Het Mooiste Nederland Almere

Kunst krijgt de tijd in Almere, de groenste stad

Beeld Annemarie Bergfeld

In Almere lopen de bossen door tot in het hart van de stad – weinig steden zijn zo groen. Het Museumbos vol kunst is een eerbetoon aan de mensen die deze stad ontwierpen.

“Het was hier een zee van brandnetels”, zegt Jan Frans de Hartog met een weids gebaar. Een passender metafoor had hij niet kunnen bedenken. De bosbodem waar we naar staan te kijken wás ooit zee, Zuiderzee. Nu staan er 368 haagbeuken in de vorm van een labyrint. Het stemt De Hartog tevreden dat de brandnetels gemaaid zijn en de onderste takken van de haagbeuken gesnoeid: de vorm van het beplante dijkje dat 1,2 kilometer lang naar het middelpunt cirkelt, is weer goed zichtbaar.

Het ligt er stil en uitnodigend bij, maar aan het begin van onze wandeling heb ik nog niet de rust voor een meditatief cirkelend loopje – ik ben vooral benieuwd wat er verder nog komen gaat.

Naast het labyrint zijn er nog zes kunstobjecten in het Museumbos dat in het Cirkelbos in de Almeerderhout ligt, een van de Stadsbossen van Almere – bent u er nog? De Hartog, in zijn werkzame leven stedenbouwkundige van Almere, is als bestuurslid betrokken bij het Museumbos. Even een stapje terug naar de jaren zeventig. Al gauw na de drooglegging van Zuidelijk Flevoland in 1968 werd de populier een beeldbepalende boom in de polder. Deze snelle groeier gaf boerderijen bescherming tegen de wind en de eindeloze polderwegen al snel enige allure. In de bossen boden de populieren luwte zodat eiken en beuken makkelijker konden groeien. Bovendien staat de boom erom bekend veel water uit de bodem te halen. Ook niet onwelkom in het jonge land. Maar hoge bomen vangen veel wind en na een aantal zware stormen moesten er rond het jaar 2000 veel geveld worden. Een burgerinitiatief kwam met het idee de leeggevallen plekken in het Cirkelbos met kunst te vullen. “Om cultuur en natuur samen te brengen schreven we een prijsvraag uit. Van de 111 inzendingen kozen we er zeven. En toen begon een project van lange adem.” In dit bos moet de kunst letterlijk groeien.

Annemarie Bergfeld mooiste nederland almere museumbos Beeld Annemarie Bergfeld

‘Bos der verandering’

Suppoosten kent dit museum niet, je mag er met vieze schoenen naar binnen en alles mag aangeraakt. De zeven kunstobjecten hebben elk een eigen ‘boskamer’, als zalen in een stenen museum. Met elkaar willen ze een verhaal vertellen over tijd, groeiprocessen en beleving. In de zaal ‘Bos der verandering’ zie ik wat voorzichtig rood tussen het groen doorschemeren. In dit geval niet door de herfst, maar dankzij kunstenaar Ronald Buiting.

Hij kwam op het idee om de groene bomen in een bosperceel gestructureerd te vervangen door rode. Beetje bij beetje zal het rood oprukken, tot het één groot vlammend rood vlak in het groen vormt. Is dat over twintig jaar? Over veertig jaar? Wie zal het zeggen... Een vergelijkbare gedachte van zich transformerend bos lag ten grondslag aan ‘Tempo’. Honderd jaar lang wordt in dit kunstwerk elk jaar een linde geplant.

Het herfstbos ruikt zoals een herfstbos hoort te ruiken, naar schimmel en verrotting. Tussen de natte bladeren ontwaren we grijswitte zwammen, we kruisen populierenlanen in vlammend geel, een gaai laat zich steeds horen. Zoeken hoeft hij niet naar de eikels, de bodem ligt er mee bezaaid.

Beeld Annemarie Bergfeld

Een schilderij, een beeldhouwwerk, een ballet... Kunst komt ook weleens niet uit de verf. Maar dat is in het algemeen niet doordat het opgegeten wordt. In het ‘Vlierbomenbloesembessenbos’ liet bedenker Bastiaan Vlierboom (!) verschillende rassen van vlierbomen en -struiken aanplanten. “Hij had buiten de reeën gerekend”, weet De Hartog. “Die waardeerden de exotische varianten zo dat die het niet overleefden.” Van de inheemse exemplaren, die ze lieten staan, mag de museumbezoeker bessen en – in het voorjaar – bloesems plukken om jam of limonade van te maken. In ‘In eenzaamheid’ kan de bezoeker de deur op de knip doen en zeker weten dat hij de enige is in de hectare bos die door een muur en een ondoordringbare haag omgeven is.

Van de beschutting van deze intieme boskamer lopen we de ruimte weer in, naar het hoogste punt van Flevoland. Langzaam spiraalt het langs de hellingen omhoog over een wandelpad gemaakt van puin van de eerste gesloopte gebouwen van Almere-Haven. Na ongeveer vijf hoogtemeters staat een paaltje naast het pad: ‘Je bent nu op nul meter.’ Op zeeniveau dus, ik blijf dat bijzonder vinden.

De top van de heuvel met de naam Almere-Boven ligt ruim dertig meter boven polderniveau. In het gras een plaquette voor de ‘Peetvaders van Almere’. Dat zijn mijn wandelgenoot De Hartog en zijn collega’s, de creatieve stedenbouwkundigen die met oog voor de natuur de stad aan onze voeten uit de zeeklei trokken.

Praktisch

Het Cirkelbos ligt aan de rand van Almere-Haven. De 5 km-lange rondwandeling door het Museumbos (bruine paaltjes) begint op de parkeerplaats tegenover Meesweg 10, Almere.

Dit is ca. 3 km van Stadslandgoed De Kemphaan, met een rijk groen aanbod: o.a. Dierenpark Almere Jungle, een klimbos, Stadsboerderij (dagelijks te bezoeken, op zaterdag biologische boerenmarkt) en Buitencentrum Almeerderhout van Staatsbosbeheer. In het Buitencentrum is de wandelfolder Cirkelbos/Museumbos te verkrijgen met korte uitleg over de kunstobjecten. Voor kinderen is er een leuk doeboek bij de route (€1). Kemphaanlaan 4, Almere; kemphaan.nl.

Meer info: museumbos.nlwww.staatsbosbeheer.nl/natuurgebieden/stadsbossen-almere

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden