Kan kernenergie de oplossing zijn?

De Belgische kerncentrale in Tihange. Beeld ANP

De VVD pleit voor meer kerncentrales in Nederland. Daar is het milieu pas echt bij gebaat, stelt fractieleider Klaas Dijkhoff. Een goed idee? 

1 Waarom heeft Nederland nu zo weinig kernenergie?

Er staat slecht één grote kerncentrale in Nederland, in het Zeeuwse Borssele. Die sluit in 2033, op 60-jarige leeftijd. Verder is er nog wel een nucleaire reactor in Petten, maar die is voor onderzoek en medicijnproductie. Dat is geen echte kernenergiecentrale, zoals de VVD die wil voor CO2-vrije elektriciteit. Tot 1997 was er nog Dodewaard, nog bekend van protest en blokkades door de anti-kernenergiebeweging. Verder heeft de Nederlandse energiesector vooral energiecentrales gebouwd die draaien op aardgas. Dat leek ook logisch, na de vondst van de Groningse gasvoorraad. Na de bouw van steenkoolcentrales, bron van massale CO2-uitstoot, was de stroommarkt wel vol. Bovendien was er vaak amper politiek draagvlak voor nucleaire energie, en helemaal niet na de kernrampen van Tsjernobyl (1986) en Fukushima (2011). Tien jaar terug kwam het Zeeuwse Delta nog met een idee voor een tweede kerncentrale, ook in Zeeland. Het plan bleek te duur, zelfs met buitenlandse bedrijfspartners.

Beeld Sander Soewargana

2 Welk bedrijf wil zo’n eventuele kerncentrale bouwen?

Of energiebedrijven ervoor te porren zijn, is de vraag. De politiek kan het willen, maar de energiesector is een vrije markt, dus energieconcerns beslissen zelf waar ze wel of niet in investeren. Natuurlijk kan de politiek ze wel sturen, met regels en subsidies, maar er is scepsis. Veelzeggend is een reactie op het bericht dat de VVD snel nieuwe kerncentrales wil. “Ben benieuwd wie de overheid gaat vragen deze te bouwen”, twitterde Taco Douma, directeur van energiebedrijf RWE. “Toch niet die bedrijven die ze vroegen kolencentrales te bouwen [...].” RWE bouwde zo’n enorme kolencentrale in Groningen, na een oproep van toenmalig minister Brinkman (D66) van economische zaken. Van datzelfde ministerie, nu met minister Wiebes, moet die kolencentrale nu uiterlijk 2030 dicht. Er zijn andere redenen om aan te nemen dat energiebedrijven niet zomaar toehappen. Het imago van kernenergie is slecht. Een nucleaire centrale bouwen kost miljarden. De winstmarge is onzeker, de toekomstige politieke steun al helemaal.

3 Is kernenergie echt onmisbaar voor het klimaat?

Daarover woedt een richtingenstrijd. Niks daarvan, zeggen milieuorganisaties zoals Greenpeace en Urgenda. Volgens hen kan 100 procent schone energie Nederland gaan voorzien, uit wind, water, zon en de bodem. Vandaar ook dat kernenergie niet op tafel ligt bij de onderhandeling voor een nieuw landelijk Klimaatakkoord. Voorzitter Ed Nijpels zegt dat kernenergie nu geen serieuze rol speelt. Kernafval en winning van uranium geven zware milieulast. Thorium, volgens pleitbezorgers een schone vorm van kernenergie, is slechts nog een groene toekomstbelofte. Voorstanders van kernenergie brengen daar tegenin dat de strategie met schone energiebronnen tot nu toe faalt. De CO2-uitstoot daalt niet en duurzame stroom blijft achterop liggen. Het VN-klimaatpanel IPCC waarschuwde afgelopen maand ook dat de wereld niet op koers ligt voor het stoppen van klimaatverandering. Snelle en draconische aanpassingen zijn nodig, aldus het IPCC. In enkele scenario’s om dit te bereiken komt kernenergie terug, net als grootschalige bosaanplant en eveneens omstreden CO2-opslag.

4 Wat doen andere landen met kernenergie?

Internationaal zit er weinig schot in nieuwe projecten. Dat heeft deels te maken met de zorg over nucleair afval, dat tot in lengte van dagen achter slot en grendel moet. Afvalberging moet veilig, zonder (terroristische) risico’s. Verder spelen bij kernenergie hoge kosten en onzekerheden. De laatste paar grote projecten, zoals de aanbouw van een nieuwe Finse kerncentrale, zijn ook geen reclame voor de techniek. Jaren vertraging leverden een miljardenstrop op. Ook Groot-Brittannië zit met torenhoge kosten bij de bouw van een grote, moderne kerncentrale. Ondertussen kampen Belgische kerncentrales wegens minuscule haarscheurtjes in de reactorvaten met uitval. Ze gaan dicht, net als Zwitserse kerncentrales. En Duitsland besloot, al kort na het ongeluk in Fukushima tot het sluiten van de kerncentrales. Sommige Europese landen, Frankrijk voorop, drijven sterk op nucleaire stroom. Voordat die mogelijk dichtgaan moet er wel voldoende CO2-vrije energie zijn om een sluiting op te vangen, anders neemt de uitstoot van Frankrijk enorm toe.

5 Mocht het plan toch doorgaan, waar komt zo’n centrale dan?

De ‘waar-vraag’ komt pas aan bod, indien de politieke discussie concreet en inhoudelijk speelt. Eén ding is zeker: een nieuwe kerncentrale bouwen mag niet zomaar ergens in Nederland. Landelijk is vastgelegd dat slechts drie regio’s in aanmerking kunnen komen, mocht er een energiebedrijf plannen maken. Ten eerste is het denkbaar dat nabij de bestaande nucleaire centrale in Zeeland een nieuwe komt te staan. Verder komen het terrein van de Rotterdamse Maasvlakte in aanmerking, net als de Groningse Eemshaven. Tot nu toe zag het rijk geen reden om Groningen, gezien de aardbevingen, als ongeschikt aan te merken. De drie regio’s zijn al jarenlang de enige theoretische opties voor nieuwe kernenergie, omdat daar genoeg ruimte en koelwater is. Verder moet er genoeg ruimte op de stroomkabels zijn. In de directe omgeving, maar ook om de kernenergie het land in te sturen. Nu er steeds meer windmolens en zonneparken verschijnen is het soms dringen op het stroomnet.

Lees ook:

De VVD breekt lans voor omstreden kernenergie

De VVD doet een voorstel dat op het Binnenhof al tijden omstreden is: bouw nieuwe kerncentrales. Alleen dan, redeneert fractievoorzitter Klaas Dijkhoff, kan Nederland de klimaatdoelen halen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden