Stikstofbeleid

Juristen: ook nieuwe stikstofaanpak kabinet is in strijd met de wet

Ministers Schouten (L) en Wiebes in gesprek met een boer. Beeld Werry Crone

Ook de nieuwe stikstofmaatregelen van de regering zijn waarschijnlijk in strijd met de wet, zullen deskundigen woensdag uitleggen in de Tweede Kamer.

Ze moeten een uitweg zijn uit de impasse, maar minister Schouten kan er maar beter van uitgaan dat ze dat niet zijn: de stikstofmaatregelen die zij heeft aangekondigd, waarmee bouwen bij natuurgebieden weer mogelijk moeten worden, zijn waarschijnlijk in strijd met de Europese wet. Dat zullen juristen woensdag uiteenzetten in een ingelast gesprek met de Kamercommissie voor landbouw, natuur en voedselkwaliteit.

De regering zoekt naarstig manieren om natuurgebieden te beschermen tegen stikstofuitstoot, terwijl er tegelijkertijd economische activiteiten in de buurt kunnen plaatsvinden. Het uiteindelijke doel is glashelder én verplicht: een ‘goede staat van instandhouding’ van Natura-2000-gebieden. Die goede staat wordt mede bereikt door niet te veel stikstof in het gebied terecht te laten komen.

De totale hoeveelheid stikstof die een gebied aankan zonder dat de toestand van de natuur verslechtert, heet ‘kritische depositiewaarde’. Volgens recent onderzoek in opdracht van het Wereld Natuur Fonds wordt in vrijwel alle Nederlandse natuurgebieden méér stikstof aangetroffen dan volgens de kritische depositiewaarde verantwoord is. Het stikstofniveau ligt gemiddeld 33 procent boven de norm, met lokaal overschrijdingen van 75 procent.

De meeste beschermde natuurgebieden in Nederland kampen met een overschot aan stikstof. Beeld Sander Soewargana

Schouten wil een drempelwaarde invoeren

Minister Schouten stelt zich op het standpunt dat die slechte staat van de natuurgebieden geen reden hoeft te zijn om elke vorm van stikstofuitstoot in de buurt te verbieden. Een boer die zijn veestapel uitbreidt met een paar koeien, veroorzaakt weliswaar een klein beetje extra stikstofuitstoot, maar heeft dat kleine beetje ook werkelijke invloed op de toestand van de natuur? Schouten wil een drempelwaarde invoeren; bouwprojecten krijgen een vergunning als de stikstofuitstoot onder een bepaalde grens blijft. Boeren en bouwondernemers zijn voorstander van het invoeren van een dergelijke drempelwaarde, mits die niet te laag wordt gesteld, omdat het een helder criterium is.

Maar juristen waarschuwen dat het invoeren van een drempelwaarde vragen om problemen is. Immers, Europese wetten dragen Nederland op ervoor te zorgen dat de Natura-2000-gebieden in goede staat geraken en blijven. Het toestaan van stikstofuitstoot in de buurt draagt eerder bij aan het tegendeel. Als iemand om die reden een rechtszaak zou aanspannen, krijgt hij waarschijnlijk gelijk.

Forum voor Democratie nodigt ook stikstofsceptici uit

Het gesprek van de landbouwcommissie met juristen is een initiatief van Forum voor Democratie. Behalve over juridische aspecten van de stikstofplannen laten de Kamerleden zich bijpraten over de werkwijze van het RIVM, dat uitstoot en neerslag van stikstof registreert.

Volgens Forum is er sprake van ‘klimaatalarmisme en stikstofpaniek’. Als deskundigen heeft Forum een aantal uitgesproken ‘stikstofsceptici’ uitgenodigd, onder wie Cyril Wentzel van stichting De Groene Rekenkamer. De ruimtevaartingenieur ontkent ­klimaatverandering.

Dat is slecht nieuws voor de regering, die op zoek is naar stikstofmaatregelen die aan de Europese wet voldoen. De maatregelen die golden vanaf 2015 zijn eerst door het Europese Hof en vervolgens door de Raad van State ongeldig verklaard.

Juridisch niet haalbaar

De commissie van de Tweede Kamer heeft voor woensdag een handvol omgevingsjuristen uitgenodigd om een visie te geven op de stikstofplannen van de regering. Over het invoeren van een drempelwaarde stelt de Nijmeegse jurist Mink Oude Breuil in zijn bijdrage: “Een drempelwaarde komt pas in beeld wanneer er wetenschappelijke zekerheid bestaat dat op een bepaald moment geen sprake meer is van een ongunstige staat van instandhouding”.

Zijn collega-jurist Emma Sonnemans schrijft aan de Kamerleden: “Aangezien in Nederland de meeste stikstofgevoelige habitats al met een overschrijding van de kritische depositiewaarde te maken hebben, zal een drempelwaarde voor deze gebieden juridisch niet haalbaar zijn”.

Valentijn Wösten, die als jurist voor milieuorganisaties vele procedures voert, ziet een herhaling van zetten. De toenmalige minister Gerda Verburg probeerde in 2007 een drempelwaarde voor stikstof in te voeren. Wösten: “Dit is doodsimpel onhoudbaar, aangezien die drempelwaarde een geweldig groot aantal bedrijfsactiviteiten vrij spel zou geven voor stikstofemissies, en het onmogelijk is de effecten daarvan als natuurpositief aan te merken. De rechter kon daarom niets anders doen dat dit als onwettig aan te merken.”

Minister Schouten heeft ook de Raad van State om advies gevraagd over het invoeren van een drempelwaarde. Ze hoopt voor het eind van het jaar antwoord te krijgen van het adviescollege.

Lees ook:
Hoe werd Nederland op milieugebied het vieste jongetje van de klas? Een reconstructie

Nederland vond de Europese natuurbeschermingsregels hinderlijk. De uitgedokterde oplossing blijkt nu in strijd met de Europese wet. Hoe kan dat? Een reconstructie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden