null Beeld

Vincent wil zonVincent Dekker

Kan Shell zich net als Volkswagen radicaal op z’n kop zetten?

Shell wordt vaak vergeleken met een olietanker: een enorm gevaarte dat slechts héél langzaam van koers kan veranderen. Nu moet het in negen jaar bijna de helft minder olie en gas gaan verkopen. Kan het concern het voorbeeld van Volkswagen volgen, of zakt het snel weg in zijn CO2-moeras?

De superlatieven waren de afgelopen week niet van de lucht. Het rechterlijk vonnis dat Shell de CO2-uitstoot van het eigen bedrijf én van zijn klanten in 2030 met 45 procent moet beperken, wordt ‘historisch’ genoemd en een waarschuwing voor alle andere grote vervuilers. Wie denkt dat we niet zonder al die olie van Shell kunnen, noemt het juist een enorme vergissing van de rechter.

Voor de praktijk zijn de kwalificaties ‘historische goed’ of ‘faliekant verkeerd’ misschien echter minder belangrijk dan het antwoord op de vraag: kán Shell die enorme verandering wel doorvoeren? Je kunt van een beer wel eisen dat ie olympisch kampioen polsstokhoogspringen wordt, maar een gouden medaille zit er toch echt niet in.

Is Shell te groot?

Voor bedrijven geldt dat hoe groter het concern, en hoe meer geld er wordt verdiend met een oude beproefde werkwijze, hoe moeilijker het is alle neuzen een nieuwe richting op te laten draaien. Shell is een van de grootste concerns ter wereld en al jaren een van de meest winstgevende. Bovendien heeft het zich de afgelopen dertig jaar inderdaad gedragen als die olietanker die maar niet van koers wil of kan veranderen. Sinds de jaren tachtig weet het dat zijn CO2 rampzalige gevolgen zal hebben, en toch heeft het miljoenen, zo niet miljarden, gestoken in campagnes om die wetenschap ongeloofwaardig te maken. Alle reden dus om te vrezen dat Shell niet mee kan in de wereldbeweging om over tien jaar pakweg 50 procent minder CO2 de lucht in te blazen.

Schets van een nieuw laadstation van FastNed met restaurant. Shell trachtte jarenlang de opmars van e-auto's te vertragen. Inmiddels plaatst Shell zelf zo snel mogelijk laadstations langs snelwegen. Beeld FastNed
Schets van een nieuw laadstation van FastNed met restaurant. Shell trachtte jarenlang de opmars van e-auto's te vertragen. Inmiddels plaatst Shell zelf zo snel mogelijk laadstations langs snelwegen.Beeld FastNed

Maar Shell heeft vlak bij huis een fantastisch voorbeeld dat zo'n omwenteling toch echt mogelijk is. Volkswagen. Deze grootste autobouwer ter wereld, maker van de beste benzine- en dieselmotoren, stond vijf jaar geleden voor een vergelijkbaar dilemma. Het zag de elektrische auto's van Tesla snel populairder en beter worden. Bovendien was het verwikkeld in zijn dieselschandaal, waarbij de werkelijke vervuiling door zijn dieselmotoren werd verdoezeld. Miljardenclaims vlogen het concern om de oren.

Herbert Diess was net benoemd tot topman voor het merk Volkswagen toen het dieselschandaal in 2015 uitbrak. Of hij toen al had bedacht Tesla te moeten verslaan, weet ik niet. Het zal op zijn laatst een jaar later zijn geweest, want in het voorjaar van 2017 liet hij weten dat alles wat Tesla kan, Volkswagen beter zou kunnen. Zes fabrieken zouden worden omgebouwd voor louter e-auto's. Even later werden dat 16 fabrieken. En VW meldde dat het hele concern afscheid nam van de fossiele auto en al vanaf 2025 geen nieuwe benzinemodellen meer zou ontwikkelen. VW ging laadpalen langs wegen zetten, miljarden in batterijen investeren, een energiebedrijf oprichten, enzovoorts. Lees hier hoe Diess VW op zijn kop zet.

Een ‘dieselschandaal’ voor Shell

De grootste van de branche die zijn melkkoe radicaal de rug toekeert. Het kan, het gebeurt. Nou had VW daarbij een ‘welkom’ extra steuntje in de rug: het dieselschandaal dat voor een grote imagoschade zorgde. Maar het lijkt bij Shell wachten op een vergelijkbaar moment: het kan toch niet lang meer duren totdat milieugroepen wereldwijd het oliebedrijf aanklagen voor het feit dat het al 35 jaar weet hoeveel schade zijn olie de wereld berokkent en al die tijd de wetenschap daarover in diskrediet heeft gebracht. Dat zou dan geen schandaal van tientallen maar van honderden miljarden kunnen worden.

Shell en de klanten die zijn olieproducten gebruiken moeten in 2030 45 procent minder CO2 uitstoten dan in 2019 gebeurde. Dat komt simpel gezegd volgens mij bijna neer op 45 procent minder olie verkopen, want opslaan van CO2 is knap lastig, zeker als die uit een auto-uitlaat komt. Maar juist bij die auto wordt Shell nadrukkelijk geholpen. Want door de opmars van de e-auto daalt de verkoop van benzine en diesel vanzelf.

In 2030 zullen er nog veel fossiele motoren in oude auto's zitten en wordt die 45 procent CO2-reductie bij auto’s nog lang niet gehaald. Maar een groep landen, waaronder Nederland, wil dat er in de Europese Unie vanaf 2030 nog uitsluitend elektrische auto's worden verkocht. De VS zullen dit voorbeeld wellicht gaan volgen. En groeimarkt China idem dito. Want iedereen weet nu dat elektrisch de toekomst is en dus willen grote autonaties hun industrie stimuleren om daar, net als Volkswagen, vol voor te gaan. Wie te laat komt wordt overgeslagen.

Groen of niets

Voor Shell is dat een teken aan de wand. Een teken dat versterkt wordt door onder meer het Internationale Energie Agentschap IEA, de vroegere olielobby, die alle oliemaatschappijen heeft gewaarschuwd dat zoeken naar nieuwe olie- en gasbronnen nu zonde van het geld is. Bij Shell zelf heeft 30 procent van de aandeelhouders onlangs gestemd voor een strenger klimaatbeleid, en concurrent ExxonMobil kreeg door zijn aandeelhouders twee milieubewuste commissarissen in het bestuur. Zoals P. Pauw het zaterdag in een opiniestuk in NRC stelde: Shell moet vergroenen of verdwijnen. Pauw is geen milieu lobbyist maar onderzoeker aan de Frankfurt School of Finance and Management.

De vraagt blijft: kán Shell wel net zo radicaal veranderen als Volkswagen? Zelfs als de wil er aan de top zou zijn, blijft het een enorme opgave. Diess moet delen van VW en de vakbonden blijven overtuigen dat de duizenden banen bij de fabrieken voor benzine- en dieselmotoren hoe dan ook verloren zullen gaan. Ook de Duitse autolobby, Verband der Automobilindustrie VDA, probeert krampachtig de omwenteling te vertragen. Tot woede van Diess. Want vertragen bedreigt de hele Duitse auto-industrie.

Wind en zon verslaan olie

Wat Tesla is voor VW, zou NextEra voor Shell kunnen zijn. Tien jaar geleden was ExxonMobil het meest waardevolle beursgenoteerde bedrijf van de VS. Vorig jaar werd het olieconcern in beurswaarde voorbijgestreefd door NextEra, dat zich helemaal op wind- en zonne-energie richt. Hoeveel meer aansporing heeft Shell nodig om niet in beroep te gaan tegen het rechterlijk vonnis (wat tot verdere imagoschade zou leiden) en in plaats daarvan vol voor de energietransitie te kiezen?

In zijn weblog ‘Vincent wil zon’ belicht Vincent Dekker innovaties en ontwikkelingen op het gebied van groene energie, dichtbij en ver van huis. Lees meer afleveringen op trouw.nl/vincentwilzon.

Lees ook:

De laadpaalstrijd laat zien: elektrisch rijden heeft al gewonnen

Wie nog twijfelt of elektrisch rijden het gaat winnen van benzine- en waterstofauto’s, hoeft alleen maar naar de strijd om de laadpaal te kijken. Van Tesla tot BMW, van Shell tot BP, van E.On tot EDF en van Fastned tot Chargemaster: iedereen stort zich op de ‘stroompomp’.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden