Vijf vragen Droogte

Kan de Nederlandse natuur nog zo'n droge zomer aan?

De bodem van de oever van de Rijn, vorig jaar. Beeld ANP

Delen van ons land kampen nog met de naweeën van de droogte in 2018. Ook voor de komende tijd is veel zonneschijn en weinig regen voorspeld. Vijf vragen over of, en hoe de natuur op nog een zomer met weinig neerslag zal reageren.

Hebben we nu al te maken met een watertekort?

"Landelijk gezien lijkt het mee te vallen, maar er zijn grote regionale verschillen", zegt voorzitter Harold van Waveren van het Watermanagementcentrum Nederland (WMCN). "Het westen heeft dit jaar veel regen gehad, aanzienlijk meer dan het oosten. Dat hadden we liever andersom gezien: omdat de hoge zandgronden in het oosten veel afhankelijker zijn van neerslag. Daar kun je niet op andere manieren water aanvoeren.”

“Want dit betekent dat grote gebieden in Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Overijssel - die het vorig jaar al lastig hadden - ook nu alweer grote tekorten hebben. Boeren en terreinbeheerders in die gebieden zullen zich zorgen maken over de komende periode. Al weten we nog niet hoe het weer zich gaat ontwikkelen. Het kan over twee weken ook zo maar flink gaan regenen."

Beeld ANP

Kunnen we nog zo'n droge zomer aan als vorig jaar?

"Eerlijk gezegd is dat voor Rijkswaterstaat ook de vraag", zegt voorzitter Pascal Weerts van het Regionaal Droogteoverleg Zuid-Nederland (één van de zes regio's van Rijkswaterstaat). "We hebben deze situatie niet eerder meegemaakt. 2018 stond in de top-vijf van droogste jaren in de afgelopen honderd jaar, tegelijkertijd verbruiken we veel meer water dan vroeger. De natuur heeft vorig jaar erg geleden, in sommige gebieden zijn planten- en insectenpopulaties verdwenen. Ook nu is het grondwaterpeil al laag. Stroompjes vallen snel droog. Het is lastig in te schatten wat het effect is als we weer langdurige droogte zouden krijgen."

Hebben we iets kunnen leren van vorig jaar?

Van Waveren: "Jawel. De waterbeheerders hebben zich afgelopen jaar zo goed mogelijk voorbereid voor als het opnieuw tot zo'n periode komt. De aanvangstsituatie is zo nat mogelijk gemaakt, bijvoorbeeld door overal stuwtjes op te zetten. Waterschappen doen dat in samenwerking met boeren en terreinbeheerders. Dat gebeurt tot in de haarvaten toe, zoals greppels, sloten en beken. Het lastige is dat je altijd moet balanceren tussen watertekort en - overlast. Enkele weken geleden kregen sommige gebieden plots met hoosbuien te maken, die vanwege de buffering van water opeens tot overlast leidden."

Beeld ANP

Gelden overal dezelfde maatregelen?

Weerts: "Nee, je kunt niet in elk droog gebied hetzelfde doen. In het stroomgebied van de Maas, waar met zestig tot zeventig kubieke meter per seconde nu nog voldoende afvoer is, kunnen we dankzij aangelegde stuwen veel bufferen. In de Rijn en de Waal stroomt het water vrijuit naar het westen. Het Rijnverdrag schrijft voor dat de scheepvaart niet mag worden gehinderd, dus daar zijn stuwen geen optie. Het is er moeilijker sturen. Je bent dan echt voor een heel groot deel afhankelijk van regenbuien en smeltende sneeuw in het Zwitserse Alpengebied."

Wat voor extra maatregelen komen er als de zomer weer zo droog blijft?

Dan treedt de verdringingsreeks in werking. Bij de verdeling van het weinige beschikbare oppervlaktewater worden dan prioriteiten gesteld. Van Waveren: "Er zijn vier categorieën. Veiligheid -denk aan waterkeringen- en het voorkomen van onomkeerbare natuurschade gaan voor alles. Daarna gaat het benodigde water naar het op peil houden van de energie- en drinkwatervoorziening, waarbij de laatste overigens niet alleen afhankelijk is van oppervlaktewater.”

“Categorie 3 gaat over de beregening van kapitaalintensieve gewassen. Achteraan in de rij staan scheepvaart, landbouw en recreatie. Op deze zogenoemde 'overige belangen' wordt als eerste gekort. Vorig jaar bleven de eerste drie categorieën onaangedaan, in categorie 4 kon niet iedereen van voldoende water worden voorzien.”

Weerts: "Droogte betekent ook dat we de natuur soms een handje moeten helpen. Vorig jaar hebben natuurorganisaties en waterschappen enkele diersoorten verplaatst, zoals de beekprik. Deze unieke vissoort leeft in de Brabantse en Limburgse beken. Ze hebben dieren gevangen en elders uitgezet, zodat ze de extreme zomer overleefden."

Lees ook:

De aanhoudende droogte eist haar tol op de Veluwe, maar er zijn ook voordelen

De gevolgen van het watertekort zijn op de Veluwe goed zichtbaar. Met name de naaldbomen hebben te lijden. 

Het grondwatersysteem verslechtert, en het zou zomaar kunnen dat beken daardoor verdrogen

Beheerders van beken moeten meer oog hebben voor de rol van grondwater in oppervlaktewater. Door grootschalig oppompen van grondwater voor landbouw en industrie en voor de productie van drinkwater verslechtert het grondwatersysteem. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden