegt dat hij ‘geen enkel probleem’ heeft met bezoekers die ‘met respect en eerbied’ omgaan met de natuur op Coelhorst. Maar zo respectvol zijn ze niet allemaal, zegt hij.

Even verderop zit ook de laatste boer Henk Voskuilen evenmin te wachten op reuring rond zijn boerenbedrijf. Voskuilen en zijn zoon Rico (23) willen op 22 hectare die zij pachten hun gangbare melkveebedrijf voortzetten. Het is vooral grasland én ruim drie hectare maïs, veevoer voor zijn 45 melkkoeien, wat jongvee en 20 schapen.

Vier generaties al zitten de Voskuilens op Coelhorst, Rico zou de vijfde zijn. Maar het valt niet mee sinds Natuurmonumenten eigenaar is, zeggen ze. De fotografe Pauli Gerritsen maakte onlangs een fotoboekje over het leven en werk van Henk Voskuilen. In dat boek (‘Hoofd boven het maaiveld houden’, uitg. Stichting Regionaal Spitwerk) vertelt Voskuilen (59) over zijn zorgen. Kan Rico het bedrijf straks wel voorzetten op een landgoed waarvan de eigenaar wil dat de grond verschraalt en dus bemesting wil tegengaan?

Henk Voskuilen, boer op Coelhorst. Vier generaties al zitten de Voskuilens op het landgoed. Beeld Jorgen Caris

“Ik red het wel, want ik boer al tientallen jaren. Ik heb geen grote schulden meer. Ze willen dat ik biologisch ga boeren, maar dat wil ik niet. Het kost twee jaar om om te schakelen en dan nog kom je bij de coöperatie op een wachtlijst voor de afzet van biologische melk. Er is te veel aanbod. Ik heb jarenlang mijn veestapel gefokt op een optimale melkproductie. Ik zou nieuwe koeien moeten kopen, want met mijn koeien kan ik niet overstappen op biologisch.”

Boer Henk en zoon Rico gebruiken kunstmest, ze rijden mest uit en pas nog hebben ze het omstreden bestrijdingsmiddel glyfosaat op verouderd grasland gespoten. Straks komt er Engels raaigras in, dat snel groeit, maar voor weidevogels niet aantrekkelijk is.

Pachtovereenkomst

Dat is niet de aanpak die Natuurmonumenten graag ziet. De organisatie heeft liever dat de boerderij een natuur-inclusieve bedrijfsvoering heeft. Maar Voskuilen heeft een sterke pachtovereenkomst, zegt Natuurmonumenten bij monde van Gradus Lemmen, gebiedsmanager in Utrecht: “Hij heeft het volste recht daar op zijn eigen manier door te gaan als boer.”

Lemmen begrijpt de zorgen van Voskuilen. “Hij wil voluit kunnen boeren op zijn land.” En de Utrechtse gebiedsmanager voelt ook wel aan dat voor de familie Beelaerts van Blokland de veranderingen moeilijk zijn. “Het was natuurlijk destijds al pijnlijk om afstand te moeten doen van het landgoed. Ze willen liever rust op Coelhorst.”

Natuurwaarden

Maar ook andere belangen tellen mee, aldus Lemmen. “Dit landgoed is nu in feite in handen van zeventien miljoen Nederlanders en van de leden van Natuurmonumenten, die ervoor betalen. Provincies verstrekken natuursubsidies. Wij vinden dat we de natuur die wij beheren, als het even kan, open moeten stellen voor het publiek. Tenzij er natuurwaarden zijn die zich daar tegen verzetten. Maar dat is hier niet het geval. Coelhorst verschilt niet wezenlijk van bijvoorbeeld Amelisweerd: er zit geen kwetsbare vegetatie, er zitten geen zeldzame dieren. Dan moet zo’n gebied toegankelijk zijn. Vooral ook voor mensen uit de directe omgeving. Ik was erbij toen Coelhorst open ging, er waren mensen uit de buurt tot tranen toe geroerd, omdat ze voor het eerst op het landgoed konden lopen.”

Natuurmonumenten heeft de opstallen van de boerderijen op Coelhorst verkocht, er mogen enkele luxe woningen worden gebouwd. Dat levert de organisatie tonnen op. Maar draagt bewoning dan wel bij tot vergroting van de natuurwaarden van het landgoed?

Lemmen: “Zeker wel. Want doordat de boerenbedrijven zijn gestopt, kunnen wij de voormalige pachtgronden omvormen tot kruidenrijk grasland. Dat leidt tot veel betere natuur.”

Lees ook: 

Op de buitenplaatsen staan de hekken nu wijd open

Wandelpionier Jacobus Craandijk doorkruiste eind 19de eeuw heel Nederland. Zijn verre achterneef Flip van Doorn treedt in diens voetsporen.

Strijder voor een toegankelijk landschap

Met het tijdschrift ‘Op Lemen Voeten’ en zijn niet aflatende lobbywerk zette Jan Erik Burger het wandelen in Nederland op de kaart. Letterlijk - hij stond aan de wieg van talloze wandelroutes - en figuurlijk. ‘Iedereen wandelt.’

Recht van overpad splijt Gassel

Het was zo’n mooi pad, dwars door het bos bij het Brabantse Gassel. Ineens stonden er hekken. Afgesloten. Dorpsbewoner Vincent van der Vinne pikte het niet. Maar het pad bleef dicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden