Koala's in een dierentuin in Duisburg. Beeld AP

Jelle's Weekdier Koala

Koala’s: sloom, kieskeurig én eigenwijs

Er zijn dieren die het zichzelf gemakkelijk maken, zich met diverse vormen van voedsel tevreden stellen en op de meest onmogelijke plaatsen kunnen leven. Denk aan ratten en huismuizen; mensen ook trouwens. En er zijn dieren die het zichzelf in de loop van de evolutie erg moeilijk hebben gemaakt. Zij hebben zich aangepast aan één specifieke soort voedsel of leven in een kwetsbaar ecosysteem en kunnen nergens anders gedijen. Het bekendste voorbeeld van zo’n soort is de reuzenpanda, die zich uitsluitend wenst te voeden met taaie bamboestengels en alleen in bamboebossen in de bergen van China leeft.

Maar de koala (Phascolarctos cinereus) staat met stip op de tweede plaats. Ook qua sloomheid trouwens, op welk vlak ze behalve van de panda concurrentie hebben van de Zuid-Amerikaanse luiaards. Niet toevallig zijn dat allemaal planteneters. Wanneer je bladeren of stengels eet, hoef je nooit als een roedel wolven of een jachtluipaard achter je maaltijd aan te rennen. Herbivoren kunnen het kalm aan doen want hun eten is er meestal in overvloed en heeft nooit de neiging ervandoor te gaan.

Eén soort gomboom

Maar je kunt qua specialisatie ook overdrijven, zoals de koala die slechts blaadjes van gombomen blieft, ofwel eucalyptusblaadjes. En dan niet álle eucalyptusblaadjes, nee, blaadjes van maar één of een paar soorten gomboom. Het probleem daarbij is dat de blaadjes van andere eucalyptussoorten niet kunnen worden verteerd, ongeveer zoals u en ik geen gras kunnen verteren maar een koe dat wel kan.

Die culinaire kieskeurigheid kan gemakkelijk tot problemen leiden. In 2013 bereikte de koalapopulatie in een natuur­gebied in de Australische deelstaat Victoria zo’n hoge dichtheid dat er bijna geen voedsel meer over was. Deze victoriaanse koala’s eten slechts suikereucalyptus, Eucalyptus viminalis. Maar er groeien ook andere eucalyptussoorten, zoals de ‘messmate’, Eucalyptus obliqua, een hardhoutsoort die ook bekendstaat als Tasmaanse eik hoewel een gomboom evenveel met eiken te maken heeft als een zeepaardje met een pony. Toen de koala’s zo ongeveer alle suikereucalyptussen hadden ontbladerd, stortte hun populatie in. Uiteindelijk stierf zeventig procent van de dieren van de honger.

Een Koale in Pairi Daiza, een dierentuin in het zuiden van België. Beeld REUTERS

Poeptransplantatie

Men ontdekte echter dat er ook koala’s waren die wél messmate aten en daar, in tegenstelling tot de andere, geen last van hadden. Ze konden de blaadjes gewoon verteren. Het bleek dat dit verschil aan de darmflora ligt, het zogenoemde gastrointestinale microbioom. Dat microbioom is een grote variatie aan bacteriën in het darmkanaal, die allemaal bijdragen aan de vertering van taaie elementen in het voedsel, zoals de vezels van de gomboomblaadjes. Er bleken dus koala’s te zijn die wel degelijk met de Tasmaanse eik overweg konden, dankzij hun speciale darmflora.

Australische biologen hebben daarop een bijzonder experiment uitgevoerd: poeptransplantaties. Men verzamelde keutels van de Tasmaanse-eik-eters en voerde die via capsules aan suiker­eucalyptuseters, en ging die laatste dieren vervolgens ook Tasmaanse eik voeren.

Het resultaat was niet geweldig. De publicatie erover, die eruitziet als een cursus statistiek voor gevorderden, concludeert dat het microbioom zich slecht aanpast aan het aangeboden dieet. Individuele smaak speelt ook een rol. Koala’s zijn behalve alleen sloom dus ook eigenwijs.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden