Groene claimMatrassen

Is slapen op paardenhaar, natuurlatex en hennep werkelijk milieuvriendelijk?

null Beeld

Slapen op paardenhaar, natuurlatex en hennep: het klinkt natuurlijk. Maar is het ook circulair? Want dat valt in matrassenland niet mee.

Van circulaire matrassen tot beddengoed van hennep en een studie naar de milieu-impact van vullingen van dons en polyester: Bedaffair heeft groene claims te over. Om te beginnen biedt het bedrijf circulaire en bio-based matrassen aan. Er zijn varianten met ­pocketveren en natuurlatex.

“De pocketveren komen uit Zweden en zijn getest op een gebruiksduur van honderd jaar”, licht Marjolein Vaders, oprichter en mede-eigenaar van Bedaffair, toe. “Ze worden in Nederland verwerkt in een ­matras met paardenhaar, biologische katoen en wol. De natuurlatex matrassen hebben het QUL-keurmerk dat garandeert dat er geen synthetisch rubber aan is toegevoegd. Het latex is omhuld met een matrashoes en tijk van biologische katoen of hennep.”

De matrassen bevatten geen lijm, waardoor ze na het afdanken makkelijk uit ­elkaar te halen zijn. “Zo komen de grondstoffen in de juiste reststroom terecht en zijn ze beter te verwerken in vergelijking met matrassen van polyurethaanschuim. Alle materialen kunnen worden hergebruikt of gerecycled, waarbij we samenwerken met Matras Recycling Europe.”

Hoogwaardiger product

Dat de grondstoffen recyclebaar zijn, wil nog niet zeggen dat het product, of productieproces, circulair is. Een van de voorwaarden voor circulariteit is dat grondstoffen na gebruik in een vergelijkbaar, of hoogwaar­diger, product worden verwerkt. Dat is bij de matrassen van Bedaffair nu niet het ­geval. Voor de vulling van de kussens ­gebruikt het bedrijf wel restmaterialen. De ene helft ­bestaat uit natuurlatex dat als snij-afval overbleef tijdens de productie van ­matrassen, de andere helft uit hergebruikt hennep.

Circulaire bio-based pocketveermatras en boxspring. Beeld Bedaffair
Circulaire bio-based pocketveermatras en boxspring.Beeld Bedaffair

Toch staat de natuurlijke oorsprong van de producten van Bedaffair in schril contrast met de standaard in matrassenland. De meeste matrassen zijn gemaakt van aardoliederivaten, waarvan de samenstelling vaak onbekend is. Daarom worden ze voornamelijk hergebruikt in laagwaardige toepassingen als ondervloeren of isolatieschuim.

Vormvast

Dat kan anders zijn voor de natuurlatexmatrassen van Bedaffair, denkt Jacques Noordermeer, hoogleraar rubbertechnologie aan de Universiteit Twente. “Allereerst is het goed om te weten dat latex kan verwijzen naar rubber uit de rubberboom en naar synthetische rubbervarianten. Natuurlatex heeft een veel betere vormvastheid dan synthetisch rubber.”

Voor de verwerking in een matras wordt rubber geschuimd: er wordt lucht aan toegevoegd zodat het volume toeneemt. “Geschuimde natuurrubber-matrassen zijn zeer hoogwaardig, al hangt dat wel af van de dichtheid van het schuim: hoe dichter, hoe vormvaster.”

Om natuurrubber steviger, stijver en duurzamer te maken, wordt het gevulkaniseerd, legt Noordermeer uit. “Dat is een warmtebehandeling waarbij een materiaalstructuur ontstaat die niet meer ongedaan kan worden gemaakt. Daarom zit er weinig anders op dan een afgedankt matras te verbranden.”

Noordermeer werkt aan technieken om rubber te ‘de-vulkaniseren’, waarmee de ­materiaalstructuur wél kan worden teruggedraaid. “Deze techniek werkt vooral bij natuurlijk rubber, maar wordt bij mijn weten nog niet toegepast op matrassen.”

Uitdaging

Maarten Bakker, onderzoeker resources en recycling aan de TU Delft, denkt dat ­bewerkt natuurlatex onder ideale omstandigheden tientallen jaren mee kan. “Toch is natuurrubber, net als olie-gebaseerd rubber, niet recyclebaar. Het kan versnipperd worden en hergebruikt als opvulling in iets ­anders dan nieuwe matrassen. Bovendien bevatten moderne matrassen rubbers van verschillende hardheden. Dat is best een uitdaging voor gescheiden inzameling.”

Dan de claims over hennep. Bedaffair verkoopt dat als een duurzaam en ‘bodemverrijkend’ materiaal. De teelt verbruikt volgens Vaders ruim 65 procent minder water dan katoen en 55 procent minder land. Ook heeft hennep geen bestrijdingsmiddelen en meststoffen nodig.

Toch zijn stoffen van hennep niet automatisch duurzamer dan die van katoen, weet Lara Peters, woordvoerder van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. “De meeste klimaatimpact zit in de verwerking tot het eindproduct, waaronder het spinnen en weven van vezel tot doek. Die impact is twee keer zo hoog als de impact van de teelt.”

In de vergelijking met katoen rekent ze met andere cijfers dan Bedaffair: “Het verbouwen van hennep kost 20 tot 30 procent minder land en kost amper extra water. Hennep heeft wel een stikstofrijke bodem nodig. Als daar kunstmest voor wordt gebruikt, verhoogt dat de klimaatimpact.”

Donzen vulling

Tenslotte verwijst Bedaffair naar een studie van de internationale dons-federatie uit 2017. Een donzen vulling voor dekbedden en kussens zou 97 procent minder milieubelastend zijn dan een van polyester. Slager die zijn eigen vlees keurt, of terechte conclusie?

Mark Huijbregts, hoogleraar integrale milieu-analyse aan de Radboud Universiteit Nijmegen, is niet verbaasd over deze uitkomst, omdat biomaterialen vaak beter scoren dan fossiele. De studie is uitgevoerd volgens internationale normen en gecontroleerd door andere onderzoekers, wat vertrouwen geeft in de onafhankelijkheid van de uitkomsten. Wel is volgens Huijbregts een relatief oude methode gebruikt voor de effectbeoordeling. Hij had het ook sterker gevonden als ook de afdankfase van het vulmateriaal was meegenomen. Peters wijst op de toerekening van de milieu-impact van het dons. “Doordat dons als bijproduct wordt gezien van vee-industrie, valt de ­milieubelasting laag uit.”

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden