Hierdensebeek, Leuvenense beek op de Veluwe is min of meer in natuurlijke staat hersteld in een samenwerking tussen Waterschap Veluwe Wageningen universiteit en natuurmonumenten. Door de trage stroom is een bijzondere natuur ontstaan.

ReportageZoetwaterreservoir

Kurkdroge Veluwe smacht naar nieuwe moerassen

Hierdensebeek, Leuvenense beek op de Veluwe is min of meer in natuurlijke staat hersteld in een samenwerking tussen Waterschap Veluwe Wageningen universiteit en natuurmonumenten. Door de trage stroom is een bijzondere natuur ontstaan. Beeld Herman Engbers

Onder de Veluwe ligt het belangrijkste zoetwaterreservoir van Nederland. Een enorme bel met tien keer zoveel water als in het IJsselmeer. Om die voorraad te beschermen tegen extreme droogte neemt Waterschap Vallei en Veluwe drastische maatregelen.

Met lieslaarzen aan struint Maarten Veldhuis door het ijskoude water van de Leuvenumse beek in Ermelo. Het is er verraderlijk diep. In het midden bijna een meter. Langs de kant tasten zijn vingers voorzichtig de oever af. Alsof hij het nieuwe, wankele evenwicht op deze plek niet wil verstoren. En dan: “Hebbes! Een pootafdruk van een hert.’’

Op het eerste oog lijkt de beek rommelig. Veel bochten met dooie takken. Omgevallen bomen. Alsof de boswachter dit hoekje is vergeten. Juist niet, vertelt Veldhuis. Hij werkt als adviseur bij Waterschap Vallei en Veluwe. Deze oude watergang tussen Staverden en Hierden kent hij als zijn broekzak. Een beek van twintig kilometer, de langste van de Veluwe. Zes jaar geleden werd deze verscholen plek in de Leuvenumse bossen uitgeroepen tot waterlaboratorium. Samen met Natuurmonumenten en Wageningen UR bekijkt Veldhuis wat er gebeurt als de beek ook buiten de oevers mag treden. Daarom is de waterbodem indertijd met zand verhoogd. Met behulp van trekpaarden werden bomen in de beek gelegd, om de stroming af te remmen en het water een andere loop te geven. In de drassige zoom krijgen zaden nu meer kans om te kiemen, waar voorheen alles in hoog tempo richting Veluwemeer stroomde. Vooral na een hoosbui.

15-5-2020 Hierden/ Ermelo. Uddel. Hierdensebeek, Leuvenense beek op de Veluwe is min of meer in natuurlijke staat hersteld in een samenwerking tussen Waterschap Veluwe Wageingen universiteit en natuurmonumenten . Door de trage stroom is een bijzondere natuur ontstaan. foto Herman EngbersBeeld Herman Engbers

Het resultaat is verbluffend. Sinds lange tijd drijven er weer waterplanten. Grote bossen Waterranonkel. Het krioelt er van de Waterkevers en Haften. Kookjuffers laten er larven achter. De IJsvogel komt er regelmatig buurten. Er zwemmen vissoorten als de Beekprik, Rivierdonderpad en het Bermpje. Edelherten en Wilde Zwijnen drinken dagelijks van het heldere, glinsterende water. Terwijl hij vertelt, klinkt de luide roep van een Zwarte Specht. Veldhuis wijst naar de slingerende loop van de beek. “Hier stroomt honderden jaren oud kwelwater. Dat komt vanzelf omhoog. Ook zonder regen blijft het hier wel een beetje stromen. Maar op andere plekken zie je de beek nu wel droogvallen.’’

Water langer vasthouden in een gebied, dat is de grote uitdaging, vertelt Veldhuis. Daarom bekijkt het waterschap ook of sloten, weteringen en andere watergangen vaker kunnen overstromen. Net als bij deze beek. Als antwoord op de extreme droogte. Nu al voor het derde jaar op rij. Dijkgraaf Tanja Klip-Martin leidt het Veluwse waterschap en maakt zich grote zorgen. Want onder de Veluwe ligt het grootste zoetwaterreservoir van Nederland. “Een voorraad met tien keer zoveel water als in het hele IJsselmeer. Daar kunnen we niet eindeloos aan blijven onttrekken.’’

In vergelijking met een eeuw geleden is er jaarlijks 150 miljoen kubieke meter water minder beschikbaar op de Veluwe. Het losse zand houdt water nauwelijks vast. Ondanks de toegenomen hoeveelheid regen, gaat de verdroging op de Veluwe in hoog tempo door. Zelfs in de winter. Want het bos bestaat voor tachtig procent uit dennenbomen. Die houden hun naalden vast en blijven water verdampen. Dennen kappen, loofbomen planten; het is onvermijdelijk, denkt de dijkgraaf. “In welke mate is onduidelijk, maar over de urgentie moeten we in gesprek met grondeigenaren als Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten.’’

15-5-2020 Hierden/ Ermelo. Uddel. Hierdensebeek, Leuvenense beek op de Veluwe is min of meer in natuurlijke staat hersteld in een samenwerking tussen Waterschap Veluwe Wageingen universiteit en natuurmonumenten . Door de trage stroom is een bijzondere natuur ontstaan. foto Herman EngbersBeeld Herman Engbers

Op watergebied bereikt Nederland de grenzen van de maakbaarheid, stelt de dijkgraaf. “De droogte los je niet op met stuwen en sluizen. Ik geloof in de natuurlijke werking. We moeten ook slimmer zijn. Neem Flevoland. De polderbodem zuigt aan die zoetwaterbel van de Veluwe. Dat geweldige schone water gaat onder de randmeren door en dat verpompen we in Flevoland grotendeels richting IJsselmeer. Zonde. Dat kun je ook daar vasthouden en gebruiken als drinkwater. Bijvoorbeeld door Biesbosch-achtige waterbekkens aan te leggen.’’

Ook op korte termijn zijn oplossingen nodig. Vanaf vandaag, maandag 18 mei, geldt in het werkgebied Vallei en Veluwe een onttrekkingsverbod voor oppervlaktewater. Daarnaast dreigt een algeheel verbod op grondwateronttrekking. Nadelig voor boeren en bedrijven die veel water gebruiken. “Ik weet welke gevoelens dit oproept. Maar ik citeer graag weerman Gerrit Hiemstra: het klimaat wacht niet op ons. De droogte, maar ook alle andere grote veranderingen staan niet op zichzelf. Het vraagt van iedereen aanpassing.’’

Lees ook:

Droogte komt echt niet alleen door klimaatverandering, zegt de weerman

Droogte puur wijten aan het klimaat is te simpel, zegt weerman Jan Visser. ‘Er is zoveel meer aan de hand.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden