Boerenprotest

Komt er na de Grote Boerenomslag nog genoeg brood op de plank?

Beeld Kees van de Veen

Gisteren stroomde het Malieveld vol met tractors, toeterend voor meer waardering. De boeren zijn het beu de schuld te krijgen van de stikstofimpasse. Bovendien willen ze best verduurzamen, maar is zo’n omslag economisch haalbaar?  

Dat er anders moet worden geboerd – kleinschaliger, duurzamer –, daarover zijn ook de boeren het massaal eens. In de enquête ‘De Staat van de Boer’,  die deze krant vorige zomer samen met Wageningen University hield, zei 85 procent van de duizenden ondervraagde land- en tuinbouwers dat ze graag willen verduurzamen. Met de bereidheid van agrariërs om door het leven te gaan als min of meer circulaire boer zit het afgaande op dat onderzoek wel goed.

“De vraag om duurzaam te worden leeft bij boeren volop”, zegt ook Gea Bakker-Smit, sectoreconoom landbouw bij de Rabobank, van oudsher de boerenbankier van Nederland. “Er zijn veel nieuwe initiatieven en er worden voortdurend pilots gestart. Iedereen wil dus wel een stap zetten, alleen de vraag is vaak hoe. De verhalen van boeren die omschakelen zijn erg wisselend. Er zal nog flink moeten worden gepionierd. Een nieuw verdienmodel moet wel sluitend zijn.”

Compensatie voor de ommezwaai

De grote kwestie is dan ook: hoe moet de ommezwaai naar circulaire landbouw economisch worden gecompenseerd? Brengt de Grote Boerenomslag nog genoeg brood op de plank? En dan niet alleen voor de bewoners van het erf, maar voor heel Nederland. Hoewel er relatief weinig mensen op boerderijen werken, gaat er veel geld om in de land- en tuinbouw. Volgens Wageningen Economic Research was de geldwaarde van de Nederlandse veehouderij ( varkens, koeien, kippen) in 2017 samen 11,4 miljard euro. 

De sector flink kortwieken lijkt onontkoombaar, maar tegen welke prijs? Bakker-Smit vreest dat een forse krimp van de land- en tuinbouwbranche veel geld gaat kosten: “Ik heb niet de illusie dat ze in de rest van de wereld zo te werk gaan als hier. Daarom zullen andere landen in het gat springen en zal een aanzienlijk deel van de inkomsten die we nu hebben, straks aan ons voorbij gaan.”

Nederland is nu de op één na grootste landbouwexporteur van de wereld, na de Verenigde Staten. In 2018 werd voor ruim 90 miljard euro aan landbouwproducten en goederen geëxporteerd.

Plannen voor nieuwe protesten

Een deel van de boeren in Nederland heeft plannen om op dinsdag 29 oktober naar Schiphol te trekken, als vervolg op de demonstratie in Den Haag. Plannen hiervoor circuleren op sociale media en Whatsapp, bevestigen woordvoerders van Agractie en Farmers Defence Force (FDF). Agractie, de organisator van de manifestatie in Den Haag, steunt de plannen niet.

Bart Kemp van Agractie heeft oproepen zien langskomen, maar schaart zich er niet achter. “Wij verwachten van minister Carola Schouten binnen twee weken een antwoord op de manifestatie van dinsdag. Dat willen wij niet doorkruisen. Wij zullen dus aan zoiets niet deelnemen, al hebben wij er verder geen mening over.” 

In een circulerend bericht dreigen de boeren Schiphol stil te leggen, omdat bij de luchthaven volgens hen “het grootste stikstofprobleem” ligt. Bij de gemeente Haarlemmermeer, waarin Schiphol ligt, is geen melding van een boerenprotest binnengekomen. “Ze mogen demonstreren, maar moeten dat wel melden. Zodra we weten wat de boeren van plan zijn, kunnen we passende maatregelen nemen”, zegt een woordvoerder.

‘We worden heus niet van de kaart geveegd’

Volgens Krijn Poppe, senior econoom bij Wageningen Economic Research, zal het zo’n vaart niet lopen met de positie van ‘Nederland landbouwland’. Hij noemt Denemarken en Zwitserland als voorbeeld,  landen die de sector eerder al succesvol een kopje kleiner maakten: “We worden heus niet van de kaart geveegd. Zelfs als je er een kwart van de veehouderij afhaalt, blijft Nederland een van de grootste landbouwexporteurs.”

Volgens Poppe hangt het succes van de omschakeling naar een kleinere en duurzamere sector vooral samen met het tempo waarop dat gebeurt: “Als je het binnen 24 uur voor elkaar wil hebben, dan kom je geld te kort. We zullen er tussen de vijf en tien jaar voor moeten uittrekken, maar ik geloof dat het te doen is.” 

Poppe denkt dat een deel van de klap al wordt opgevangen door minder mestkosten en door grondeigenaren. Hij rekent voor dat van de 1,8 miljoen hectare boerengrond er zo’n 800.000 hectare wordt gepacht. “Als dan bijvoorbeeld het aantal koeien wordt teruggebracht en de opbrengst van melk terugloopt, gaat ook de pacht omlaag.” 

Daar haal je het natuurlijk niet mee, dat weet Poppe ook wel. Er zullen nieuwe geldbronnen moeten worden aangeboord om in de toekomst op een andere manier succesvol te kunnen boeren. “Je kunt inzetten op duurzame melkproducten of zelf kaas gaan maken. Dat is niet voor alle boeren een uitkomst, maar wel voor sommigen. En de burger moet meebetalen aan de diensten van de boer.”

Beeld Kees van de Veen

Hoe die transitie er uiteindelijk ook uit zal komen te zien, het is nog allerminst onduidelijk wie nu eigenlijk het initiatief moet nemen voor de Grote Boerenomslag. GroenLinks-Kamerlid Bart Snels opperde woensdag in het Algemeen Dagblad dat de Rabobank, als grootste financier van de sector, maar eens met flink wat poen over de brug moet komen. Volgens Snels moet de bank meebetalen om boeren uit te kopen. 

Bakker-Smit van de Rabobank vindt dat de oplossing uit alle hoeken moet komen. “Je kunt het probleem niet alleen op de boeren afschuiven en ook niet alleen op ons. Wij kunnen als bank ook niet even een uniform beleid uitrollen. Zo van: vanaf 1 januari gaat het voortaan zo. Het zal van iedereen moeten komen. Van boeren, burgers, banken en consumenten.”

Ook Krijn Poppe vindt dat ‘we het met z’n allen zullen moeten doen’. “De tendens is door de nota van de minister en de commissie-Remkes in gang gezet. Het is nu zaak dat iederéén doorpakt.”

Lees ook:
Boze boeren op het Malieveld: ‘Wat boerenverstand, dat zou mooi zijn’

Het Malieveld stond dinsdag vol met tractoren van boze boeren, die protesteerden tegen het volgens hen te negatieve beeld dat de politiek en samenleving van hun beroepsgroep schetsen.

Analyse: De harde keuzes worden tijdens het protest niet benoemd

Op het Malieveld prijzen politici de boeren, maar intussen praat de coalitie over inkrimping van de veestapel.

De Staat van de Boer

Fipronil-eieren, het melkquotum, bijengif, mestfraude; het agrarisch bedrijf haalt de afgelopen jaren met grote regelmaat de kolommen van de krant, en vaak in negatieve zin. In de debatten wordt vooral over de boer gesproken, niet mét hem. Volgens Trouw is het tijd die boer eens op te zoeken. Hoe gaat het anno 2018 met hen?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden