Reportage Agroforestry

Koeien tussen de walnotenbomen, dat is het nieuwe boeren

Jan en Hanne Cremers van Hanne Hoeve in het Brabantse Westerhoven. Zij laten hun Blonde Aquitaine vleeskoeien grazen tussen de pas geplante walnotenbomen op hun boerderij. Beeld Roos Pierson

Agroforestry, een combinatie van landbouw en bosbouw, heeft volgens landbouwkundigen de toekomst en kan helpen de stikstof- en CO₂-uitstoot te verminderen. Er zijn honderden combinaties mogelijk. Zo laten Jan en Hanne Cremers op hun Hanne Hoeve in Westerhoven vleeskoeien grazen tussen twee hectare walnotenbomen.

Als er vreemde gezichten hun intrede doen in de wei naast Hanne’s Hoeve komt koe Irene meteen poolshoogte nemen. De imposante beige koe van het Blonde Aquitaine-ras moet wel even slalommen tussen de met prikkeldraad afgezette rijen waarachter jonge walnootboompjes staan, voordat zij deze indringers met een kritische blik en snuivende neusgaten kan opnemen.“Dit ras heeft een pittiger karakter dan melkkoeien als de Holstein-Friesian die doorgaans vrij relaxed zijn”, zegt Jan Cremers terwijl hij onverstoord doorloopt. “Vleeskoeien hebben natuurlijk ook minder contact met mensen dan melkkoeien.”

Een jaar geleden was deze wei in het Brabantse Westerhoven nog groen en kaal. Onder het strijklicht van de herfstzon staan nu 120 walnootbomen in rijen over het land verspreid. Om te voorkomen dat de jonge boom­pjes door de koeien onder de voet worden gelopen, zijn ze omheind met prikkeldraad. Over een jaar of vijftien zijn ze tot volle wasdom gekomen. De oogst van deze bomen, samen met de vijf walnotenbomen die al voor de boerderij stonden, verwerken Jan en Hanne Cremers op hun eigen bedrijf onder andere tot walnotenolie. Daarvoor hebben ze een notenkraakmachine en oliepers aangeschaft.

Die staan in de oude melkstal en worden nu al gebruikt. Op de plek waar vroeger de melkcarrousel stond, liggen tientallen kilo’s walnoten in de dop te drogen om straks gekraakt en geperst te worden. “Die noten nemen we over van ondernemers en particulieren in de buurt. Wij maken er olie van die we via markten, speciaalzaken en onze webwinkel verkopen”, vertelt Hanne Cremers. “Dat is lekker en gezond, bijvoorbeeld door een salade of over een pastagerecht.”

Omdat de omega-3-rijke walnoten steeds meer worden aangeprezen als onderdeel van een gezond dieet, denkt het stel dat ze met hun boomgaard een goede toekomstinvestering doen. “Toen wij in 2015 deze boerderij en de omliggende grond van de vader van Hanne overnamen, hebben we zitten prakkiseren wat we ermee konden. Melkvee was geen optie omdat we geen fosfaatrechten konden krijgen, bovendien wilden we juist weg van de gangbare, intensieve landbouw”, legt Jan Cremers uit. “Nadat we een artikel over agroforestry hadden gelezen en vlak daarna een advertentie tegenkwamen voor de overname van een notenkraakmachine besloten we ons hier verder in te verdiepen”, vult Hanne aan. “Wij hebben allebei nog een baan en vier kinderen dus het moest wel te combineren zijn.”

Foto van Jan en Hanne Cremer van Hanne Hoeve in het Brabantse Westerhoven. Tussen de grazen Blonde Aquitaine vleeskoeien en hun pas geplante walnotenbomen op hun boerderij. Beeld Roos Pierson

“Bomen en vleeskoeien zijn niet zo tijdrovend, bovendien heeft de combinatie veel voordelen”, weet Jan. “Behalve dat de bomen noten opleveren en voor schaduw voor de koeien zorgen, nemen ze CO₂ op en maken ze het landschap aantrekkelijker. Ook helpen ze om de bodemkwaliteit te vergroten. We zitten hier op droge zandgrond en de afgelopen twee zomers hebben we flink last gehad van de droogte. Ik hoop dat de bomen straks een ander microklimaat op de grond creëren. Niet alleen doordat ze voor schaduw zorgen, maar ook omdat hun wortels het water uit diepere lagen omhoog trekken. Ook nemen die wortels voedingsstoffen op die door de regen naar diepere grondlagen zijn gespoeld. De bladeren die ze laten vallen, geven die voedingsstoffen weer terug aan de bodem en zijn een lekker hapje voor de koeien.”

Zuiniger

Zoals Jan en Hanne Cremers zijn er meer, vaak kleine agrarische ondernemingen die de overstap maken naar agroforestry, de combinatie van landbouw en bosbouw. Alleen al in de provincie Noord-Brabant zijn er inmiddels bijna honderd boeren lid van een provinciaal agroforestry-netwerk.

“Elke week melden zich wel nieuwe belangstellenden bij mij”, zegt Piet Rombouts, een landbouwkundig adviseur die op verzoek van de provincie het Agroforestry Netwerk Brabant begeleidt. “Gisteren kreeg ik nog een telefoontje van een akkerbouwer die asperges met bomen wil combineren.”

Er zijn namelijk honderden combinaties agroforestry mogelijk. Van stroken tarwe gecombineerd met rijen populieren, tot kippen die tussen hazelnootstruiken scharrelen. “Agroforestry is de combinatie van eenjarige gewassen of veeteelt met houtachtige gewassen”,legt agroecoloog Wijnand Sukkel uit. Hij leidt onderzoek naar agroforestry bij de Wageningen Universiteit. Van deze vorm van landbouw bestaan namelijk hoge verwachtingen als het gaat om het terugdringen van de oorzaken en gevolgen van klimaatverandering en het tegengaan van de afname van de biodiversiteit en de kwaliteit van de bodem. “Behalve dat bomen CO₂ vastleggen, de bodem verbeteren en voor meer biodiversiteit zorgen is het voordeel van deze mengteelt dat die veel weerbaarder is dan monoculturen. Daardoor zijn er minder bestrijdingsmiddelen nodig en is er een stabielere opbrengst. Bijkomend voordeel is dat deze vorm van landbouw zuiniger omgaat met door mest of kunstmest aangevoerde stikstof wat weer voor minder stikstofuitstoot kan zorgen.”

Tegenover al die pluspunten staat een flink nadeel. “Deze vorm van landbouw is vaak meer arbeidsintensief, ook omdat grote machines niet altijd tussen de verschillende gewassen kunnen manoeuvreren.” Maar met behulp van technische snufjes als drones en robots zou dat nadeel volgens Sukkel in de toekomst ondervangen kunnen worden. Sukkel: “Een ander obstakel is dat de wet- en regelgeving voor onder andere subsidies nog niet op deze vorm van landbouw zijn ingesteld en dat ook banken en andere financiers nog over hun koudwatervrees heen moeten stappen.”

Dat beaamt Piet Rombouts. “Vanwege de herplantplicht krabben veel boeren zich wel twee keer achter de oren of ze bomen in de grond zullen zetten uit vrees dat ze daar nooit meer vanaf kunnen komen. Daarom kijken we nu samen met de provincie Noord-Brabant of er voor agroforestry geen uitzondering op die regel kan worden gemaakt. Duurzame landbouw zonder bomen kan namelijk niet.”

Goed alternatief

Per 2022, zes jaar eerder dan in andere provincies, moeten Brabantse stallen emissiearm zijn. De provincie wil daarom andere vormen van landbouw die minder uitstoten promoten. Wijnand Sukkel van de Wageningen Universiteit denkt ook dat deze vorm van landbouw een goed alternatief kan zijn voor veehouders in de buurt van Natura-2000-gebieden. “Vooral voor noten- en vruchtbomen zien we veel potentie. Noten worden nu geïmporteerd uit onder andere Californië en het Middellandse Zeegebied, maar door de klimaatverandering gedijen die boomsoorten hier steeds beter.”

De walnootbomen van Jan en Hanne Cremers zullen pas over een paar jaar oogstrijp zijn. “Het is echt een investering in de toekomst”, zegt Jan Cremers, “wij hebben nog andere inkomsten, dus ik kan me voorstellen dat die keuze voor andere boeren minder makkelijk valt te maken.” In de oogsttijd zullen de koeien wel even het veld moeten ruimen. “We kunnen natuurlijk niet hebben dat ze de noten vertrappen of dat de noten in een koeienvlaai vallen.”

Lees ook:

Dingeman Burgers is een van de weinige ‘koolstofboeren’ in Nederland

Om zich te wapenen tegen extreme regenval bedekt aardappelteler Dingeman Burgers zijn akkers een deel van het jaar met planten. Zo gaat hij ook de oorzaak van het probleem te lijf.

Simpele trucs (en vakmanschap) schelen al heel wat uitstoot

Wat rest de boer als technische maatregelen de uitstoot van stikstof niet verminderen? Nou, voornamelijk ambachtelijke oplossingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden