Lange horizon

Juist de centrale bank kan meer doen tegen klimaatverandering

null Beeld

Ontwrichtende klimaatverandering is vergelijkbaar met een oorlog. Centrale banken kunnen daarom leren van de historie wat ze tegen opwarming kunnen doen.

Oorlogen, natuurrampen, financiële crises: centrale banken hebben voor hete vuren gestaan. Regelmatig moesten ze bedenken hoe mee te helpen zulke rampen op te lossen. Dat kunnen ze ook voor klimaatverandering, stellen twee economen. Centrale banken moeten actiever bijdragen om deze catastrofe te voorkomen.

Na een duik in 350 jaar monetaire geschiedenis is dat de conclusie van de economen Rens van Tilburg en Aleksandar Simic in een studie voor denktank Sustainable Finance Lab. De eerste taak van een centrale bank is het bewaken van de prijsstabiliteit, ofwel dat het bedrag voor een mandje boodschappen niet te snel stijgt. Heftige gebeurtenissen, zoals een oorlog, kunnen leiden tot inflatie of zelfs hyperinflatie. Geld wordt dan snel minder waard, denk aan naar de winkel om inkopen te doen met een kruiwagen bankbiljetten.

Klimaatverandering kan op termijn zo’n zelfde schokeffect op de prijzen hebben, als er niet tijdig daadkrachtig wordt ingegrepen. Voedselprijzen kunnen plots stijgen of, omgekeerd, waarde van vastgoed kan snel dalen door de stijging van de zeespiegel. 

Een stevige klimaataanpak is er echter nog niet, zien de economen, en daardoor bedreigt opwarming van de atmosfeer op termijn de prijsstabiliteit. Bij uitstel van zo’n aanpak is ingrijpen vele malen duurder en is de ontwrichting, bijvoorbeeld door extreem weer en mislukte oogsten, groter. Zo bekeken hebben centrale banken er dus alle belang bij dat de planeet niet meer dan 2 graden heter wordt, stellen de economen.

Langere horizon

Centrale banken hebben in het verleden bovendien laten zien behulpzaam te kunnen zijn bij gigantische opbouwoperaties, zoals economieën weer op poten zetten na de Tweede Wereldoorlog. Zij kunnen voorzien in langdurige betaalbare financiering, zonder dat ze daarmee teveel inflatie veroorzaken, zo is gebleken. Het zijn daarnaast organisaties die een langere horizon hebben dan regeringen, die ongeveer iedere vier jaar kunnen veranderen.

Klimaatverandering is in omvang een vergelijkbare uitdaging als het lijmen van de scherven na oorlogen en financiële crises, zo hebben de economen becijferd. Centrale banken hebben het laatste decennium zogeheten ‘onconventioneel’ monetair beleid gevoerd, ofwel ongekende bergen geld in de economie gepompt. Ook recent weer, als antwoord op de coronacrisis. Die enorme geldstromen zouden investeringen in de overgang naar schone energie moeten ondersteunen, betogen Van Tilburg en Simic.

Fossiele economie

Om de stabiliteit van het financiële systeem te beschermen tegen klimaatrampen zouden centrale banken in de wereld gezamenlijk een strategie moeten afspreken. Ze zijn nu nog voorzichtig bezig hun rol te verkennen. Zo heeft ECB-president Christine Lagarde beloofd dat de Europese Centrale Bank met haar beleid het klimaat moet beschermen. Zij wil daarvoor every available avenue, elke beschikbare weg, benutten, liet ze weten. Vandaar de titel van de economenstudie: Every Avenue Available. Maar Lagarde is nog zeer behoedzaam, uit angst voor ‘politiek’ te worden versleten. Een centrale bankier mag niet op de stoel van een democratisch gekozen regering gaan zitten, iets dat vooral in Europa zeer gevoelig ligt.

Maar er zijn meer ‘beschikbare wegen’ dan nu bereden worden, volgens de economen. Ook binnen het mandaat en de strikte taakopvatting van een centrale bank is meer mogelijk. De meeste centrale banken erkennen inmiddels wel dat klimaatverandering in het algemeen een financieel risico oplevert. Maar met hun eigen opkoopprogramma’s bevoordelen ze nu de fossiele economie. 

Centrale banken kopen relatief veel leningen op van bedrijven in olie, kolen en gas. Dat moet anders, betogen de economen, door een label ‘riskant’ aan die leningen te hangen en die voortaan niet meer aan te kopen. De ECB onderzoekt momenteel of de bank dit gaat doen. Dat kan prima binnen de opdracht van de centrale bank, volgens Van Tilburg en Cimic. Daar staat namelijk, behalve prijsstabiliteit, ook in dat de ECB het economisch beleid van de EU moet ondersteunen. En dat is gericht op het halen van de klimaatdoelen zoals afgesproken in Parijs.

Lees ook:

Ongekende geldinjecties. Maar waar blijft het klimaat

De ECB gaat klimaat meewegen bij het beleid, beloofde president Christine Lagarde bij haar aantreden vorig jaar. Daar komt nog weinig van terecht.

Met klimaatbankier Elderson kan ECB groener pad inslaan

Er loopt een directe lijn van natuur en klimaat naar de financiële sector, is de overtuiging van directielid Frank Elderson van De Nederlandsche Bank. Het ministerie van financiën draagt hem nu voor als kandidaat voor de Europese Centrale Bank.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden