Jassen van vissehuid en sinaasappel zijn de toekomst

Ontwerpen van VIN + OMI op de tentoonstelling Searching for the New Luxury. Beeld Eva Broekema

De kledingindustrie is een van de meest vervuilende industrieën ter wereld. Het roer moet om, maar hoe? State of Fashion, de opvolger van Arnhem Mode Biënnale, probeert het antwoord te geven.

In de Melkfabriek in Arnhem geen schrijnende beelden van sweatshops en aftandse fabrieken, of grootschalige milieuvervuiling door chemische verf. Wel futuristisch uitziende jassen gemaakt van vissehuid en lange jurken van gerecycled plastic. De tentoonstelling 'Searching for the new Luxury' (Op zoek naar de nieuwe luxe) is juist gemaakt om een positieve boodschap te versturen: de modewereld verandert en dat is hoognodig.

Mode heeft een keerzijde, dat realiseert José Teunissen zich maar al te goed. Milieuvervuiling, waardeloze werkomstandigheden in derdewereldlanden, lage lonen. Vandaar dat Teunissen, decaan van de School of Design and Technology van het London College of Fashion, zich opwerpt als curator van deze tentoonstelling in Arnhem, onderdeel van de eerste editie van State of Fashion, de opvolger van de Arnhemse Mode Biënnale.

Fastfashion

Want de modewereld heeft een probleem, zowel de dure merken als de goedkope winkels. "Dertig jaar geleden moest je nog sparen voor een nieuwe trui, of maakte je moeder iets moois, maar nu heeft de fastfashion-industrie het overgenomen", zegt Teunissen.

Fastfashion wil zeggen dat er aan de lopende band goedkope nieuwe collecties in de winkel liggen. De kwaliteit van deze kleding is vaak slecht, waardoor de koper snel iets nieuws nodig heeft. Maar niet alleen de goedkope kledingmakers hebben het zwaar, ook ontwerpers van de duurdere collecties produceren meer dan ooit. "Vroeger maakten ze twee collecties per jaar, nu soms wel zeven. De druk is enorm toegenomen, ontwerpers hebben de kans niet om stil te staan bij wat ze maken."

Maar hoeveel kleding heb je nou eigenlijk nodig? Wat hangt er in onze kledingkast en hoe gaan we daarmee om? Teunissen hoopt dat consumenten zich dat af gaan vragen. Met de tentoonstelling wil ze kledingkopers stimuleren over hun gedrag na te denken, bijvoorbeeld met een lege catwalk. Bezoekers kunnen plaatsnemen op de krukjes, in afwachting van een nieuwe collectie van ontwerper X of Y. Maar je kunt er wachten tot je een ons weegt: er klinkt weliswaar muziek, geen model zal het podium betreden.

Smerige industrie

De modeindustrie is een van de meest vervuilende industrieën ter wereld. Zo kost het 7000 liter water om een spijkerbroek te produceren, daar komen er jaarlijks 2 miljard van de naaitafel af. Een T-shirt kost 2700 liter water, het verven van deze kleding wordt vaak gedaan met chemische middelen.

Naar schatting 15 procent van het wereldwijd geproduceerde textiel eindigt niet in een kledingkast, maar op de vloer van het naaiatelier. Slechts een kwart van de geproduceerde kleding wordt na gebruik gerecycled, de rest eindigt op vuilnisbelten of wordt verbrand. We kopen gemiddeld twee keer zoveel kleding als twintig jaar geleden.

Daarnaast wordt goedkope kleding vaak onder erbarmelijke omstandigheden gemaakt in naaiateliers in bijvoorbeeld Bangladesh. Sinds de grote ramp daar in 2013, toen een textielfabriek instortte en meer dan 1100 mensen stierven, zijn er convenanten opgesteld en afspraken gemaakt om dit in de toekomst te voorkomen. Maar een feit blijft dat in massale fabrieken massaal geproduceerd wordt. Door de lage lonen kan de kleding hier voor een paar euro verkocht worden.

Duurzame kleding

Het roer moet om. Naast de wake-upcall voor de kledingkoper, krijgen verschillende modeontwerpers en commerciële kledingmerken in de Melkfabriek uitgebreid de kans te laten zien wat ze doen om de productie van hun kleding verantwoorder en duurzamer te maken.

In de eerste zaal staan dan ook tien paspoppen, een enkeling gekleed in een jurk die uit een sciencefictionfilm lijkt te komen. Ontwerpster Iris van Herpen exposeert een goudgele jurk tot de knieën, met oneindige golvende vormen. Deze 3D-geprinte jurk zou niet misstaan op een rode loper. Een paar poppen verderop hangt een torso met een uit verschillende versleten T-shirts samengesteld shirt om de bezoeker eraan te herinneren dat versleten kleding niet meteen de prullenbak in hoeft.

De 3D-geprinte jurk van Iris van HerpenBeeld Eva Broekema

Iets minder draagbaar is de 'jurk' gemaakt van een enorme bol roze wol. Maar de jassen van Osklen, een groot merk dat kleding, schoenen en tassen maakt van vissehuid, een afvalproduct in de visindustrie, zou dan weer niet misstaan in het straatbeeld. Afval is sowieso een populaire grondstof voor nieuwe materialen. De Italiaanse Adriana Santanocito en Enrica Arena, beiden wetenschappers, bedachten Orange Fiber, een draad gemaakt van sinaasappel- en citroenschillen. De jongens van Polyester Digester maken nieuwe kleding van oud polyester. Op de tentoonstelling zijn ook jurken te zien van gerecycled plastic.

De jas van vissehuid van OsklenBeeld -

Een 3D-geprinte jurk, een enorme bol wol, kleding gemaakt van sinaasappels en vissehuid, wat heeft de consument daar nou echt aan? De weg naar de kledingkast is nog lang, erkent Teunissen, maar ze is erg hoopvol over dit soort alternatieven. "Vier jaar geleden was dit allemaal nog experimenteel, theorie. Maar Orange Fiber bijvoorbeeld, zit echt in de start-upfase. Het merk Salvatore Ferragamo heeft een collectie gemaakt met de eerste 10.000 meter stof. Zij hebben bewezen dat het werkt, ze hebben kapitaal verzameld en ze zijn nu bezig met opschaling."

"Nu zijn we nog aan het uitvinden, uitproberen, soms op grote schaal en soms op kleine schaal. Maar ik zie zoveel potentie, ook in samenwerking met biologen en wetenschappers. Ik denk dat het nog tien jaar duurt voor we zien wat werkt, wat doorbreekt. Op de tentoonstelling zie je alle mogelijke richtingen."

Teunissen merkt op dat niet alleen beroemde ontwerpers hier hun paradepaardjes laten zien, ook kledingkolossen als H&M, Zalando en G-star zijn vertegenwoordigd. "H&M heeft al jaren hergebruikte materialen in de productielijn zitten, zonder dat specifiek te noemen. Sinds kort hebben ze een speciale milieubewuste lijn. G-star heeft een spijkerbroek ontwikkeld die met 70 procent minder chemicaliën is geverfd en van 100 procent biologisch katoen is gemaakt. Zonder leer, ritsen of studs zodat het makkelijk te recyclen is. Daarnaast kost hij net zoveel als een gewone spijkerbroek." De technieken die G-star hiervoor gebruikt zijn voor iedereen beschikbaar. "Dat is echt iets nieuws, dat ze het open source maken." Webshop Zalando verkocht een kledinglijn van ontwerpersduo Viktor&Rolf, gemaakt van oude kleren.

De Conscious-collectie van H&MBeeld Eva Broekema

Teunissen is ervan overtuigd dat een beter maakproces en een beter bewustzijn bij de consument er ook voor kunnen zorgen dat de productie van kleding kleinschaliger kan, zodat de beelden van kledingfabrieken zoals we ze kennen verleden tijd zijn. Maar het publiek dat maandelijks naar de Primark gaat en met tassen vol kleding terugkomt, die na een paar keer dragen en wassen in de prullenbak verdwijnt, bereik je niet met deze tentoonstelling. Ook degene die zich niets anders kan veroorloven dan wat er bij goedkope ketens in de schappen ligt, zal hier geen stap over de drempel zetten.

Je moet ergens beginnen, zegt Teunissen, maar de verandering komt sowieso. "We moeten wel. We zijn gewend een T-shirt te kopen voor drie euro, maar dan word je afgescheept met iets wat nog maar de schijn van een echt product is. Je moet je realiseren dat een goed product gewoon iets kost om te maken."

State of Fashion is te zien tot en met 22 juli in De Melkfabriek in Arnhem. Kijk voor meer informatie op stateoffashion.org. Op 6 juli organiseert State of Fashion een debat over het duurzaamheidsvraagstuk dat op de modewereld drukt. Lezers kunnen deze avond en de tentoonstelling met korting bezoeken, kijk op exclusief.trouw.nl.

Lees ook: Een broek voor een tientje? Dat kan niet kloppen

Hennep, bamboe en zelfs sinaasappelschillen, er komen steeds meer schone alternatieven voor katoen en polyester. Tijdens de Duurzame 100 gaf Trouw tips voor de leukste plekjes om te shoppen met een goed geweten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden