Nieuws Luchtvochtigheid

Jarenlang werd het bladerdak groener, maar door de droge lucht niet meer

Beeld ANP, Rob Engelaar

Vanuit de ruimte zag je de aarde altijd groener worden. Tot 1998. Sinds dat jaar is het bladerdak van de aarde weer dunner aan het worden. De oorzaak: een dalende luchtvochtigheid.

Populair in sommige politieke kringen is het idee dat klimaatverandering ook goede kanten heeft: broeikasgas CO2 is voer voor planten, en ook een hogere temperatuur kan de plantengroei stimuleren. De klimaatverandering die de mens teweegbrengt, hoeft zo slecht niet uit te pakken. Geen ­paniek!

Er zit een kern van waarheid in het idee, en waarnemingen leken het te ondersteunen. Decennia lang kon met satellieten worden waargenomen dat het mondiale bladerdak groeide. De aarde werd groener in een periode dat de gemiddelde temperatuur steeg, dankzij het broeikaseffect. 

Afname bladerdak

Daarin is een kentering gekomen. Sinds 1998 wijzen satellietmetingen op een afname van het bladerdak. De aarde wordt bruiner, vooral doordat meer bomen dan voorheen het loodje leggen. Een grote internationale ploeg wetenschappers onder Chinese leiding denkt nu de vinger te hebben ­gelegd op de oorzaak: drogere lucht. Wereldwijd is de relatieve luchtvochtigheid gedaald, laten ze zien in vakblad Science Advances. En dat nekt ­bomen en planten.

Het achterliggende mechanisme is nog eenvoudig: warme lucht kan meer waterdamp bevatten dan koude lucht, dus als de gemiddelde temperatuur stijgt, komt er meer waterdamp in de atmosfeer. Maar helemaal verzadigd is de lucht zelden. En met een stijgende temperatuur kan de kloof tussen verzadiging en werkelijke luchtvochtigheid groeien. De intuïtie sputtert tegen, maar terwijl er meer water verdampt, kan de relatieve luchtvochtigheid dalen.

Bomen en planten hebben daar last van. Door de relatief drogere lucht gaan ze zelf meer water verdampen en zien ze ook meer water uit de bodem naar de atmosfeer verdwijnen. Water dat de plant nodig heeft voor haar groei. De groei neemt af. En als de lucht te hard aan het water trekt, kan het zo ver komen dat bomen en planten zich verdedigen door de zogenoemde huidmondjes in de bladeren te sluiten. Dan verliezen ze weliswaar geen water meer, maar uiteindelijk wel het leven.

Dalende luchtvochtigheid

De dalende luchtvochtigheid kan de oversterfte onder bomen in de afgelopen decennia verklaren, denken de onderzoekers. Probleem is dat ze niet precies weten wat die daling in gang heeft gezet. Een belangrijke sleutel moet in de oceanen liggen, want die zijn bron van meer dan 80 procent van de waterdamp in de atmosfeer. Op de een of andere manier staan de oceanen nu minder water af dan de atmosfeer kan hebben.

Je moet inzoomen om de precieze oorzaken te achterhalen, schrijven de onderzoekers. Zo is in een veldstudie al gebleken dat de relatieve luchtvochtigheid een cruciale factor was in de recente oversterfte van bomen in het zuiden van VS. Bomen legden niet zozeer het loodje door een gebrek aan water in de bodem, maar door te weinig water in de lucht.

In dit onderzoek hebben de wetenschappers met satellieten en klimaatmodellen naar de luchtvochtigheid van de hele aardse atmosfeer gekeken. En in de waterhuishouding van atmosfeer, oceanen en land spelen zoveel factoren dat er waarschijnlijk niet één simpele verklaring is die overal en altijd opgaat. 

De globale trend is echter onmiskenbaar, concluderen ze. De verwachting is dat die zal aanhouden. Modelberekeningen laten zien dat de relatieve luchtvochtigheid tot het eind van de eeuw blijft dalen. De gevolgen daarvan voor bomen en planten worden onderschat, zowel in het wetenschappelijke onderzoek als in het klimaatdebat, waarschuwen de onderzoekers.

Lees ook:

Zeven klimaatmythes ontkracht

Nu klimaat beleid begint te worden, slaat bij sommigen de twijfel toe. Zijn die maatregelen wel nodig? In dat debat hangt veel mist. Zeven misverstanden op een rij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden